Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1115/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że nie posiada znacznych dochodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także pojazdy mechaniczne podlegające rejestracji związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Małżonka nie osiąga żadnych dochodów. Skarżący podał, że jego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą.
Skarżący podał, że z tytułu umowy o pracę zyskuje dochód brutto w wysokości 1.750,- zł, z tytułu działalności gospodarczej do lipca 2015 r. poniósł stratę w wysokości 87.639,05 zł. Skarżący załączył odpis z książki przychodów i rozchodów – SUMY 2015 r. za miesiące od stycznia do lipca 2015 r., oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń, z którego wynika, że ma zaciągnięte następujące kredyty:
- - kredyt obrotowy w [...] Bank S.A. – wysokość kapitału do spłaty 103.703,54 zł, kredyt wymagalny natychmiast,
- - pożyczka w [...] Bank S.A. – wysokość kapitału do spłaty na 31.08.2015 r. 149.299,11 zł, obciążenie miesięczne 2.515,32 zł,
- - kredyt obrotowy nieodnawialny w [...] – wysokość kapitału do spłaty na 31.08.2015 r. 5.000,- zł, spłata kredytu – wymagalny na 30.06.2012 r.
Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w [...] Bank, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne:
- - samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa 10.000,- zł,
- - samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000,- zł,
- - samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 50.000,-zł,
- - ciągnik Białoruś,
- - naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000,- zł.
Skarżący wyjaśnił, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi 2.650,- zł, przy czym gaz, prąd 460,- zł, woda, kanalizacja 60,- zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350,- zł, telefon 150,- zł, ubezpieczenie na życie 60,- zł, ubezpieczenie mieszkania 70,- zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500,- zł. Ponadto wskazał, że na dzień 31 sierpnia 2015 r. miał zatrudnionych dwóch pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym.
Skarżący podał, że "B." sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje on przychód w wysokości 6.350,00 zł brutto miesięcznie.
Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od lutego 2015 r. do lipca 2015 r., odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r.
Jednocześnie oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości 142.000,- zł, (zasiew 33.000,- zł, zbiory 29.000,- zł, uprawa 59.000,- zł, środki ochrony roślin 12.000,- zł, ubezpieczenie 5.000,- zł, podatki rolny i od nieruchomości 4.000,- zł). Skarżący podał, że w 2014 r. uzyskał przychód z wytworzonych płodów rolnych w wysokości 100.000,- zł. W 2015 r., t.j. do miesiąca czerwca 2015 r. poniósł natomiast koszty w wysokości 110.000,- zł (zasiew 30.000,- zł, uprawa 52.000,- zł, środki ochrony roślin 18.000,- zł, ubezpieczenie 6.000,- zł, podatki rolny i od nieruchomości 4.000,- zł).
Skarżący zaznaczył również, że mieszka w domu, który w 1/5 należy do niego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa.
Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości:
- - w K.: grunt o pow. 12.164 m², budynki o pow. 585 m², budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o.,
- - nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha,
- - nieruchomość przy ul. [...] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w motywach rozstrzygnięcia argumentował, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na aktualnym etapie postępowania wynoszą 100 zł, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd zwrócił uwagę na liczne źródła dochodu skarżącego (działalność gospodarcza, gospodarstwo rolne, umowa o pracę czy świadczenie rentowe), jego majątek ruchomy (maszyny rolnicze i samochody) oraz nieruchomości.
Sąd zaakcentował jednocześnie, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, jak i istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach analizowanej sprawy, nie były wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych nie mają bowiem pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu sądowym. Sąd dostrzegł również, że z oświadczenia strony wynika, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w [...] Bank w wysokości 2.515,32 zł i jak wynika z przedłożonych informacji ponosi koszty miesięcznego utrzymania w kwocie 2.650,00 zł, co przy wynagrodzeniu w wysokości 1.750,00 zł, pozwala stwierdzić, że skarżący uzyskuje środki z działalności gospodarczej i rolniczej.
W zażaleniu P. B. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia podnosząc, że ustalenia Sądu nie odzwierciedlają stanu faktycznego, bowiem strona nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych.
Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W kwestionowanym orzeczeniu dokonano wyczerpującej analizy materiałów przedłożonych przez stronę badając zarówno źródła dochodu skarżącego (stosunek pracy, działalność gospodarcza w zakresie najmu pomieszczeń oraz gospodarstwo rolne), jego zasoby majątkowe (nieruchomości i ruchomości), jak i wskazywane koszty bieżącego funkcjonowania (miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oraz spłatą zobowiązań finansowych). Na tej podstawie Sąd pierwszej instancji w sposób usprawiedliwiony stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego nie kwalifikuje go do grona osób ubogich, które nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Zasadnie bowiem WSA zwrócił uwagę na liczne źródła finansowania strony i możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, w tym zarobkowego wykorzystania należących do niej składników majątkowych (wynajem nieruchomości i korzystanie z pojazdów). Trafnie wskazał również, że z porównania kwot opisanych miesięcznych wydatków (w tym spłaty kredytu) z deklarowanymi dochodami wynika, iż strona korzysta ze źródeł finansowania uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej i prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Na aprobatę zasługuje także argumentacja Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którą samo ujawnienie straty z działalności gospodarczej (wynikającej z deklaracji podatkowych skarżącego), będącej wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, nie przesądza jeszcze o braku jakichkolwiek środków materialnych. Podobnie ocenić należy fakt ciążącego na skarżącym zadłużenia, które – na tle przedstawionej sytuacji materialnej strony - nie może być traktowane priorytetowo względem zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, tj. kosztów postępowania sądowego. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje również treść zażalenia, które nie podejmuje jakiejkolwiek polemiki z przesłankami decydującymi o odmowie przyznania prawa pomocy, poprzestając na ogólnym stwierdzeniu, że sytuacja finansowa skarżącego znacząco odbiega od przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji.
W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.