Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1818/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. Ł. przyznania prawa pomocy obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata.
W motywach orzeczenia podniesiono m.in., że z wniosku skarżącego wynika, iż jego miesięczne dochody wynoszą 1.471,00 zł, koszty koniecznego utrzymania wynoszą 1.000,00 zł, pozostała kwota jest przeznaczana na lekarstwa, lekarza i rehabilitację. Sprawa jest według oceny wnioskodawcy poważna, wobec czego niezbędnie jest ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania skarżącego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, jest właścicielem mieszkania o pow. 56,10 m2 oraz lokalu użytkowego o pow. 39,40 m2, nie posiada żadnych oszczędności, uzyskuje stałe dochody z renty w wysokości 671 zł oraz czynszu najmu za lokal użytkowy w wysokości 800 zł. Wyjaśnił, iż została mu przyznana II grupa inwalidzka i jest na rencie inwalidzkiej wobec czego nie może sam bronić swoich argumentów.
Ponadto w sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazano, że dochód z wynajmu lokalu użytkowego był dochodem czasowym, a od sierpnia 2004 r. lokal ten nie jest wynajmowany. Posiadane nieruchomości skarżący wycenia na 70.000 zł. Służą one jednak podstawowym potrzebom życiowym, a jakiekolwiek ich obciążanie hipoteczne jest sprzeczne z interesami skarżącego. Lokal użytkowy służy uzyskiwaniu dodatkowych dochodów, które wobec renty inwalidzkiej wynoszącej 671,15 zł netto pozwalają mu na utrzymanie podstawowego standardu życia.
W uzupełnieniu podanych informacji Sąd wskazał, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, natomiast skarżący domaga się m.in. zwolnienia z tej opłaty ponad kwotę 50 zł. Ponadto Sąd uznał, iż oświadczenie skarżącego dotyczące posiadanych nieruchomości należy rozumieć w ten sposób, iż wykazana powierzchnia dotyczy udziału skarżącego w ich współwłasności wraz z żoną.
Oddalając wniosek Sąd podniósł m.in., że na odmowie przyznania prawa pomocy zaważyło to, iż skarżący posiada majątek w postaci współwłasności dwóch lokali - mieszkalnego oraz użytkowego - przeznaczonego na wynajem. Powołano się przy tym na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, skoro istnieje możliwość jego obciążenia. Zdaniem Sądu pogląd ten pozostaje aktualny również w rozpatrywanej sprawie. Lokal użytkowy z założenia bowiem powinien przysparzać mu dodatkowych dochodów. W tej sytuacji obciążenie Skarbu Państwa kosztami udziału skarżącego w sprawie, jeżeli mając ku temu możliwości nie podjął on starań w celu zabezpieczenia odpowiednich środków we własnym zakresie, nie byłoby zdaniem Sądu uzasadnione.
W zażaleniu na powyższe orzeczenie wniesiono o zmianę bądź uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu powoływano się głównie na zasadność złożonej skargi oraz podtrzymano argumentację dotyczącą posiadanych środków majątkowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenia nie można uwzględnić.
Stosownie do art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej u.p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Odpowiednie zastosowanie przepisu art. 174 powołanej ustawy nakłada zatem na żalącego się wymóg wskazania w jaki sposób zaskarżone postanowienie narusza prawo. Rolą Sądu Kasacyjnego w postępowaniu odwoławczym jest bowiem ocenia zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji pod względem jego zgodności z prawem.
Kolejno stwierdzić trzeba, że z mającego zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy wynikają dwa rodzaje obowiązków. Z jednej strony wskazany przepis obciąża wnioskodawcę ciężarem uprawdopodobnienia przesłanek w nim określonych. Użyte w tym przepisie pojęcia nieostre, tj. poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymagają skonkretyzowania w postaci dokładnej i wyczerpującej argumentacji skarżącego, względnie w sytuacji gdy okaże się to niewystarczające, zobrazowania sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dokumentów.
Z omówionym wyżej obowiązkiem strony skarżącej powiązany jest odpowiadający mu obowiązek Sądu, do dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku (załączonych dokumentach) okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane okoliczności mieszczą się w hipotezie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że w swojej ocenie Sąd związany jest granicami wytyczonymi przez art. 199 u.p.p.s.a., tj. zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Z powyższych rozważań wynika, że w zażaleniu skarżący powinien wykazać, iż Sąd nie wywiązał się ze wskazanych obowiązków bądź błędnie zakwalifikował stan faktyczny do regulacji warunkujących przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a jednocześnie zostały spełnione przez wnioskodawcę wszystkie stawiane przed nim w tych przepisach wymagania.
Tak sformułowanym wymogom zażalenie skarżącego nie odpowiada, bowiem sprowadza się ono w istocie do podtrzymania argumentacji mającej uzasadniać wniosek o przyznania prawa pomocy. Natomiast samo podanie motywów uzasadniających przyznanie tego prawa na etapie postępowania zażaleniowego należy uznać za niewystarczające. Okoliczności te były bowiem przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia, które Sąd Kasacyjny ocenia jedynie pod względem jego zgodności z prawem. Z kolei dokonywanej przez Sąd Kasacyjny oceny prawidłowości orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji nie można utożsamiać z ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem danej sprawy. W zażaleniu skarżący nie podniósł żadnych dodatkowych okoliczności przemawiających za korzystnym dla niego rozstrzygnięciem. Powinien był natomiast wykazać w jaki sposób Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo wydając zaskarżone postanowienie.
Niezależnie jednak od powyższego stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie Sąd poddał sytuację materialną skarżącego obszernej i szczegółowej analizie. Stąd Sąd Kasacyjny nie znajduje podstaw do podważania rozstrzygnięcia Sądu I instancji, skoro nie było ono dowolne i w żaden sposób nie naruszało przepisów ustawy (art. 141 § 4 w zw. art. 166 i art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Słuszne są wywody Sądu dotyczące m.in. posiadanej przez wnioskodawcę nieruchomości. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (m.in. gruntów) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych (por. np. postanowienie NSA z dnia 20.10.2004 r. sygn. akt FZ 454/04), zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, może np. służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych.
W konkluzji stwierdzić należy, że dokonana w zaskarżonym rozstrzygnięciu ocena Sądu I instancji wzięła się z prostego porównania wartości posiadanego majątku i osiąganych dochodów z wysokością żądanej opłaty sądowej, gdzie zdecydowanie majątek ten ją przewyższa. Podkreślić bowiem w tym miejscu jeszcze raz należy, iż obecne koszty postępowania sprowadzają się do opłaty od skargi w wysokości 100 zł.
W uzupełnieniu wywodów Sądu I instancji należy jeszcze podnieść w kontekście żądania ustanowienia dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, iż z dyspozycji art. 134 § 1 ustawy sądowoadministracyjnej wynika dla Sądu obowiązek rozpatrzenia sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, tj. w kontekście wszystkich jej okoliczności. Obowiązek ten ciąży na Sądzie niezależnie od stopnia komplikacji sprawy, o czym przekonany jest skarżący, nie musi się on zatem obawiać, że brak posiadania adwokata wykluczy mu możliwość dochodzenia swoich praw w procesie.
Wreszcie stwierdzić trzeba, że samo przekonanie strony skarżącej o zasadności podniesionych w skardze zarzutów pozostaje bez znaczenia dla oceny wniosku, gdyż na tym etapie postępowania Sąd nie zajmuje się kwestią zasadności skargi, a jedynie poddaje ocenie sytuację materialną wnioskodawcy. Merytoryczne odnoszenie się Sądu do zarzutów zawartych w skardze, przy rozstrzyganiu postępowania pobocznego, stanowiłoby bowiem swoisty "przedsąd" i wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla składu rozpoznającego sprawę co do istoty.
Powyższe względy przesądziły o treści rozstrzygnięcia opartego na art. 184 w zw. z art. 197 u.p.p.s.a.