Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1020/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił M. F. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie wykazał skutecznie, iż spełnia przesłanki konieczne do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W sprawie został zastosowany tryb, o którym mowa w art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Sąd zaznaczył, że pełnomocnik strony w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby ocenić sytuację majątkową skarżącego. W szczególności nie przedłożył dokumentacji dotyczącej rachunków i kont prowadzonych przez banki i instytucje finansowe. Ponadto pełnomocnik skarżącego nie przedłożył odpisów zeznań podatkowych, zaświadczenia z urzędu pracy, poprzestał na złożeniu oświadczeń, chociaż z wezwania jasno wynikało, iż w przypadku braku tych dowodów, należy przesłać stosowne zaświadczenie organu podatkowego. Nie udokumentował także pomocy materialnej, jaką wnioskodawca ma otrzymywać od rodziny i znajomych, pomijając wskazane w wezwaniu oświadczenia osób, które tej pomocy mają udzielać, na temat jej form i wysokości. Nie wykonał również wezwania w części odnoszącej się do kosztów utrzymania gospodarstwa domowego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz do ewentualnych zaległości w tym zakresie.
2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez brak przyznania prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. Lex nr 101042).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez takowego uszczerbku. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jego sytuację materialną.
Zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.