Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 listopada 2010 r., J. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 7 września 2010r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W złożonym formularzu skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i trojgiem dorosłych, uczących się dzieci. Skarżący jest właścicielem mieszkania w W. o powierzchni 118,84 m2. Innego majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych nie posiada. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 782 zł oraz z tytułu zasiłku rodzinnego w wysokości 148 zł. Jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 300 zł. Dwoje z dzieci otrzymuje stypendia socjalne w wysokości 392 zł oraz 540 zł miesięcznie. Najmłodszy syn uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie 90 zł miesięcznie.
Łączny wykazany przez skarżącego dochód rodziny wynosi 3 252 zł. Skarżący podał również, iż stałe niezbędne wydatki jego gospodarstwa domowego, takie jak: koszty zarządu nieruchomością (293,09 zł), podatek od nieruchomości wspólnej za IV kwartał (123 zł), energia elektryczna (146,12 zł), Internet w domu i na stancji (109 zł), telefon (28,06zł), RTV (17 zł), PZU (80,50zł),bilety miesięczne PKP i MPK (210 zł), stancja w K. (600 zł) wynoszą 1 520 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010r. o sygn. akt I SA/Ol 762/10 Referendarz Sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził, iż zarówno poniesienie kosztów sądowych, jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, mieści się w granicach możliwości finansowych skarżącego.
Rozpatrując sprzeciw od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że skarżący uzyskuje obecnie stały i regularny dochód z tytułu renty inwalidzkiej oraz zasiłku rodzinnego. Również jego rodzina posiada stałe i regularne źródła dochodu z tytułu wynagrodzeń za pracę czy też uzyskiwanych przez dzieci stypendiów socjalnych. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, łączny dochód miesięczny rodziny wynosi 3252 zł, natomiast ponoszone miesięczne koszty skarżący z wyjątkiem kosztów wyżywienia, środków czystości, ubrania określił na kwotę 1520 zł. Skarżący nie ponosi przy tym nadzwyczajnych wydatków czy też szczególnych obciążeń finansowych.
Oznacza to, iż kwota jaka dysponuje miesięcznie skarżący wraz z jego rodziną wynosi 1 732 zł. Wskazał również, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna. Wnioskodawca jest bowiem właścicielem majątku w postaci mieszkania o powierzchni 118,84 m2, które może mu służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych.
Sąd pierwszej instancji uznał również, że dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie znajduje uzasadnienia podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 684/09 Skarżący poniósł już koszty w wysokości ok. 600 zł, mógł on bowiem zgromadzić środki finansowe, które pozwoliły mu m.in. na opłacenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, czy też ponieść koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, w celu sporządzenia skargi kasacyjnej.
Pismem z dnia 12 lutego 2011 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W zażaleniu wniósł o jego uchylenie oraz o udzielenie prawa pomocy we wskazanym wcześniej zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że miesięcznie na bieżące potrzeby ma tylko 344 zł, resztą ze wskazanej w formularzu sumy 3 252 zł dysponuje żona i dzieci. Jak wskazał, o jego sytuacji materialnej nie może świadczyć fakt, że wniósł wpis w wysokości 600 zł w sprawie o sygn. I SA/Ol 684/09. Umożliwił mu to otrzymany wówczas spadek, jednak zarówno teraz jak i wówczas posiadane przez niego dochody nie wystarczają na poniesienie kosztów sądowych nawet w wysokości 340 zł. Podniósł, że nie może wziąć kredytu na poniesienie kosztów sądowych, nie mógłby go bowiem spłacić.
Skarżący wskazał również, że nie może obciążać budżetu domowego kosztami spraw sądowych, co ze względu na trudną sytuację finansową obiecał swojej małżonce. Podniósł też, że koszty postępowania nie ograniczają się na obecnym etapie do 100 zł, lecz wynoszą 580 zł. Na sumę tę składa się wpis sądowy od skargi oraz koszty ustanowienia pełnomocnika w sprawie skargi oraz wniesionego zażalenia. Jak wskazał, ustanowienie pełnomocnika było konieczne, ponieważ zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mógł, zgodnie ze wskazanymi przez siebie przepisami, wnieść osobiście.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Udzielenie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
W niniejszej sprawie skarżący szczegółowo opisał swoją sytuację materialną i rodzinną: określił wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem oraz kwotę uzyskiwanych dochodów. Równie szczegółowo przedstawiony materiał ocenił Sąd pierwszej instancji, precyzyjnie odniósł się do poszczególnych wskazanych przez skarżącego okoliczności i dokładnie uzasadnił formułowane przez siebie twierdzenia i oceny.
Zarzuty, jakie podnosi skarżący w stosunku do rozumowania przyjętego przez Sąd pierwszej instancji uznać należy za bezzasadne. Zapadłe orzeczenie było trafne a przedstawiona argumentacja zachowuje aktualność również w świetle okoliczności przedstawionych w zażaleniu. Skarżący wskazał, że z całego wskazanego przez niego dochodu, do swojej dyspozycji ma jedynie 344 zł, resztą zaś dysponują pozostali członkowie rodziny. Okoliczność tego rodzaju nie może jednak mieć wpływu na kierunek rozstrzygnięcia w sprawie przyznania prawa pomocy. Podstawę oceny stanowią wskazane we wniosku przychody poszczególnych członków wspólnego gospodarstwa domowego. Faktyczny podział dochodów i faktyczny stopień partycypacji w kosztach nie może wpływać na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Tym bardziej nie może mieć znaczenia dla sprawy podniesiona przez skarżącego okoliczność, iż obiecał nie obciążać budżetu domowego kosztami postępowania. Okoliczność taka nie uzasadnia poniesienia określonych kosztów przez Skarb Państwa.
Skarżący wskazał, że wysokość koniecznych do poniesienia kosztów rośnie — zaliczył do nich 100 zł tytułem wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia doradcy podatkowego. Ustanowienie pełnomocnika stało się, w ocenie skarżącego, konieczne na etapie wniesionego zażalenia, obowiązek taki wynika bowiem z przepisów ustawy — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazane przez skarżącego przepisy nie nakładają jednak takiego obowiązku. Jedynie w przypadku zażalenia którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a. powinno być sporządzone przez fachowego pełnomocnika. Co więcej, przedmiotowe zażalenie skarżący wniósł osobiście, nie zaś przez pełnomocnika, co przeczy przedstawionym przez niego argumentom.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.