Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 488/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 16 stycznia 2007 r. w przedmiocie prawa pomocy.
W motywach orzeczenia Sąd wojewódzki wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 27 września 2007 r. oddalił skargę C. S. W. spółka z o.o. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 24 kwietnia 2006 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2004 r.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od powyższego wyroku strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku tym wskazano, iż spółka nie ma możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ znajduje się w stanie likwidacji i prowadzi obecnie jedynie działalność w zakresie usług informatycznych. Na dzień 30 listopada 2007 r. spółka zatrudniała na stanowiskach informatycznych sześć osób. Środki znajdujące się na rachunku bankowym spółki przeznaczane są na spłatę bieżących zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością (podatki, wynagrodzenia, składki na ubezpieczenie społeczne). Do wniosku dołączono bilans na dzień 31 grudnia 2006 r., rachunek zysków i strat oraz zeznanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2006 r. Z treści tych dokumentów wynika między innymi, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi - 1.550.000 zł, wartość środków trwałych - 6.160 zł, zysk za ostatni rok obrotowy - 66.820 zł zaś stan środków na rachunku bankowym - 1153,32 zł.
Rozważając wniosek spółki Sąd I instancji podniósł na wstępie, że jest on drugim wnioskiem w przedmiocie prawa pomocy, złożonym przez spółkę w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Na skutek poprzedniego wniosku w przedmiocie prawa pomocy zostało wydane postanowienie z dnia 16 stycznia 2007 r., którym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007r. (sygn. akt I FZ 188/07).
Obecnie złożony wniosek należy zatem według Sądu rozpoznać w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania mogą być uchylane lub zmienianie wskutek zmiany okoliczności sprawy. Stąd też dla oceny zasadności kolejnego wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy decydująca jest ocena zaistnienia "zmiany okoliczności sprawy".
Wychodząc z tych założeń Sąd stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, nie wskazując jednak przy tym istotnych zmian sytuacji finansowej w porównaniu z sytuacją przedstawianą w poprzednim wniosku. Mianowicie w pierwszym wniosku podano, iż spółka zaprzestała handlu detalicznego i znajduje się w stanie likwidacji. Ponadto we wniosku wskazano wysokość kapitału zakładowego - 1.550.000 zł, wartość środków trwałych - 6.160 zł, zysk za ostatni rok obrotowy - 59.540 zł, stan środków na rachunku bankowym - 930,63 zł. Podobne okoliczności wskazane zostały we wniosku z dnia 14 grudnia 2007 r. Podano w nim, iż spółka nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi jej uiszczenie kosztów sądowych. Wskazano również na wysokość środków znajdujących się w dyspozycji spółki. Ponadto powołano się na fakt pozostawania spółki w stanie likwidacji i ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej.
W zażaleniu na omówione wyżej postanowienie spółka wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie żądania wniosku (zwolnienia całkowitego bądź częściowego od kosztów sądowych).
Uzasadniając zażalenie skarżąca wywiodła, że przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa i załączone dokumenty pozwalają przyjąć, iż nie posiada ona środków finansowych na uiszczenie całości wpisu (od skargi kasacyjnej). Podtrzymano twierdzenie wniosku, iż spółka prowadzi działalność jedynie w zakresie usług informatycznych i zatrudnia tylko sześć osób. Strona nie posiada środków gotówkowych w kasie, natomiast środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym przeznaczone są na spłatę bieżących zobowiązań wobec urzędu skarbowego, ZUS, pracowników (wynagrodzenia). Opłacenie wpisu sądowego w kwocie 4.391 zł przekracza możliwości finansowe spółki i może spowodować zakłócenie jej płynności finansowej. Spółka w latach poprzednich ponosiła straty, na pokrycie których przeznaczano wypracowane zyski (załączony bilans na dzień 31 grudnia 2006 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak trafnie zauważył Sąd wojewódzki, w przedmiotowej sprawie rozpoznano już raz prawomocnie wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2007 r. Sąd I instancji odmówił bowiem stronie przyznania prawa pomocy (karta nr 107 i n. akt sądowych), a zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone w/w postanowieniem Sądu kasacyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r. o sygn. akt II FZ 188/07 (karta nr 129 i n. akt sądowych).
Wskazana okoliczność nie wyklucza możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (tj. na każdym jego etapie i dowolną ilość razy).
Tym niemniej nie wolno zapominać, że zgodnie z art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał (a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby).
Na gruncie niniejszego postępowania wpadkowego oznacza powyższe, że Sąd wojewódzki co do zasady nie może odstąpić od swojej oceny sytuacji materialnej spółki, wyrażonej (z uwzględnieniem przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 16 stycznia 2007 r.
Możliwość zmiany wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu warunku w nim ustanowionego, tj. zmiany okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
W świetle przytoczonych wywodów, przy ponownym ubieganiu się przez skarżącą spółkę o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy aby wykazała ona istnienie okoliczności, o której mowa w w/w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania). Konieczne jest ponadto, aby strona wykazała zmianę okoliczności sprawy, a zatem - w przypadku prawa pomocy - w szczególności pogorszenie się jej sytuacji finansowej.
Tej ostatniej okoliczności nie dostrzega strona, zarówno bowiem we wniosku jak i w zażaleniu ogranicza się do wskazywania na spełnienie wymogu z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (poprzez powoływanie się na fakty mające jej zdaniem świadczyć o braku dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego). Spółka nie wykazuje natomiast różnic w swojej obecnej sytuacji materialnej, w stosunku do tej, którą zobrazowano w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu odwoławczego zasadne jest z kolei twierdzenie Sądu I instancji, iż możliwości płatnicze skarżącej nie uległy zmianie.
Jak wyjaśniono spółce w zaskarżonym postanowieniu, z jej wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 lipca 2006 r. (karta nr 14 i n. akt sądowych) wynikało, iż znajduje się ona w stanie likwidacji, jej działalność gospodarcza została ograniczona i nie posiada ona środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto wysokość kapitału zakładowego spółki to 1.550.000 zł, wartość środków trwałych - 6.160 zł, zysk za ostatni rok obrotowy - 59.540 zł, stan środków na rachunku bankowym - 930,63 zł. Z kolei we wniosku złożonym na etapie postępowania kasacyjnego (karta nr 183 i n. akt sądowych) strona (przedkładając również dodatkowe dokumenty) wskazała na niezmienioną wartość kapitału zakładowego spółki i środków trwałych oraz nieznacznie większy zysk za ostatni rok obrotowy (66.820 zł) i nieco wyższy stan środków na rachunku bankowym (1153,32 zł). Skarżąca podtrzymała również argumentację dotyczącą stanu likwidacji spółki, ograniczenia działalności gospodarczej i braku środków płatniczych.
Trudno w świetle przedstawienia przez skarżącą spółkę w przedmiotowym wniosku sytuacji materialnej, analogicznej do tej zobrazowanej w poprzednim wniosku przyjąć, że doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a., która uzasadniałaby zmianę postanowienia Sądu wojewódzkiego z dnia 16 stycznia 2007 r. i przyznanie stronie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Nie sposób też - mając na uwadze powyższe okoliczności - uznać za wiarygodne twierdzenie skarżącej, iż opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (4.391 zł) przekracza jej możliwości płatnicze, skoro na skutek niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy (przy analogicznej sytuacji materialnej) uiściła opłatę od skargi w wysokości dwukrotnie wyższej, tj. 8.782 zł (karta nr 140 akt sądowych).
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.