Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 września 2013 r. sygn. akt I SA/Lu 810/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy M. sp. z o.o. z siedzibą w L. W motywach swojego rozstrzygnięcia Sąd podał m.in., że z przedstawionej przez skarżącą sytuacji nie wynika, aby zakończyła ona lub zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. W 2012 r. przychody skarżącej ze sprzedaży były wysokie i wniosły ponad 2 miliony złotych. Ponadto część wykazanych kosztów uzyskania przychodów (amortyzacji - 187 054,93 zł) miała charakter niepieniężny i nie rodziła obowiązku poniesienia wydatków w danym okresie. Już te okoliczności wskazują, że brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przerzucania kosztów postępowania (zarówno w tej jak i w pozostałych sprawach) na podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do Spółki majątku trwałego (aktywa trwałe w 2012 r. Spółka wykazał na kwotę - 501.671,04 zł).
Nawet jeśliby przyjąć – jak twierdzi strona – że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą być wykorzystane, to zauważyć należy, że skarżąca posiada również budynki i lokale (90.299,36 zł) oraz środki trwałe w budowie (63.808,25 zł). W takiej sytuacji – w ocenie Sądu – skarżąca ma możliwości uzyskania dochodu z posiadanego majątku.
Skarżąca posiada również wysoki kapitał zakładowy (1.410.000 zł), a odnosząc się do argumentacji Spółki w tym względzie, Sąd zauważył, że nawet gdyby zaistniała sytuacja zagrożenia istnienia Spółki, z czym - jak wykazano (znaczne przychody) nie mamy do czynienie w niniejszej sprawie, to od zarządu należałoby oczekiwać podjęcia stosownych kroków celem poprawy jej kondycji finansowej np. decyzji o dopłatach, a więc wyczerpania wszelkich możliwości zmierzających do pozyskanie środków czy to na pokrycie strat, czy uzupełnienie kapitału zakładowego. Nie można natomiast w takich sytuacjach pozostawać bezczynnym i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych.
W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, w przypadku skarżącej źródeł na uzyskanie środków celem pokrycia kosztów związanych z udziałem w sprawie upatrywać można przede wszystkim w bieżących zyskach z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również w posiadanych środkach trwałych lub aktywach obrotowych, czy ewentualnych dopłatach poczynionych przez udziałowców Spółki.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, że koszty uzyskania przychodów Skarżącego w kwocie 2.170.780,45 zł wyniosły za 2012 r. - 2.434.838,66 zł, co w efekcie daje stratę w wysokości 264.058,21 zł. Z kolei kapitał zakładowy w wysokości 1.410.000,00 zł to jedynie wartość nominalna, natomiast wartość rzeczywista kapitału zakładowego jest ujemna i wynosi - 8.230,75 zł. Ponadto wprawdzie skarżący nie zawiesił prowadzonej działalności gospodarczej, jednak na skutek czynności podejmowanych m.in. przez Urząd Celny, znaczna część tej działalności pozostaje w faktycznym zastoju a to przede wszystkim ze względu na uniemożliwienie korzystania z przedmiotów stanowiących podstawowy składnik źródła dochodowego przedsiębiorstwa w postaci automatów do gier.
Co więcej przychody w kwocie 2.170.780,45 zł za 2012 rok nie dość, że w znacznej części zostały przeznaczone na pokrycie straty, to w związku ze wspomnianą faktyczną niemożnością prowadzenia działalności zostały zablokowane. Z kolei wspomniana w uzasadnieniu sprzedaż majątku trwałego znacznie utrudniłaby, a nawet uniemożliwiła prowadzenie dalszej działalności gospodarczej.
W związku z powyższym Skarżący nie posiada dostatecznych środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów postępowania tj. uiszczenia kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Powyższe znajduje uzasadnienie w załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr dokumentów tj.: wydruku z konta bankowego, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 oraz sprawozdania finansowego za 2012 r. Z przedłożonego bilansu finansowego wynika, iż M. Sp. z o. o. miał straty w wysokości 324.890,33 zł. Ponadto kapitał zakładowy o wartości 1.410.000 zł to jedynie wartość nominalna, natomiast wartość rzeczywista kapitału zakładowego jest ujemna i wynosi - 8.230,75 zł. Natomiast wartość posiadanych przez M. Sp. z o. o. środków trwałych w kwocie 249.062,79 zł to głównie nieczynne automaty do gier, które nie mogą być wykorzystywane ze względu na czynności podejmowane przez Urząd Celny.
Wprawdzie wpis od niniejszej skargi nie jest kwotą bardzo wysoką jednak M. Sp. z o.o. skarży dalszych 23 decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 16 maja 2013 r. odmawiających stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za rok 2010 i 2011.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy następuje wyłącznie na wniosek zainteresowanego (art. 243 § 1 p.p.s.a.). Zestawienie tych dwu przepisów oznacza, że to wnioskodawca ma obowiązek udowodnić (wykazać) brak dostatecznych środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach, w przypadku osób prawnych, które nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania.
Jak trafnie zauważył Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. W świetle 2.170.780,45 zł przychodów, jakie uzyskała spółka w 2012 r. a także z uwzględnieniem wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skarżąca w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone także jej wysokie koszty.
Nadwyżka kosztów nad przychodami nie oznacza, że spółka nie posiada żadnych środków finansowych umożliwiających uiszczenie opłat sądowych. Wykazanie starty za ubiegły rok podatkowy nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W niniejszej sprawie poza powoływaniem się na stratę skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów na ryzyko utraty płynności finansowej, a jej twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej wydają się gołosłowne.
Trudno przyjąć, z uwagi na brak innych niż do tej pory przedłożonych informacji, że spółka, która na przestrzeni jednego roku uzyskała przychody w wysokości ponad 2.000.000,00 zł, posiada nieruchomości o wartości 90.299,36 zł, środki trwałe w budowie o wartości 63.808,25 zł oraz posiadała na koniec 2012 r. aktywa obrotowe w wysokości 42.197,26 zł nie jest w stanie zebrać kwoty 13.357 zł (wysokość wpisów we wszystkich sprawach w zawisłych przed sądami administracyjnymi) - na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. W tej sytuacji prawidłowo sąd I instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego.
Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji