Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2051/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A.C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał na wysokie obroty finansowe przedsiębiorstwa skarżącej. W 2009 r. strona uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 464.782,07 zł (koszty wyniosły 440.448,75 zł), w 2010 r. przychód kształtował się na poziomie 372.496,72 zł (koszty jego uzyskania wyniosły 357.242,67 zł). W 2011 r. działalność gospodarcza przyniosła skarżącej dochód w wysokości 7.753,14 zł (przy przychodzie 192.730,36 zł i kosztach 184.977,22 zł).
Sąd ustalił, że łączny miesięczny dochód skarżącej wynosi 2.500,- zł. Na jej utrzymaniu pozostają syn i córka; ojciec dzieci skarżącej płaci 1.500,- zł miesięcznie tytułem świadczenia alimentacyjnego. Skarżąca spłaca kredyt bankowy, którego miesięczna rata wynosi 1.800,- zł. Łączne koszty utrzymania rodziny kształtują się na poziomie 3.500, zł. Porównanie powyższych danych, zwłaszcza obrotów przedsiębiorstwa skarżącej, z kwotą należnych w czterech sprawach wpisów (800 zł) doprowadziło Sąd pierwszej instancji do uznania, że skarżąca jest w stanie (solidarnie ze wspólnikiem) sfinansować koszty postępowania ze środków przeznaczonych na prowadzenie działalności gospodarczej.
Sąd zaznaczył, że konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru). Odnosząc się do obciążeń finansowych skarżącej związanych ze spłatą zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd zaznaczył, że wnioskodawczyni systematycznie spłaca zadłużenie z tytułu kredytów i pożyczek. Z nadesłanych materiałów nie wynika też, by spłata zaciągniętych kredytów i pożyczek stanowiła zagrożenie dla bytu skarżącej i uniemożliwiała ponoszenie kosztów postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżąca wskazała, że, z uwagi na duże obciążenie finansowe oraz konieczność zaciągnięcia dalszych pożyczek, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zobowiązania spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekraczają 18.000,00 zł; na mocy układu ratalnego z ZUS spółka spłaca miesięcznie kwotę 500,00 zł. Skarżąca zaznaczyła przy tym, że "zobowiązania wobec ZUS są obligatoryjne, każde opóźnienie płatności według zawartej umowy może spowodować egzekucję i ewentualną likwidację firmy". Oprócz wspomnianych zaległości na spółce ciążą wydatki bieżące, tj. amortyzacja 14-letniego samochodu, spłata bieżących rachunków eksploatacyjnych sklepu oraz koszty usuwania awarii urządzeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo dokonał subsumcji ustaleń faktycznych pod normę określającą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Analiza dokumentów i oświadczeń skarżącej zawartych w aktach sprawy, doprowadziła Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do słusznej konstatacji, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania uprawnienia wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a). Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Za uwzględnieniem zażalenia nie może przemawiać argumentacja skarżącej, która powołuje się na konieczność zaciągania nowych pożyczek w celu zapewnienia przedsiębiorstwu stabilności finansowej. Obciążenia finansowe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, w szczególności jeśli te wydatki, z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia, są relatywnie niewielkie, nawet przy uwzględnieniu wielości zainicjowanych postępowań sądowych.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, który zauważył, że z dokumentów źródłowych rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby dotychczasowe obciążenia kredytowe stanowiły zagrożenie dla bytu rodziny skarżącej. Tym samym nie mogą one stanowić przeszkody dla ponoszenia przez skarżącą kosztów sądowych. W sprzeczności z argumentacją skarżącej, powoływaną w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich, stoi fakt przyznania jej kredytu przez P. S.A. Aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżąca winna była uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Skoro konieczne było wykazanie odpowiedniego zabezpieczenia wierzytelności wobec banku, to trudno uznać, aby skarżąca nie miała zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania.
Konkludując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.