Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 430/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił V. Sp. z o.o. w W. (dalej "spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 19 marca 2012 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier oraz jej zwrotu za marzec 2010 r.
W uzasadnieniu sąd wskazał, że odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.425 zł spółka wniosła na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że na koniec 2011 r. poniosła stratę w wysokości 2.357.466 zł, jej kapitał zakładowy wynosił 1.117.500 zł, zaś wartość środków trwałych 19.288.111,40 zł. Na rachunku bankowym zgodnie z przedłożonym wyciągiem z okresu 1-31 maja 2012 r. saldo końcowe wynosiło 0,00 zł. Ponadto spółka wskazała, że wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne, w ramach których dokonano zajęcia rachunków bankowych oraz udziałów w innej spółce. Do wniosku zostały załączone: bilans i rachunek zysków i strat na dzień 30 czerwca 2011 r., kopia postanowienia referendarza sądowego WSA w Bydgoszczy z dnia 30 czerwca 2011 r., przyznającego prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (sygn. akt I SA/Bd 394/11), postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 22 lutego 2011 r., zawierające zestawienie tytułów wykonawczych.
Pismem z dnia 22 czerwca 2012 r. spółka została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej. Wykonując to zobowiązanie, spółka przedłożyła odpisy deklaracji VAT-7 za okres od marca do kwietnia 2012 r., bilans i rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r., kopię CIT-8 za 2011 r., wyciąg z rachunku bankowego w P. S.A. za okres od 1 marca 2012 r. do 31 maja 2012 r. z saldem końcowym 0 zł.
Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Od postanowienia w ustawowym terminie spółka wniosła sprzeciw.
Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji odwołując się do treści art. 199, art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) wskazał, że wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie 1.445 zł.
Jak wynika z akt sprawy, Spółka prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (w 2011 r. deklarowane przychody wyniosły 157.278.165,79 zł) natomiast wykazana przez stronę strata w 2011 r. (w wysokości 4.952.797,72 zł zgodnie z CIT-8) - która stanowi wynik nadwyżki kosztów nad przychodem, skutkujący brakiem lub obniżeniem dochodu do opodatkowania - nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. W 2011 r. Spółka uzyskała przychody ze sprzedaży w kwocie 157.898.310,21 zł netto natomiast na dzień 30 kwietnia 2012 r. – 42.707.599,89 zł. Z kopii deklaracji VAT-7 wynika, iż Spółka uzyskuje znaczne obroty z działalności gospodarczej z tytułu świadczonych usług i dokonywanych dostaw: za miesiące od maja do lipca 2012 r. deklarowała wielomilionowe obroty (ponad 10.000.000 zł, np. w lipcu 2012 r. zadeklarowano dostawy w łącznej wysokości 10.311.401 zł, nabycie towarów za kwotę 1.836 zł, podatek do zapłaty w kwocie 4.588 zł).
Skarżąca posiada także znaczny majątek, z bilansu na koniec kwietnia 2012 r. wynika, że jej majątek trwały miał wartość 2.835.079,48 zł, w tym wartość środków transportu 551.800,68 zł. Z porównania bilansów za 2011 r. i do kwietnia 2012 r. wynika, że Spółka spłacała w tym okresie zobowiązania, na dzień 31 grudnia 2011 r. jej należności wynosiły 9.065.064,09 zł i wzrosły do 10.330.543,65 zł w kwietniu 2012 r., a stan środków w kasie firmy na dzień 30 kwietnia wynosił 103.879,09 zł.
W ocenie sądu o konieczności przyznania spółce prawa pomocy w zakresie częściowym nie przesądzał także fakt zwolnienia jej od kosztów sądowych w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku, były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia jej od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu spółka powtórzyła, że posiadany przez nią majątek nie może być spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które aktualnie nie ma popytu.
Co więcej zbycie rzeczowych składników majątku doprowadziłoby – zdaniem strony - do niewypłacalności spółki, uniemożliwiając dalsze prowadzenie działalności, zaś sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Skarżąca ponownie wskazała, że w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 389/11 uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.ps.a. zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
W świetle przytoczonych unormowań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności podnieść należy, że wykazana przez stronę strata nie przesądza o braku środków finansowych umożliwiających pokrycie należnych kosztów sądowych, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 1.425 zł (por. podobnie postanowienia NSA: z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II FZ 493/11 i z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 666/11, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Trafnie argumentował w tym zakresie wojewódzki sąd administracyjny wskazując przede wszystkim na skalę prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, której przychody i obroty sięgały wielomilionowych kwot.
Ponadto w ocenie Sądu istotną dla rozstrzygnięcia pozostawała także wartość należącego do spółki majątku trwałego. Nawet jeżeliby przyjąć, że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to nie można tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada również inne składniki majątku o znacznej wartości np. środki transportowe o wartości przekraczającej milion złotych. W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację strony, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku, zaś sprzedaż należących do spółki dóbr (w tym nieruchomości) groziłaby jej niewypłacalnością czy też likwidacją.
Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga, że przedstawione przez stronę informacje nie dawały pełnego obrazu jej kondycji finansowej. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych informacji, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów. Strona ograniczyła się w szczególności do przedstawienia wyciągu z jednego rachunku bankowego, mimo iż z zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność wynikało, że posiadała ona przynajmniej jeszcze jeden rachunek bankowy. W związku z tym podkreślić należy, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę.
Postawa spółki pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji skarżąca była uprzedzana w treści wezwań z dnia 26 kwietnia 2012 r. i z dnia 21 czerwca 2012 r. (por. k. 50 - 51 i k. 155 – 156 akt sądowych). Skarżąca nie ustosunkowała się również w treści zażalenia w jakikolwiek sposób do stawianego wobec niej zarzutu wybiórczego przedstawiania informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej. Spółka nie zakwestionowała w szczególności podnoszonych w zaskarżonym orzeczeniu wątpliwości, co do ilości posiadanych przez nią kont bankowych.
W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać argumentację Sądu pierwszej instancji, który wywodził, że dane, jakimi dysponował nie stanowiły podstawy do zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. O konieczności uwzględnienia zażalenia nie przesądzał również fakt przyznania spółce prawa pomocy w innej sprawie toczącej się przed sądem administracyjnym. Podstawą kontroli zaskarżonego postanowienia były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.