Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (sygn. akt I SA/Ol 767/14) odmówił A. R. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia opłaty kancelaryjnej w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 21 lipca 2014 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego.
Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r. Sąd ten odmówił przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych wobec nie przedstawienia danych umożliwiających zweryfikowanie wskazanej we wniosku sytuacji materialnej i finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko WSA, oddalając postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt II FZ 67/15, zażalenie skarżącego na to postanowienie.
Wyrokiem z dnia 9 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 767/14 Sąd oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 21 lipca 2014 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2008 r. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Następnie wnioskiem z dnia 30 lipca 2015 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie z uiszczenia opłaty kancelaryjnej.
Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka samotnie w mieszkaniu, które wobec nie przeprowadzenia postępowania spadkowego formalnie należy do nieżyjących rodziców. Skarżący jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną. Od dłuższego czasu szuka stałego zatrudnienia i próbuje pozyskać środki na uruchomienie działalności. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje stałych dochodów. Posiada zabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni 1,71 ha. Hipoteka na tej nieruchomości znacznie przekracza jej wartość. Znajdujące się na nieruchomości budynki nadają się do rozbiórki lub kosztownego remontu. W chwili obecnej budynki są puste.
Skarżący nie posiada inwentarza ani środków do produkcji. Środki finansowe uzyskuje sprzedając złom oraz pożyczając je od brata. W związku z powyższym, skarżący nie jest w stanie uiścić opłaty kancelaryjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zauważył, że jest to kolejny wniosek strony w tym postępowaniu.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżący pomimo wskazań w zakresie przedstawienia w sposób wyczerpujący swojej sytuacji materialnej i przedłożenia wymaganych dokumentów, ponownie nie przedłożył dokumentów źródłowych z których wynikałaby wysokość jego dochodów, nie przedstawił szczegółowych danych dotyczących chociażby kosztów utrzymania, wydatków na środki czystości, lekarstw czy też odzież, jak również dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia. W tej sytuacji, rozpoznając kolejny wniosek Sąd nie był w stanie dokonać oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego wobec braku wyjaśnienia powyższych kwestii jak również braku udokumentowania kosztów związanych z utrzymaniem.
W konsekwencji Wojewódzki Sądu uznał, że skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób nie budzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek nie mógł stanowić podstawy do uznania, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący domagał się jego zmiany i zwolnienie go od kosztów opłaty kancelaryjnej. W uzasadnieniu wskazywał, że nie jest w stanie jej zapłacić bez uszczerbku na własnym utrzymaniu. Nadmienił, że nie składał dodatkowych wyjaśnień do złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy ponieważ Sąd go do tego nie wezwał. Dodał, że w innych sprawach zawisłych przed Sądem w Olsztynie Naczelny Sąd Administracyjny zwolnił go z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie jest zasadne.
Wskazać na wstępie należy, że skarżący w niniejszej sprawie składał już raz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sprawa ta została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2015 r. (sygn. akt II FZ 67/15), którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy był brak udokumentowania jego sytuacji materialnej. Uznano, że przedstawione przez stronę dane były niekompletne i budziły istotne wątpliwości, zaś skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił żądanych dokumentów.
Oceniając kolejny wniosek skarżącego, będący ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, Sąd uznał, że po raz kolejny wnioskodawca nie przedstawił dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową oraz nie powołał nowych okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd dokonał porównania przedmiotowego wniosku z poprzednim (Sąd pominął przy tym powołanie się na przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a. – jednak nie ma to wpływu na wynik sprawy) i uznał, że skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek nie mógł stanowić podstawy do uznania, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tak więc w okolicznościach sprawy powodem nieuwzględnienia wniosku było to, że skarżący nie nadesłał dokumentów źródłowych oraz nie przedstawił nowych okoliczności, które byłyby nieznane przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku.
W związku z powyższym w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Wskazać należy, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto należy, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt. I OZ 1227/13).
Oceniając ponowne wniosek strony o przyznanie prawa pomocy uznać należy, że skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Brak natomiast powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że dokumenty na które powołał się skarżący przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku składał już w niniejszym postępowaniu i przy rozpoznawaniu wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały one uznane za wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z uwagi zatem, iż skarżący w dalszym ciągu uchyla się od przedstawienia pełnej dokumentacji obrazującej jego sytuację materialną brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia.
Warto podkreślić, że skoro strona nie powołuje się w ponownym wniosku na nowe okoliczności, a te na które się powołuje zostały już prawomocnie osądzone, to Sąd nie ma podstaw do wzywania strony, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do nadesłania dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących te same okoliczności.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.