Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I SA/Go 361/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił M. K. (dalej: "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zauważył, że w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zadeklarowała dochody swoje i męża w kwocie 9.400 zł. Nie wykazała przy tym by bieżące koszty utrzymania pochłaniały całość tej kwoty. Nadto wskazała, że w gospodarstwie domowym pozostaje również dorosła córka, której dochód miesięczny brutto skarżąca określiła na kwotę 2000 zł. Poza tym, pomimo wezwania w tym zakresie, skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających deklarowaną kwotę dochodów uzyskiwanych przez męża skarżącej z pracy w Niemczech. Nie uprawdopodobniła też w żaden sposób wypowiedzenia jej mężowi umowy o pracę.
Sąd wskazał, że przedłożony przez skarżącą wyciąg z rachunku bankowego dokumentuje jedynie spłaty rat i odsetek od kredytu. Nie obejmuje wskazania wszystkich dokonywanych wpłat, a tym samym nie jest miarodajnym dowodem obrazującym stan posiadania skarżącej.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca nie wyjaśniła, w ocenie Sądu, wątpliwości podniesionych w tym postanowieniu. Wskazała jedynie na konflikt jej małżonka z pracodawcą, który uniemożliwia mu uzyskanie stosownych zaświadczeń. Jednocześnie skarżąca zaznaczyła, że aktualnie wraz z mężem posiadają niewielkie dochody w wysokości 1.473,56 zł netto. Jej wynagrodzenie podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy w G. oraz jest obciążone z tytułu pożyczki zakładowej w kwocie 300 zł oraz kwotą 52 zł tytułem grupowego ubezpieczenia, jak również kwotą 13,82 zł tytułem składek na O. [...]. Zaznaczyła, że jest to ich jedyne źródło utrzymania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zarzucił:
- - sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, ze skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, podczas gdy z przedstawionych w sprawie okoliczności wynikało, że nie jest ona w stanie uiścić kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi;
- - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270, dalej: "p.p.s.a."), poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w postaci opłaty od skargi w przedmiotowej sprawie, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w części, tj. opłaty od skargi.
W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę Sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji braku dostatecznej analizy sytuacji majątkowej skarżącej. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 p.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych informacji, oświadczeń oraz dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. Jednak przedstawione przez skarżącą dokumenty i oświadczenie należało uznać za niewystarczające do odtworzenia jej sytuacji majątkowej. Skarżąca pozbawiła w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Informacje przedstawione przez skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji sąd był zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przedłożony niekompletny materiał dowodowy, który okazał się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.
Należy mieć również na uwadze, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochodowy innych domowników. Skarżąca oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem i dorosłą córką. Dlatego też, wbrew twierdzeniom skarżącej, uzyskiwane przez nią dochody nie stanowią obecnie jedynego źródła utrzymania rodziny.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się przypisanego mu naruszenia prawa i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie oddalił.