Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 140/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A. W. (dalej: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 24 listopada 2015 r., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia 30 lipca 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r., umorzył postępowanie podatkowe oraz zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 3917 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu, odnosząc się do kwestii kosztów postępowania, Sąd wskazał, że oparł rozstrzygnięcie o treść art. 200, art. 205 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), przy zastosowaniu art. 206 p.p.s.a. Wskazana w punkcie 3 wyroku kwota obejmuje kwoty: 1.500 zł uiszczonego wpisu sądowego, 2.400 zł wynagrodzenia pełnomocnika, który ujawnił się na rozprawie oraz 17 zł opłaty od pełnomocnictwa. Zasądzając 1/3 stawki minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika Sąd uwzględnił jego nakład pracy związany z reprezentowaniem strony w niniejszym postępowaniu.
Sąd zauważył, iż ten sam pełnomocnik reprezentował skarżących w sprawach o sygnaturach VIII SA/Wa 141/16 i VIII SA/Wa 142/16, o tożsamym przedmiocie i które były rozpoznawane w tym samym dniu. W tych okolicznościach w ocenie Sądu zasadne było podzielenie stawki minimalnej zależnej od wartości przedmiotu sporu w tych sprawach i wynoszącej 7.200 zł przez trzy i zasądzenie po 1/3 tej kwoty w każdej ze spraw.
Na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, zawarte w powyżej wskazanym wyroku, zażalenie złożył pełnomocnik skarżącej. Zarzucił w nim naruszenie:
- - art. 206 p.p.s.a. poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w niniejszej sprawie i dokonanie miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika w sytuacji, gdy w sprawie nie zaistniał żaden "uzasadniony przypadek", w rozumieniu ww. przepisu, warunkujący jego zastosowanie,
- - 205 § 2, art. 250 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przez zasądzenie stawki wynagrodzenia pełnomocnika wynoszącej jedną trzecią stawki minimalnej określonej przepisami ww. rozporządzenia w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie nie doszło do zaktualizowania się żadnej z przesłanek warunkujących możliwość skorzystania przez Sąd z prawa do miarkowania wysokości kosztów postępowania w części obejmującej wynagrodzenie pełnomocnika.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania zawartego we wskazanym wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwoty 7200 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym wynagrodzenia pełnomocnika według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniósł, że jedynym argumentem użytym przez Sąd przy rozstrzyganiu w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika, był nakład jego pracy, który został powiązany z faktem reprezentowania przez tego samego pełnomocnika kilku skarżących w tożsamych sprawach. Sąd nie dokonał jakiejkolwiek weryfikacji jaki był faktyczny i rzeczywisty nakład pracy pełnomocnika. Zaznaczył, że sędziowie wydający zaskarżone orzeczenie nie pytali m. in. o udział pełnomocnika w sporządzeniu skargi, chociażby w kontekście pomocy w jej opracowaniu. Ponadto wskazał, że przepis art. 206 p.p.s.a. nie zawiera enumeratywnego katalogu okoliczności uzasadniających miarkowanie kosztów postępowania, jednak judykatura i doktryna prawa sądowoadministracyjnego wypracowała stanowisko, w przeważającej mierze wiążące wystąpienie "szczególnego przypadku", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. z rezultatem samej sprawy. Wskazał również, że uzasadnianie zmniejszenia kosztów postępowania tożsamym przedmiotem kilku spraw stanowi niedozwolone dyskwalifikowanie pozycji skarżącej i jest przykładem nierównego traktowania stron postępowania sądowoadministracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast w art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a. ustawodawca wskazał, które koszty poniesione przez stronę działającą samodzielnie lub reprezentowaną przez nieprofesjonalnego pełnomocnika (§ 1), a także reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika (§ 2) są z mocy prawa uznane za niezbędne. Stosownie do treści art. 205 § 2 p.p.s.a., zawierającego odesłanie do stosowania odrębnych przepisów w zakresie ustalania wysokości przysługujących stronie należności, do określania stawek opłat za czynności radców prawnych stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).
Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Dodać należy, że ustalenie czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek zależy od swobodnej oceny sądu. Stosując art. 206 p.p.s.a. sąd działa w sposób uznaniowy. Ocena ta musi jednak uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie.
Orzekając o kosztach na podstawie art. 206 p.p.s.a., warunkiem prawidłowego zastosowania przez Sąd I instancji instytucji z w/w przepisu jest wyjaśnienie podstawy jego zastosowania, wskazanie dlaczego Sąd uznał, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Wprawdzie treść art. 206 p.p.s.a. pozwala na stwierdzenie, iż intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. NSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny aprobując orzeczenie WSA w Warszawie z dnia 29 września 2016 r. w zakresie miarkowania zwrotu kosztów postępowania sądowego, uznał że uzasadnienie Sądu I instancji powyższe wymogi spełnia, gdyż wyjaśniono dlaczego zastosowano tę instytucję. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd I instancji miał na uwadze w jakiej wysokości skarżąca uiściła wpis od skargi oraz przesłanki które miały wpływ na ustalenie wynagrodzenia pełnomocnika.
Ustawa nie wskazuje wprost metody "miarkowania" kosztów, a jedynie dopuszcza możliwość jej zastosowania przez Sąd w uzasadnionych przypadkach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Uzasadnionym powodem miarkowania kosztów zastępstwa procesowego była okoliczność, iż Sąd ten rozpoznawał trzy sprawy o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w których występował ten sam pełnomocnik. Z taką oceną - dopuszczającą dostosowanie wynagrodzenia pełnomocnika do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy - należy się zgodzić. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 544/16, z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 668/16 (dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), stanął na stanowisku, że wielość analogicznych spraw, prowadzonych przez tego samego pełnomocnika daje podstawę do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie art. 206 p.p.s.a. Zatem za chybiony należy uznać zarzut, że tożsamy przedmiot spraw nie może być uzasadnionym powodem odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika.
Ponadto należy zauważyć, że w niniejszej sprawie (jak również w dwóch tożsamych) pełnomocnik zgłosił swój udział w dniu 29 września 2016 r. (tj. w dniu rozprawy). Za bezpodstawne należy uznać zarzuty zażalenia, że Sąd nie dokonał weryfikacji, jaki był stan faktyczny i rzeczywisty nakład pracy pełnomocnika w kontekście pomocy w sporządzeniu skargi. Skarga w niniejszej sprawie została podpisana przez skarżącą. Świadczy o tym podpis skarżącej na ostatniej stronie skargi. Sąd rozstrzygając sprawę na podstawie zgromadzonych akt, nie ma obowiązku dopytywania pełnomocnika, który pojawił się na dalszym etapie postępowania, czy brał udział w sporządzaniu lub konsultował ze stroną treść skargi.
Za słuszne należy uznać zatem rozstrzygnięcie Sądu I instancji o podzieleniu stawki minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika przez trzy, w związku z reprezentowaniem skarżących w trzech sprawach o tożsamym przedmiocie, rozpoznanych w tym samym dniu. Zauważyć należy, że wysokość wynagrodzenia określona jest w przepisach prawa w zależności od wartości przedmiotu sporu. Art. 206 p.p.s.a. pozwala natomiast na uwzględnienie nakładu pracy pełnomocnika w sytuacji, gdy koszty te są znaczące. Przywołany w zażaleniu art. 250 p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu i nie ma zastosowania w tej sprawie.
Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji.