Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 486/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") odmówił H. K. (dalej: "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Skarżącej na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: "SKO") z dnia 7 stycznia 2015 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Podstawą prawną wskazanego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r, poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
W uzasadnieniu złożonego wniosku Skarżąca podniosła, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni około 45 m2 oraz używanym samochodem osobowym, nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, która – jak wynika z załączonego odpisu decyzji ZUS – wynosi 1.218,84 zł netto miesięcznie.
Do wniosku Skarżąca dołączyła: odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2015 r. o waloryzacji emerytury; odpisy zaświadczeń lekarskich z dnia 6 listopada 2012 r. i 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia; wyciąg z rachunku bankowego za luty 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 36,64 zł; odpis sentencji postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. o zwolnieniu Skarżącej od opłaty od apelacji; odpis sentencji postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r., którym przyznano Skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym.
W związku z powziętymi wątpliwościami co do sytuacji rodzinnej Skarżącej i jej możliwości płatniczych, pismem z dnia 21 maja 2015 r. zobowiązano Skarżącą na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.
Powyższe wezwanie doręczono Skarżącej w dniu 25 maja 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru karta 26 akt sądowych). W zakreślonym terminie Skarżąca stosowych dokumentów i oświadczeń nie przedłożyła.
Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. referendarz sądowy WSA odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia.
Dokonując oceny złożonego przez Skarżącą wniosku WSA odmówił Stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. WSA argumentował, że
W ocenie WSA Skarżąca została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów W ocenie WSA Skarżąca mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację rodzinną i finansową w sposób niebudzący wątpliwości.
Zdaniem WSA zwolnienie Skarżącej z kosztów sądowych, czy też przyznanie jej pomocy prawnej z urzędu w innym postępowaniu sądowym, w tym także w postepowaniu przed sądami powszechnymi, nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Każdy wniosek winien być rozpoznany oddzielnie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji i możliwości finansowych wnioskującego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o jego uchylenie w całości i wydanie postanowienia o zwolnieniu z kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie WSA - po przeanalizowaniu dostępnych w sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować.
Skarżąca zdecydowanie unikała przedstawienia dokumentów potwierdzających jej oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA w Gdańsku żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji.
Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.
W sytuacji gdy w aktach sprawy znajdują się jedynie oświadczenie skarżącej i wybiórczo przez nią nadesłane dokumenty, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego WSA, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przykładowo, z wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez Skarżącą oraz jej małżonka w sprawach toczących się przed WSA wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem i synem pod jednym adresem.
Reasumując, trafnie WSA uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia, że Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia wnioskowanego prawa pomocy.
Uwzględniając wyżej wskazane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.