Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek Z. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skoro skarżący konsekwentnie twierdził, że nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych na uiszczenie wpisów od wniesionych skarg, tj. łącznie we wszystkich sprawach 500 zł, został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia, dotyczącego jego sytuacji materialnej.
Analizując sytuację finansową skarżącego Sąd oparł się przede wszystkim na historii rachunku bankowego skarżącego i jego żony, piśmie z dnia 29 sierpnia 2013 r., zeznaniu podatkowym małżonków za 2012 r. oraz m. in. dokumentach potwierdzających wysokość opłat i wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, dokumentach potwierdzających wysokość zadeklarowanych we wniosku dochodów (decyzja o waloryzacji emerytury wojskowej, zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków), orzeczenia w sprawie kontrolnego badania inwalidy. Z analizy tych dokumentów, a w szczególności wyciągu z historii rachunku bankowego wynika, zdaniem WSA, że wydatki na opłaty związane z utrzymaniem (czynsz, energia elektryczna, telefon i inne) ponoszone są w zadeklarowanych kwotach.
Natomiast wydatki ogółem w poszczególnych miesiącach, za które przedłożono wyciągi (od 1 kwietnia do 30 czerwca 2013 r.) dokonywane kartą i wypłaty z bankomatu, przekraczają wpływy z tytułu emerytury skarżącego oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę żony. Skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie prawa pomocy łączny dochód jego gospodarstwa domowego w kwocie 3.640 zł (netto), zaś według dokumentów wydatki (obciążenia) z rachunku (jest to wspólny rachunek małżonków, na który wpływa również wynagrodzenie za pracę żony) pomiędzy kolejnymi przelewami emerytury to kwoty: 4.112,80 zł, 6.172,21 zł, 4.761,61 zł, przy czym środki na rachunku były uzupełniane przelewami z innego konta skarżącego; 27.04.2013 r. – 300 zł, 8.05.2013 r. – 1000 zł, 23.05.2013 r. – 300 zł, 4.06.2013 r. – 600 zł, 12.06.2013 r. – 1000 zł, co bezsprzecznie wskazuje, że skarżący posiada środki pieniężne na poniesienie niezbędnych kosztów sądowych we wszystkich sprawach, w których wniósł on skargi do sądu administracyjnego.
Istotne jest także to, że bezpośrednio przed wpływem świadczenia emerytalnego, na rachunku widnieje każdorazowo saldo dodatnie; w kwietniu 1.621,65 zł, w maju 1.518,47 zł, w czerwcu 1.659,61 zł. To, że skarżący ma większe niż ujawnione możliwości finansowe jest możliwe, ponieważ w 2012 r., poza przychodami z tytułu emerytury (26.924,96 zł) osiągnął również przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej (55.254 zł), a z przedłożonego orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wynika, że skarżący, mimo że nie jest zdolny do zawodowej służby wojskowej, to jest zdolny do pracy.
W piśmie z dnia 29 sierpnia 2013 r., będącym odpowiedzią na wezwanie odnośnie wyjaśnienia swoich możliwości finansowych, skarżący zaznaczył, że wydatki udokumentowane w historii rachunku bankowego stanowią jedynie przykładową część kosztów utrzymania. Skoro zatem ponosi on jeszcze wyższe wydatki niż ujawnione na podstawie fragmentu historii rachunku, to jego oświadczenie o wysokości dochodów jego gospodarstwa domowego jest, zdaniem Sądu, niewiarygodne, a w konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie w jakimkolwiek zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zaskarżył je w całości i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie odmienne co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 246 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez nie przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy zostało wykazane, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny;
- b) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa, poprzez niewyczerpujące rozważenie zebranego materiału dowodowego oraz dowolne ustalenie, że skarżący posiada środki na pokrycie kosztów sądowych w sytuacji, gdy prawidłowa i całościowa analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że środki finansowe jakimi dysponuje strona nie pozwalają na uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł łącznie we wszystkich sprawach.
W uzasadnieniu wskazano, że skarżący, jako emeryt nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd skupił się jedynie na stałych dochodach strony i jego małżonki, wykazanych w wyciągu z rachunku bankowego. Saldo na przedmiotowym rachunku jest dodatnie, bowiem skarżący otrzymuje emeryturę na początku miesiąca, natomiast wynagrodzenie małżonki wpływa na wspólny rachunek bankowy na koniec miesiąca. Ponadto, Sąd I Instancji zupełnie pominął pozostałe załączone do wniosku dokumenty, m.in. dowód spłaty pożyczki mieszkaniowej przez małżonkę skarżącego w wysokości 564,00 zł miesięcznie, a także zaświadczenie o wysokości czesnego za studia małżonki za rok akademicki 2013/2014 w wysokości 3.600,00 zł. Faktem jest, że środki na wskazanym rachunku były uzupełniane, jednak przelewy dokonywane były ze środków pochodzących z pożyczki wykazanej we wniosku o zwolnienie z kosztów.
Ponadto Sąd pominął fakt posiadania przez skarżącego trzeciej grupy inwalidzkiej, co wiąże się z wysokimi kosztami leków oraz leczenia. Ponadto w dniu 5 września 2013 r. małżonka skarżącego otrzymała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, w związku z jej stanem zdrowia obecnie oczekuje ona na przeprowadzenie zabiegów medycznych.
Autor zażalenia podniósł, że zwrot o "przykładowych kosztach utrzymania" miał świadczyć o tym, że skarżący nie gromadził wszelkich rachunków, potwierdzeń wpłat oraz paragonów za bieżące wydatki (tj. leki, żywność, inne ponoszone opłaty) bowiem nie przewidywał konieczności przedłożenia ich do Sądu. Skarżący jako emeryt nie tylko nie dysponuje odpowiednimi środkami pieniężnymi ale również nie ma możliwości ich zdobycia z przyczyn obiektywnych, m.in. wobec posiadania trzeciej grupy inwalidzkiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest związany zakresem żądania wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody.
Należy stwierdzić, że wprawdzie sytuacja majątkowa skarżącego nie spełnia przesłanek przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jednak zestawiając wysokość kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie z wielkością miesięcznego dochodu strony i oraz wydatkami, a także mając na uwadze fakt, że skarżący musi uiścić wpisy sadowe w 5 sprawach, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi w kwocie powyżej 50 zł mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Skarżący spełnia tym samym przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi.
Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.