Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 411/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał skarżącemu L. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 50 zł.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podniósł, że posiada majątek nieruchomy lecz na skutek czynności związanych z prowadzeniem wobec niego postępowania egzekucyjnego nie może sprzedać jakiejkolwiek części należących do niego nieruchomości. Skarżący wskazał, że ostatni dochód osiągnął w 2014 r. z tytułu sprzedaży nieruchomości w kwocie 68.720 zł, zaś posiadane z tego tytułu oszczędności w wysokości 1.000 zł są przeznaczane na bieżące utrzymanie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd podkreślił, że przedstawione przez skarżącego okoliczności (brak bieżących dochodów, brak możliwości dysponowania majątkiem nieruchomym) pozwalają na częściowe uwzględnienie zgłoszonego żądania w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącego daje możliwość wygospodarowania środków na opłacenie wpisu sądowego w wysokości 50 zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie L. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Autor zażalenia argumentował, że oszczędności w kwocie 1.000 zł zostały już spożytkowane na bieżące koszty utrzymania, opłaty eksploatacyjne i wyżywienie, zaś zaległości wobec różnych podmiotów (jednostek samorządu terytorialnego, przedsiębiorstw i urzędu skarbowego) nadal rosną, co nie pozwala na uiszczenie kwoty 50 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Rolą Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafność stanowiska prezentowanego przez Sąd pierwszej instancji nie budzi zastrzeżeń. Zwrócić uwagę należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił częściowo żądanie skarżącego, biorąc pod uwagę jego trudną sytuację materialną. W zaskarżonym postanowieniu zasadnie jednak stwierdził, iż skarżący powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego uiszczając tytułem wpisu sądowego opłatę w wysokości 50 zł. Podkreślenia wymaga, że określona przez Sąd kwota stanowiła stosunkowo niewielką część (1/20) wykazanych przez stronę oszczędności. Przedstawionej powyżej oceny nie mogły zaś zmienić argumenty zawarte w zażaleniu, w którym strona powołała się na fakt zadłużenia i wyzbycia się oszczędności w związku z koniecznością poniesienia kosztów bieżącego utrzymania. Podanych okoliczności skarżący w żaden jednak sposób nie uprawdopodobnił, nie wyjaśniając chociażby aktualnych źródeł pokrycia kosztów utrzymania (sięgających wg oświadczenia strony kwoty ponad 1.000 zł miesięcznie), czy też narosłego z tego tytułu zadłużenia (w przypadku braku źródeł dochodów).
Gołosłowne jedynie twierdzenie o pogorszeniu sytuacji materialnej w stosunku do stanu wskazywanego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie mogło prowadzić do podważenia oceny wyrażonej w kwestionowanym orzeczeniu, a tym samym nie uzasadniało jego uchylenia.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.