Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 184/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), odrzucił skargę R. S. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], w przedmiocie pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej. Powodem takiego rozstrzygnięcia Sądu było złożenie skargi po upływie określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a. 60-dniowego terminu, który biegł od dnia złożenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Wskazane postanowienie nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się z dniem 22 kwietnia 2011 r.
W dniu 15 marca 2013 r. R. S., reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 15 marca 2011 r. o odrzuceniu jej skargi. Wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem tego orzeczenia całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zarzuciła, że postanowienie Sądu pierwszej instancji jest niezgodne z art. 53 § 2 i art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Zdaniem skarżącej, w orzecznictwie błędnie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy organ udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa po upływie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania, to strona ma możliwość wniesienia skargi jedynie w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Takie stanowisko jest sprzeczne z literalnym brzmieniem i narusza w sposób rażący przysługujące każdemu obywatelowi na mocy art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do sądu.
Skarżąca wskazała, że spełniła wymogi złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, bowiem dochowała ustawowego terminu do jej wniesienia, skarga ta dotyczy prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, które wyrządziło stronie szkodę. Wyjaśniła przy tym, że pomimo potencjalnej możliwości skorzystania ze środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej - zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze innych przysługujących środków prawnych nie była i nie jest możliwa. Zdaniem skarżącej, wniosek taki wynika z analizy orzeczeń NSA wydanych na gruncie art. 53 p.p.s.a. i wynikającej z niej praktyki oddalania skarg kasacyjnych w zdecydowanej większości przypadków, przy czym w ocenie skarżącej ta linia orzecznicza opiera się na błędnym i krzywdzącym założeniu, niezgodnym z Konstytucją RP. Powołując się na art. 285a § 2 p.p.s.a., skarżąca stwierdziła, że w przedmiotowej sprawie niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego i konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, to jest zasady dwuinstancyjności i prawa obywatela do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia podlega odrzuceniu.
Stosownie do zasady wyrażonej w art. 285a § 1 p.p.s.a., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje, gdy zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Oznacza to, że skarga taka nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka.
W art. 285a § 2 p.p.s.a. został określony wyjątek od tej zasady, który polega na tym, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, ale tylko wówczas, gdy niewykorzystanie przysługującego stronie środka zaskarżenia stanowiło wyjątkowy przypadek i gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela oraz gdy nie jest już możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. obowiązana jest w skardze, poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 p.p.s.a., wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, co obejmuje także wykazanie dlaczego nie wykorzystała środka zaskarżenia (art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Takie stanowisko zostało zaprezentowane w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010 r. o sygn. akt I ONP 16/10, z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I ONP 14/11 i z dnia 1 czerwca 2012 r. o sygn. akt I ONP 2/12 (treść tych postanowień jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), a także w literaturze prawniczej (B. Dauter, R. Hauser, "Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego" Warszawa 2010 r.). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. Również art. 285h § 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga podlega odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 285a § 2.
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 15 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę R. S. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 marca 2011 r. Skarżąca nie wniosła skargi kasacyjnej, wobec czego postanowienie to stało się prawomocne od dnia 22 kwietnia 2011 r. W dniu 15 marca 2013 r. skarżąca wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z dnia 15 marca 2011 r. W skardze tej nie zostało wskazane, że występuje wyjątkowy przypadek w rozumieniu art. 285a § 2 p.p.s.a., a w szczególności nie zostały przytoczone okoliczności wskazujące na powody, które uniemożliwiły skorzystanie przez skarżącą z przysługującego jej środka prawnego w postaci skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 15 marca 2011 r. Za wykazanie przyczyn nieskorzystania przez skarżącą z przysługującego jej środka odwoławczego nie może być uznane przekonanie skarżącej, że jej skarga kasacyjna nie zostałaby przez NSA uwzględniona z uwagi na istniejącą linię orzeczniczą w odniesieniu do art. 53 § 2 p.p.s.a.
Mając powyższe względy na uwadze należy przyjąć, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2011 r. podlega odrzuceniu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 285h § 1 w związku z art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.