Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 31 października 2011 r., I SA/Kr 1077/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Sp. z o.o. w R., dalej jako: "spółka", na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z 15 kwietnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku od gier za lipiec 2010 r.
2. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka określiła wysokość posiadanego kapitału zakładowego na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok na kwotę [...] zł oraz wskazała, że na koniec 2010 r. osiągnęła stratę w kwocie [...] zł. Stan konta strony skarżącej na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Powodem wykazywanej trudnej sytuacji finansowej spółki jest wzrost wysokości zobowiązań podatkowych o [...] % w relacji do stanu sprzed nowelizacji przepisów o podatku z tytułu gier na automatach oraz wstrzymanie wydawania nowych oraz nieprzedłużanie posiadanych zezwoleń na prowadzenie działalności. Zdaniem wnioskodawczyni o pogarszającej się kondycji spółki świadczy również fakt, że w 2009 r. prowadziła ona działalność w [...] punktach gier, natomiast na koniec maja 2011 r. działalność prowadzono już tylko w [...] punktach.
3. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.") skonstatował, że nie zachodzą okoliczności, które by uzasadniały przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wywiódł, że okoliczności, iż kapitał zakładowy strony skarżącej ([...] zł), wysoki przychód za 2010 r. ([...] zł), skala działalności prowadzonej przez stronę skarżącą, jak również fakt, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym spółki znajdowała się kwota [...] zł, upoważniają do stwierdzenia, że spółka jest w stanie ponieść koszty postępowania. Nawet uwzględniając wysokie koszty działalności skarżącej, wciąż można stwierdzić, że koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie stanowiłyby ich bardzo niewielką część (wpis w kwocie [...] zł). Również uwzględnienie kosztów innych postępowań sądowych strony, które z rozpatrywaną sprawą dają łącznie kwotę [...] zł (wpisy od skarg), nie wpłynęło w sposób znaczący na ocenę całokształtu ponoszonych wydatków (postanowienie NSA z 30.05.2008 r. IFZ 129/08).
4. W zażaleniu spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sadowych i odmowę udzielenia zwolnienia w jakiejkolwiek części i podniosła, że majątek spółki nie może zostać spieniężony gdyż popyt na wchodzące w skład majątku automaty do gier jest obecnie zerowy a ewentualna ich sprzedaż w oczywisty sposób doprowadziłaby do niewypłacalności spółki. Natomiast środki zgromadzone na rachunku bankowym z trudem wystarczają na regulowanie bieżących należności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Ponadto z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że w obecnej sytuacji finansowej spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną spółki, porównał aktywa i pasywa, dokonał analizy możliwości finansowych spółki na podstawie przedstawionych przez spółkę dokumentów.
Sąd słusznie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe stwierdzenie zostało poparte danymi finansowymi spółki, tj. okolicznością, iż kapitał zakładowy skarżącej wynosi [...] zł, przychód za 2010 r. wyniósł [...] zł, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym spółki znajdowała się kwota [...] zł, a wartość środków trwałych wyniosła [...] zł. Zasadności powyższej oceny nie mógł zmienić fakt poniesienia w 2010 r. przez spółkę straty w kwocie [...] zł gdyż wskazana wartość została przeanalizowana w świetle osiąganych przez spółkę obrotów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
W takiej sytuacji oczywiście należało przyjąć, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została przez stronę wykazana w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie z obowiązku poniesienia kosztów sądowych.
Warto podkreślić, że nawet gdyby sąd pierwszej instancji został przekonany przez skarżącą, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie miał bezwzględnego obowiązku przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W art. 246 § 2 p.p.s.a. dyspozycję normy prawnej oparto bowiem na konstrukcji ograniczonego uznania, które musi być poprzedzone analizą sytuacji strony w świetle pkt 1 i 2. Stwierdzenie przez sąd zaistnienia przesłanek dopiero otwiera drogę do rozstrzygania, czy w danej sprawie przyznać prawo pomocy, czy też nie.
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 oraz art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.