Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 787/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A Sp. z o.o. z siedzibą w G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Spółka uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazała, że jest w trudnej sytuacji finansowej.
Zarządzeniem z dnia 18 maja 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie, wezwał Skarżącą do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr oraz dodatkowych dokumentów i informacji odnoszących się do jej sytuacji majątkowej.
Skarżąca odpowiadając na powyższe wezwanie nadesłała w dniu 29 maja 2015 r. wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr, nie załączając do niego żadnych dodatkowych dokumentów wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego. W uzasadnieniu nadesłanego formularza Skarżąca wyjaśniła, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano jej wszystkie konta bankowe, uniemożliwiając tym samym pozyskanie i dysponowanie należącymi do niej środkami finansowymi. Skarżąca wyjaśniła też, że wszystkie należące do niej ruchomości zostały zajęte przez komorników. Z przedmiotowego formularza wynika również, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej Spółki wynosi 6.000.000 zł, wartość środków trwałych Skarżącej – 448.672,96 zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – 56.585,17 zł.
Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego orzeczenia wywiedziony został sprzeciw. Następnie zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2015 r. wezwano Skarżącą w związku z jej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, do nadesłania dodatkowych dokumentów i informacji odnoszących się do jej sytuacji majątkowej. Skarżąca odpowiadając na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 9 lipca 2015 r., wskazała iż odmawia nadesłania żądanych dokumentów i informacji.
W uzasadnieniu wspomnianego na wstępie postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że Skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. W konsekwencji Spółka nie wykazała, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. Spółka wywiodła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie postanowienia oraz zwolnienie z kosztów sądowych. W piśmie z dnia 29 września 2015 r. podniosła, że nie jest prawdą, iż ma obowiązek zabezpieczenia środków finansowych na ewentualne przyszłe postępowania sądowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a.
Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe. Skarżąca bowiem pismem z dnia 26 czerwca 2015 r. została wezwana do przedstawienia dokumentów, które wykazałyby, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro jednak uchyliła się od tego obowiązku to Sąd I instancji nie mógł podjąć innego rozstrzygnięcia niż odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nienadesłanie żądanych dokumentów skutecznie przeszkodziło w odtworzeniu Sądowi I instancji rzeczywistej sytuacji majątkowej Spółki i w rezultacie uniemożliwiło ocenę sytuacji finansowej pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy określonych w art. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.