Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (sygn. akt I SA/Rz 746/15) oddalił wniosek J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujacych pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów.
Wpis w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł.
Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, D. S., którą określił jako osobę obcą, a także dwójką małoletnich wnuków. Jeżeli chodzi o dochody wszystkich wspólnie gospodarujących osób, to w oświadczeniu wskazano jedynie emeryturę skarżącego, w wysokości 844 zł miesięcznie brutto. Skarżący w swoim oświadczeniu nie wykazał jakiegokolwiek majątku, należącego do niego czy też jego domowników. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podkreślił swój zły stan zdrowia, a co za tym idzie, konieczność ponoszenia znacznych kosztów leczenia, uniemożliwiającą mu opłacenie kosztów sądowych, jakie wiążą się z przedmiotową sprawą.
W związku z niekompletnym i niejasnym przedstawieniem przez skarżącego swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 września 2015 r., wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia, między innymi poprzez podanie i udokumentowanie ponoszonych wydatków, określenie statusu zawodowego syna i D. S., przedłożenie kopii zeznania podatkowego oraz wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych oraz rachunków kart kredytowych, zarówno tych należących do niego, jak i jego domowników.
Ustosunkowując się do przedmiotowego wezwania skarżący stwierdził, że lokal w którym mieszka należy do syna, który opłaca wszelkie rachunki związane z jego utrzymaniem. Dodał przy tym, że syn oraz D. S. prowadzą działalność gospodarczą.
Sąd pierwszej instancji oddalając wniosek strony uznał, że w złożonym oświadczeniu pominął on szereg istotnych okoliczności, dotyczących w szczególności dochodów i majątku jego domowników. Nie podał też rodzaju ani wysokości ponoszonych wydatków bytowych. W ocenie Sądu nie usunął wątpliwości tylko częściowo wykonując wezwanie, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że wszelkie wydatki ponoszą jego syn i synowa. W konsekwencji w ocenie Sądu nie sposób jest określić ogólną sytuację materialną wszystkich wspólnie gospodarujących ze skarżącym osób, a tym samym ocenić, czy w związku z tym skarżący spełnia warunki przyznania mu wsparcia ze środków publicznych.
Składając zażalenie na przedmiotowe postanowieni skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i ewentualne przekazanie sprawy do Sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W jego ocenie kwota kosztów sądowych stanowczo przewyższa jego możliwości i w żadnej mierze nie pozostaje na poziomie zapewniającym mu dostęp do sądu. Dodał, że by zapłacić koszty sądowe i mieć prawo do sądu to rodzina skarżącego będzie zmuszona ponieść za niego ciężar kosztów sądowych, co nie pozostanie bez uszczerbku dla nich.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z w.w. przepisem p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694).
Jak wskazano w art. 246 § 1 pkt 2 wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów będzie niemożliwe. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie podatnik, wezwany przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów nie wykonał w pełni zarządzenia Sądu. Przede wszystkim brak jest w aktach sprawy informacji o przyczynieniu się przez domowników do kosztów utrzymania podatnika, dlatego też nie jest w pełni możliwa ocena czy podatnik spełnia warunki przyznania mu prawa pomocy.
W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sam skarżący pozbawił w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej i rodzinnej.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.