Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z 18 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 484/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę O. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 10 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. i zwrócił Stronie wpis sądowy od skargi.
2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Spółka była wzywana o uzupełnienie braków formalnych skargi – wpisu sądowego i dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji Spółki, tj. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłki zawierające wezwania do uzupełnienia braków formalnych zostały doręczone 19 czerwca 2017 r. po ich dwukrotnym awizowaniu 5 i 13 czerwca 2017 r. Skarżąca uzupełniła braki dopiero 27 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił więc skargę, bowiem braki nie zostały uzupełnione w terminie. Taki skutek przewidziany jest zaś w art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.). W zakresie samego doręczenia wezwań WSA wskazał, że doszło do nich w trybie art. 73 § 4 w zw. z art. 73 § 1 p.p.s.a.
3. W zażaleniu na to postanowienie Spółka wskazała, że adres, na który wysłano wezwania nie jest ani adresem siedziby Spółki, ani wykonywania jej działalności, i Spółka nie otrzymała żadnego awizo, ponadto błędnie wskazano kod pocztowy. Prawidłowy adres jest zaś w KRS. Spółka wniosła też o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać trzeba, że choć Spółka na pieczęci, którą się posługuje, ma swój adres siedziby, to w skardze wyraźnie zaznaczyła, że jej adres do korespondencji jest inny niż adres siedziby (nie podano jednak kodu). Prawidłowo więc WSA adresował przesyłki do Spółki na wskazany w tym piśmie procesowym adres. Podanie ogólnego kodu pocztowego dla miasta nie miało zaś istotnego znaczenia, bowiem nawet brak kodu nie uniemożliwia doręczenia przesyłki, a jak już wskazano Strona w nagłówku skargi w adresie do doręczeń nie podała innego kodu niż kod obowiązujący dla adresu jej siedziby.
Stosownie do art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65- 72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zgodnie z art. 73 § 2 p.p.s.a. zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Stosownie do § 3 tego artykułu w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zgodnie zaś z § 4 doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.
Z treści art. 73 § 1 i § 4 p.p.s.a. wynika zatem, że doręczenie w tym trybie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od dnia pierwszej próby doręczenia, o której adresat dowiaduje się ze stosownego zawiadomienia, tj. awizo. Przepisy te wprowadzają fikcję prawną doręczenia, co oznacza, że na ich podstawie – wbrew faktom – uznajemy przesyłkę za doręczoną, a skutek ten zachodzi z mocy samego prawa "z upływem ostatniego dnia okresu".
W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się fikcja prawna doręczenia, nie zmienia skutków procesowych zaistniałej fikcji. Odbiór przesyłki przez adresata po upływie 14 dni od daty jej złożenia w urzędzie pocztowym jest bowiem czynnością organizacyjno-techniczną, nie mającą znaczenia dla zaistnienia skutku w postaci doręczenia, uzależnionego wyłącznie od spełnienia warunku przewidzianego w ustawie – upływ ostatniego dnia okresu.
Skoro więc odpisy zarządzeń po dwukrotnym awizowaniu (5 i 13 czerwca 2017 r. – to ostatnio ustalone na podstawie reklamacji), zostały doręczone z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu z art. 73 § 1 p.p.s.a., a zatem 19 czerwca 2017 r., to siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków skargi upływał 26 czerwca 2017 r. (poniedziałek). Skarżąca uzupełniła braki dopiero 27 czerwca 2017 r. Niewątpliwie więc nastąpiło to z uchybieniem terminu, który w przypadku obu zarządzeń wynosił siedem dni. Stwierdzenia Skarżącej o braku druków awizo należy uznać za gołosłowne, bowiem w żaden sposób nie zostało to uprawdopodobnione.
5. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i § 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). W świetle art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.
Postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające skargę w oparciu o art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zostało więc wydane zgodnie z prawem. Błędne było jedynie wskazanie poprzedniego brzmienia art. 73 p.p.s.a. w uzasadnieniu postanowienia WSA, co jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Na marginesie należy wskazać, że wydanie przesyłki po upływie 14 dni, o których mowa w art. 73 p.p.s.a., niewątpliwie było błędnym działaniem operatora pocztowego. Adresat przesyłki ma zaś prawo działać w zaufaniu do operatora publicznego i przyjąć, że przesyłka została doręczona mu w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Toteż wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, że okoliczność wydania przesyłki po skutecznym doręczeniu w trybie fikcji doręczenia, co prawda nie niweluje skutku doręczenia, ale może stanowić okoliczność uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czy skargi. Przy czym skuteczność takiego wniosku zależna jest od uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania czy skargi nastąpiło bez winy strony.
- 6. Końcowo należy zaznaczyć, że zasada prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie ma charakteru absolutnego, bowiem jej realizacja uzależniona jest od spełnienia szeregu wymogów - jak np. terminowość składania pism procesowych, uiszczanie opłat sądowych, czy sporządzenie pisma przez adwokata lub radcę prawnego. Wymogi te służą zaś pełnej realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej. Bierność strony postępowania w tym zakresie nie oznacza, że to Sąd naruszył tę gwarancję.
- 7. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
- 8. O przekazaniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu według właściwości do rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzeczono zgodnie z art. art. 59 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.