Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 19 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 910/15

Uzasadnienie

1. 1. Postanowieniem z dnia 7 września 2015 r. o sygn. I SA/Wr 2014/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek adwokata M. Z. (dalej: pełnomocnik, wnioskodawca) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi S. T. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 16 czerwca 2014 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. Jako podstawę prawną powołano art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.
3. 2.1. Według stanu sprawy przedstawionego przez WSA we Wrocławiu, postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W dniu 17 marca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu wyznaczyła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata M. Z.
4. 2.2. Pismem z dnia 6 maja 2015 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2014 r. o odrzuceniu skargi. Pełnomocnik skarżącego wniósł również o zwrot kosztów za sporządzenie ww. opinii wskazując, że koszty te nie zostały zapłacone ani w całości ani w części.
5. 2.3. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu odmówił pełnomocnikowi przyznania kosztów za pomoc prawną z urzędu. W dniu 10 lipca 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 20 lipca 2015 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej o nadesłanie, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, dowodu doręczenia skarżącemu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia. Według zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi w dniu 11 sierpnia 2015 r. i do dnia wydania postanowienia przez WSA we Wrocławiu pozostało bez odpowiedzi.
6. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (Sądu pierwszej instancji).
7. 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w motywach rozstrzygnięcia wskazał, że w rozpatrywanej sprawie czynnością pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest sporządzenie przez wyznaczonego pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia odrzucającego skargę. Fundamentalne znaczenie dla oceny faktycznego wykonania pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika występującego z urzędu musi być fakt umożliwienia reprezentowanemu podmiotowi zapoznania się z tą opinią. Samo sporządzenie takiej opinii nie prowadzi do osiągnięcia zasadniczego celu pomocy prawnej z urzędu, tj. pełnej realizacji prawa do sądu reprezentowanego podmiotu. Podmiot, któremu stosowna opinia nie została przedstawiona, może być bowiem z różnych powodów pozbawiony możliwości zapoznania się z profesjonalną oceną szans co do zasadności wniesienia środka odwoławczego.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przyznawane jest za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Nie można tracić z pola widzenia faktu, że wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu jest przyznawane ze środków publicznych. Z powyższych względów sąd rozpoznający wniosek o przyznanie tego wynagrodzenia ma zarazem uprawnienie, jak i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W przypadku natomiast, gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, pełnomocnik powinien wykazać, że opinia nie tylko została sporządzona, lecz także przekazana stronie.

1. 4. Stanowisko pełnomocnika w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
2. 4.1. W zażaleniu na ww. postanowienie WSA we Wrocławiu do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik zaskarżył te postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit b/ i § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu poprzez błędną wykładnię przepisów (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.; dalej: rozporządzenie MS). Powołując się na ww. zarzuty, pełnomocnik wniósł o uchylenie postanowienia WSA we Wrocławiu z dnia 7 września 2015 r. o sygn. I SA/Wr 2014/14 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
3. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie WSA we Wrocławiu – po przeanalizowaniu dostępnych w sprawie danych – przyjął, że wnioskodawca nie spełnił warunków przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
5. 5.2. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady powyższe określa ww. rozporządzenie MS. Przyznanie stronie adwokata jest jedną z form prawa pomocy (art. 244 p.p.s.a) i ma na celu urzeczywistnienie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
6. 5.3. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a nadto że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04).

Rozporządzenie MS przewiduje w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b/ przyznanie opłaty adwokatowi w sytuacji sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, co należy - zdaniem NSA - odnieść również do sytuacji, z którą mamy do czynienia w sprawie, tj. gdy adwokat udziela pomocy prawnej poprzez sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik z urzędu ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje zatem wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a. w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przypadku, gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, pełnomocnik powinien wykazać, że opinia została sporządzona i przekazana stronie.

5.4. W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji podjął czynności w celu ustalenia, czy pomoc prawna została rzeczywiście udzielona, tj. czy pełnomocnik skarżącego nie tylko sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale również, czy przekazał ją stronie. Dlatego też tenże pełnomocnik został wezwany do udokumentowania powyższej okoliczności w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania poprzez nadesłanie dowodu doręczenia skarżącemu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie postanowienia WSA we Wrocławiu. Pełnomocnik nie odpowiedział jednak na powyższe wezwanie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jakiejkolwiek odpowiedzi na to wezwanie świadczy o nienależytej staranności po stronie profesjonalnego pełnomocnika. Profesjonalny pełnomocnik, jakim jest adwokat, w odpowiedzi na wezwanie sądu powinien był złożyć stosowne pismo procesowe, w którym określiłby, w jaki sposób dostarczył skarżącemu opinię o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej (nie jest przy tym konieczne, jak słusznie zauważył pełnomocnik skarżącego, aby nastąpiło to listem poleconym za potwierdzeniem odbioru). W wezwaniu WSA we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2015 r. do nadesłania dowodu doręczenia skarżącemu opinii [...] brak jest zobowiązania, jak to sugeruje pełnomocnik, do przedstawienia dowodu doręczenia opinii "wyłącznie listem z dowodem doręczenia". Do czasu wydania przez WSA we Wrocławiu zaskarżonego postanowienia z dnia 7 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie wykazał, że wywiązał się z obowiązku dostarczenia skarżącemu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Za taką informację nie może być uznane stwierdzenie "Do wiadomości [...]" zamieszczone na trzeciej stronie opinii pełnomocnika skarżącego z dnia 6 maja 2015 r. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Może ono świadczyć jedynie o zamiarze zapoznania skarżącego ze sporządzoną opinią, a nie o jej faktycznym przekazaniu skarżącemu.

5.5. Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że samo przedstawienie wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu pisemnej opinii o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej nie może stanowić o pełnym udzieleniu pomocy prawnej skarżącemu. Stanowić może natomiast takąż pomoc prawną przedstawienie opinii wraz z potwierdzeniem przez samego skarżącego, że opinię otrzymał, czego w tej sprawie zabrakło. Pełnomocnik nie złożył nawet oświadczenia, że poinformował skarżącego o swojej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Na takie oświadczenie zamieszczone w uzasadnieniu zażalenia od zaskarżonego na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 7 września 2015 r. było już za późno.

5.6. Pełnomocnik zarzucił również Sądowi pierwszej instancji, że w przypadku powzięcia wątpliwości co do faktu doręczenia opinii skarżącemu, mógł stosowne zapytanie wystosować do skarżącego, czy ww. opinia została mu doręczona i czy się z nią zapoznał. Zarzut ten jest jednak chybiony. WSA we Wrocławiu takie zapytanie mógłby bowiem wystosować do skarżącego wtedy, gdyby po uzyskaniu informacji od pełnomocnika skarżącego miał w tym zakresie w dalszym ciągu jakieś wątpliwości.

5.7. Reasumując, skoro WSA we Wrocławiu uznał, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie wykazał – pomimo wezwania – faktu przesłania lub doręczenia osobistego skarżącemu sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, jego wniosek o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną, nie mógł zostać uwzględniony. Wnioskodawca nie wykazał bowiem wykonania ciążącego na nim obowiązku świadczenia pomocy prawnej na rzecz skarżącego w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W myśl art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia MS wynagrodzenie należy się natomiast za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną i odpowiednio wykazaną przed sądem.

Uwzględniając ww. argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.

1. - ---------------------- 1