Postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., II GPP 1/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi W. D. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Sprawa

w sprawie o sygn. akt II GSK 1950/11 oraz prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 761/10 w sprawie ze skargi W. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2010 r., [...] w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania

Skład

sędzia NSA Zofia Borowicz przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Czesława Socha
sędzia del. WSA Jacek Czaja

Uzasadnienie

W skardze z dnia 9 stycznia 2013 r. W. D. wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania prowadzonego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt II GSK 1950/11 oraz wcześniej prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pod sygn. akt VI SA/Wa 761/10. Skarżący domagał się również przyznania od Skarbu Państwa kwoty 5 000 zł.

W uzasadnieniu skargi W. D. podał, że w dniu 10 lutego 2010 r. wniósł do WSA w W. skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...]. Wyrok w tej sprawie zapadł w dniu 10 listopada 2010 r., czyli po 9 miesiącach od wniesienia skargi. W dniu 10 lutego 2011 r. W. D. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. skargę kasacyjną, która pomimo upływu przeszło 1 rok i 11 miesięcy nie została rozpoznana. Od chwili wniesienia skargi do WSA w W. minęły 2 lata i 11 miesięcy, jednak sprawa ciągle oczekuje na rozpoznanie.

Zdaniem skarżącego nastąpiło rażące naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, gdyż postępowanie w tej sprawie trwa zdecydowanie dłużej, niż jest to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia. O naruszeniu prawa skarżącego najdobitniej świadczy fakt, iż odpowiedź na skargę kasacyjną z dnia 12 marca 2011 r. doręczono mu dopiero 10 grudnia 2012 r., a więc po upływie roku i 10 miesięcy, co w bardzo wyraźny sposób ukazuje rażące łamanie praw skarżącego poprzez bardzo opieszałe dopełnienie czynności procesowych przez Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 149, poz. 1843 ze zm.) wynika, że strona może wnieść skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Skarga wówczas podlega uwzględnieniu, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 tej ustawy). Dla uwzględnienia skargi konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz, że zwłoka ta jest nieuzasadniona.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może bowiem stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12).

W świetle powyższych standardów szybkości postępowania sądowego, które ustawodawca zabezpieczył ustawą, należy ocenić, że skarżący w skardze powołał okoliczności, które nie mogą być podstawą do uczynienia zadość jego wnioskowi.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w sprawie prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. pod sygnaturą akt VI SA/Wa 761/10 nie nastąpiła przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu 15 marca 2010 r. (data nadania k. 16 akt sądowych) W. D. złożył skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołania od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Skarga ta, (wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę) została nadana przez organ do Sądu I instancji w dniu 9 kwietnia 2010 r. (k. 26 akt sądowych). Skarga wpłynęła do WSA w W. w dniu 12 kwietnia 2010 r. (k. 2 akt sądowych). Następnie Sąd I instancji zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. (k. 27 akt sądowych) wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi. W dniu 5 maja 2010 r. do WSA w W. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek zarządzenie Sądu I instancji z dnia 17 maja 2010 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w dniu 21 czerwca 2010 r. uzupełnił wniosek o wymagane dokumenty. WSA w W. postanowieniem z dnia 15 lipca 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 15 września 2010 r. skarżący uiścił wymagany wpis od skargi (k. 57 akt). Zarządzeniem z dnia 4 października 2010 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 10 listopada 2010 r. i w tym dniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wydał wyrok w tej sprawie. Uzasadnienie tego wyroku doręczono skarżącemu w dniu 11 stycznia 2011 r. (k. 93 akt sądowych, data nadania 24 grudnia 2010 r.).

Przedstawiony powyżej przebieg podejmowanych czynności w toku postępowania sądowoadministracyjnego przed Sądem I instancji, nie daje podstaw do uwzględnienia skargi na przewlekłość tego postępowania. W przedmiotowej sprawie, nie można zarzucić przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ pomimo relatywnie długiego czasu trwania całego postępowania poszczególne czynności procesowe podejmowane były prawidłowo, bez nadmiernej i nieuzasadnionej zwłoki, co wynika z przytoczonego przebiegu postępowania. Od dnia wpływu skargi do Sądu I instancji (14 kwietnia 2010 r.) do dnia wydania wyroku przez ten Sąd (10 listopada 2010 r.) upłynęło około 7 miesięcy. Ustawa nie określa wprost jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., który stanowi, że ponowna skarga na przewlekłość postępowania w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienie NSA z 7 grudnia 2011 r., II GPP 7/11).

Ponadto zwrócić należy uwagę, iż długi czas rozpoznawania sprawy wynikał przede wszystkim z nieuiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego od skargi. Takie działanie wymagało ze strony Sądu wezwania do uzupełnienia stwierdzonego braku formalnego. Na skutek powyższego wezwania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy co wiązało się z analizą przez Sąd I instancji zgromadzonego w tej kwestii materiału dowodowego. Istotnym jest również, że strona była wzywana do przedstawienia dodatkowych dokumentów ze względu na to, iż przedstawione informacje we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jej sytuacji finansowej. Ostatecznie Sąd I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy i wymagany wpis od skargi został uiszczony w dniu 15 września 2010 r., zatem dopiero od tego dnia Sąd I instancji mógł wyznaczyć termin rozprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie sądowe toczące się przed WSA w W. nie trwało dłużej niż było to konieczne. Nadto terminowo i prawidłowo podejmowano poszczególne czynności sądowe, a tym samym nie naruszono prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

W niniejszej sprawie nie można również zarzucić przewlekłości postępowania prowadzonego pod sygn. akt II GSK 1950/11 przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Należy zauważyć, że od dnia wpływu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego (12 września 2011 r.) do wyznaczenia rozprawy (10 stycznia 2013 r.) upłynęło 16 miesięcy. Skarżący jednak zdaje się ignorować, że stosownie do § 49 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86, poz. 1007) sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się według kolejności wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające, bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 49 ust. 2 powołanej uchwały). W przedmiotowej sprawie skarżący nie złożył takiego wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, skarga kasacyjna W. D. wraz z wnioskiem o przyznanie skarżącemu prawa pomocy wpłynęła do WSA w W. w dniu 14 lutego 2011 r. (k. 94-98 akt). Zarządzeniem z dnia 25 lutego 20111 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 103 akt). Referendarz sądowy WSA w W. postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w dniu 1 września 2011 r. uiścił wpis od skargi kasacyjnej (k. 119 akt). Skarga kasacyjna wraz z aktami sprawy została przekazana NSA, po uprzednich niezbędnych czynnościach przeprowadzonych przez WSA w W., w dniu 9 września 2011 r. (k.121 akt). Do NSA skarga kasacyjna wpłynęła w dniu 12 września 2011 r. Przewodniczący Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wydał stosowne zarządzenia w celu nadania sprawie biegu w dniu 14 września 2011 r. (k. 1 akt NSA). Biorąc pod uwagę przedstawione etapy postępowania należy zauważyć, że skarżący wskazując na przewlekłość postępowania przed NSA nie dostrzega okoliczności, że w chwili obecnej średni okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy w II Wydziale Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego wynosi około 18 miesięcy. Jak już wskazano, skarżący nie skorzystał z możliwości złożenia wniosku o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł sprawy skarżącego rozpatrywać jako wyjątku. Przy odniesieniu okresu oczekiwania skarżącego na rozpoznanie sprawy przed NSA do ww. średniego czasu oczekiwania na rozpoznanie spraw w II Wydziale Izby Gospodarczej NSA, który wynika z liczby wpływających spraw i stosowania - zgodnie z wyżej powoływanymi wymogami prawa – zasady rozpoznawania spraw zgodnie z kolejnością ich wypływu (przy uwzględnieniu ustawowo przewidzianych wyjątków), należy ocenić, że wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowania jest bezzasadny. Czynności Naczelnego Sądu Administracyjnego zmierzające do wydania w sprawie rozstrzygnięcia były terminowe i prawidłowe, a okresu oczekiwania na wyznaczenie rozprawy, w związku z brakiem wniosku strony o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę.

Mając na uwadze powyższe okoliczności bez wpływu na wynik sprawy pozostaje kwestia doręczenia skarżącemu odpowiedzi na skargę kasacyjną po upływie wskazanego przez skarżącego terminie.

Ponadto należy podkreślić, że celem postępowania ze skargi na przewlekłość postępowania jest stwierdzenie faktu przewlekłości i ewentualne zasądzenie odpowiedniego odszkodowania. Skarga ma charakter wstępny i stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą trwałej przewlekłości postępowania. Funkcją jej jest przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego biegu, czemu służy zarówno samo stwierdzenie przewlekłości postępowania (art. 12 ust. 2 ustawy), jak też możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Skarga ma zapewnić szybką reakcję na trwającą zwłokę w czynnościach sądu (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2011 r. o sygn. akt II GPP 2/11). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja jednak nie wystąpiła.

Zauważyć również należy, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 10 stycznia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok, którym oddalił skargę kasacyjną skarżącego. Uzasadnienie powyższego wyroku zostało sporządzone przez sędziego sprawozdawcę w dniu 23 stycznia 2013 r.

Ze wskazanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - orzekł jak w sentencji postanowienia.