Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 października 2012 r., w sprawie sygn. akt III SA/Po 812/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. i P. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 18 maja 2012 r. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za 2012 r.
W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnicy wskazali, że są małżeństwem, obowiązuje ich ustrój wspólności majątkowej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na 1.386 zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37ha. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca czerpie dochody z trzech źródeł: stosunek pracy (1.386 zł brutto miesięcznie), wynajmowania majątku w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około 36.500 zł miesięcznie) oraz gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to 11.700 zł w 2009 r. oraz 19.000 zł w 2010 r., ok. 7.000 zł stanowią rocznie dopłaty ze środków UE). Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do wnioskodawców należą stacja benzynowa w B. (nieczynna od 2010 r.), stacja benzynowa w K. (oddana w dzierżawę) oraz stacja kontroli pojazdów w K. (oddana w dzierżawę).
Zgodnie z zaskarżona decyzją grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują powierzchnię 11.480 m². Wnioskodawcy posiadają również samochód [...] z 1997r naczepę - cysterna, ciągnik [...], samochód [...] z 2008 r. (zakupiony na kredyt), samochód [...] z 1994 roku oraz samochód [...] z 2009 r. (zakupiony na kredyt). Przeciwko podatnikom prowadzone są postępowania egzekucyjne (administracyjne i sądowe) na łączną kwotę prawie 590.000 zł. Wnioskodawca oświadczył i udokumentował, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około 282.800 zł, a miesięczna suma rat kredytowych stanowi kwotę ok. 7.561 zł, zobowiązania z tytułu leasingu operacyjnego wynoszą około 64.000 zł. Natomiast miesięczne raty leasingowe 2.202 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy określili na sumę ok. 2.380 zł.
Postanowieniem z dnia 28 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, że miesięczne dochody skarżących znacznie przewyższają obciążenia z tytułu wymaganych kosztów sądowych.
Pismem z dnia 10 października 2012 r. skarżący wnieśli sprzeciw od przedmiotowego postanowienia wskazując, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a odmowa prawa pomocy nie pozwala im dochodzić swoich praw przed sądem.
Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazał, że wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że ich sytuacja majątkowa w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają wysokość osiąganych przychodów, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżących.
W ocenie WSA ujemny wynik finansowy z prowadzonej przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. W tym zakresie wskazał, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w okresie siedmiu miesięcy 2012 roku wynosiły ok.36.500 zł wielokrotnie przewyższając obciążenia z tytułu kosztów sądowych oraz deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego. W tych okolicznościach sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, a w szczególności opłacenie wpisu, który w niniejszej sprawie został określony na kwotę 1.232 zł.
Na powyższe postanowienie M. i P. B. wnieśli zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu powtórzyli argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wskazując równocześnie, że przeprowadzone w sprawie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego, nie zasadnie bowiem sąd pierwszej instancji uznał, że posiadają majątek oraz różne źródła utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne bowiem skutecznie nie podważa oceny dokonanej prawidłowo przez sąd pierwszej instancji.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego.
Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywania WSA, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, iż skarżący nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych – wynoszących na obecnym etapie postępowania kwotę 1.232 zł – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak bowiem wskazał sąd pierwszej instancji średniomiesięczne przychody z działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) w ciągu siedmiu miesięcy 2012 r. wynoszą ok. 35.000 zł. Jest to kwota, która wielokrotnie przekracza wysokość wpisu sądowego, a także wysokość kosztów utrzymania koniecznego rodziny.
Celnie również WSA uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji.
Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji