Postanowienie NSA z 11 lutego 2016 r., II GPP 1/16

Wydany

11 lutego 2016 r.

Sąd

r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A. B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w L.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska

Sprawa

w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 733/15 ze skargi A. B. na czynność Starosty Z. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na likwidację barier technicznych postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Uzasadnienie

Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki - skarga o przewlekłość postępowania toczącego się przed tym Sądem pod sygn. akt III SA/Lu 776/14 i sygn. akt III SA/Lu 733/15, złożona przez A. B. W treści skargi wniesiono o stwierdzenie w postępowaniu toczącym się przed Sądem naruszenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy bez uzasadnionej zwłoki, tj. o stwierdzenie przewlekłości postępowania, której skarga dotyczy, a w razie uwzględnienia skargi:

• przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł oraz
• zobowiązanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. do dokonanie czynności.

W uzasadnieniu skargi skarżący opisał stan faktyczny sprawy, w którym wskazał, że pismem z [...] sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. poinformował skarżącego, że w [...] sierpnia 2014 r. Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie o doręczeniu pouczenia i jednocześnie poinformowaniu skarżącego, że skarga została zarejestrowana pod sygnaturą III SA/Lu 776/14. Kolejną czynnością Sądu było w dniu [...] września 2014 r. wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi skarżącego. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z [...] marca sygn. akt II GSK 360/15 uchylił postanowienie Sądu I instancji z dnia [...] września 2014 r. odrzucające skargę na czynność Starosty Z., stwierdzając, iż skargę na tę czynność skarżący złożył z zachowaniem terminu o którym mowa w art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.)

Dalej skarżący przedstawił, że nieprawidłowa ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy spowodowała wydanie przez Sąd postanowienia z dnia [...] września 2014 r. o odrzuceniu skargi z [...] lipca 2014 r. Odrzucenie skargi zaś spowodowało przewlekłość postępowania, które trwa do dnia dzisiejszego. Kolejno [...] czerwca 2015 r. akta sprawy zostały odesłane przez Naczelny Sąd Administracyjny do Sądu I instancji. Zdaniem skarżącego sprawa będąca już w opóźnieniu nie została potraktowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. jako pilna ponieważ jego skarga od [...] marca 2015 r. do [...] października 2015 r. oczekiwała na rozpoznanie, co skarżący uważa za bezczynność tego Sądu stanowiąc tym samym o przewlekłości postępowania.

W swoim stanowisku skarżący podsumowując wskazał, że w wyniku błędnego orzeczenia wydanego przez WSA w L. w dniu [...] września 2014 r. skarga rozpoznana została dopiero [...] października 2015 r. pod sygn. akt III SA/Lu 733/15 tj. po [...] miesiącach co stanowi o przewlekłości postępowania sądowego. Skarżący zaznaczył raz jeszcze, że akta sprawy wpłynęły do WSA w L. w dniu [...] sierpnia 2014 r. lub wcześniej.

Następnie skarżący podniósł, że w postępowaniu o sygn. akt III SA/Lu 776/14 przyznano mu na jego wniosek prawo pomocy w zakresie przyznania adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z [...] września 2014 r. Zdaniem skarżącego pełnomocnik ten winien zgodnie z art. 244 § 2 ustawy p.p.s.a. reprezentować skarżącego tylko w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż tylko w takim zakresie skarżący wniósł o udzielenie mu prawa pomocy. Skarżący nadto podniósł, że nie został przez Sąd w L. poinformowany o posiedzeniu Sądu, które odbyło się w dniu [...] października 2015 r. w przedmiocie jego skargi z [...] lipca 2014 r. Skarżący niezwłocznie korespondencją e-mail a następnie na wezwanie Sądu pocztą przesłał podpisany wniosek o uzasadnienie wyroku, jednakże uzasadnienia tego skarżący nie otrzymał.

W dniu [...] października 2015 r. złożył skargę o wznowienie postępowania o sygn. akt III SA/Lu 733/15 (skarga zarejestrowana została pod sygn. akt III SA/Lu 1354/15), zaznaczając, że w sprawach, gdzie brak jest przymusu adwokackiego, nie jest potrzebny mu przyznany prawem pomocy adwokat, co zdaniem skarżącego równoznaczne jest z wypowiedzeniem pełnomocnictwa przyznanemu adwokatowi. O swoim stanowisku co do reprezentacji poinformował Okręgową Radę Adwokacją w L., która wyznaczyła skarżącemu adwokata. Pełnomocnikowi zaś skarżący przekazał dokumentację sprawy wraz z orzecznictwem, by ten w jego imieniu sporządził skargę kasacyjną. Zdaniem skarżącego w sprawie istnieją podstawy do złożenia skargi kasacyjnej.

Pełnomocnik skarżącego adwokat J. P. złożył opinię prawną z dnia [...] listopada 2015 r. o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia [...] października 2015 r.

Niezależnie od opinii pełnomocnika do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. wpłynęła skarga A. B. o wznowienie postępowania w sprawie III SA/Lu 733/15 (sygn. akt III SA/Lu 1354/15).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga na przewlekłość postępowania podlega oddaleniu, albowiem nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w L..

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. – dalej: ustawa).

Z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. wynika, że strona może wnieść skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Skarga wówczas podlega uwzględnieniu, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 tej ustawy). Dla uwzględnienia skargi konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz, że zwłoka ta jest nieuzasadniona.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może bowiem stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12). Na marginesie wskazać należy, iż o naruszeniu jednej z podstawowych zasad postępowania (rozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie), określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP decyduje nie sam upływ czasu, ale nieuzasadnione przewlekanie procesu (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 stycznia 2003 r., II AKz 3/03, Wokanda 2004/3/44).

Stosownie do przepisu § 49 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86 poz. 1007; dalej: uchwała) sprawy wpływające ze środkami odwoławczymi od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy rozpoznawać według kolejności ich wpływu do Sądu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do Sądu wcześniej.

Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające, bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 49 ust. 2 powołanej uchwały). Wskazać w tym miejscu należy, że skarżący w niniejszym postępowaniu nie złożył wniosku o wcześniejsze rozpoznanie sprawy z uwagi na jej szczególne okoliczności, natomiast z urzędu Sąd I instancji również nie dostrzegł dodatkowych okoliczności, które uzasadniałyby rozpoznanie skargi poza kolejnością.

W tym miejscu podkreślić ponownie należy, iż z art. 2 ust. 1 ww. ustawy wynika, iż postępowanie przewlekłe to takie, które m. in. trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd bada terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (art. 2 ust. 2). W przepisie tym ustawodawca nie wskazał konkretnego terminu na dokonanie danej czynności. Jak już wskazano, badanie przewlekłości postępowania, w tym terminowości, powinno być dokonane przy uwzględnieniu obiektywnych przesłanek, a nie poprzez wskazanie sztywnego okresu dla dokonania danej czynności.

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem również ustalenia faktyczne danej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić przewlekłości postępowania w rozumieniu ustawy. Skarga skarżącego na czynność Starosty Z. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych na likwidację barier technicznych wpłynęła do Sądu w dniu [...] sierpnia 2014 r. i została zarejestrowana pod sygnaturą akt III SA/Lu 776/14. W sprawie zgodnie z przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. podejmował czynności procesowe np. odrzucenia skargi, przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata jak również akta sprawy przekazywano w terminie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w celu rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącego, kolejno po powrocie akt nadano sprawie nową sygnaturę akt III SA/Lu 733/15.

Zauważyć należy, że między datą wpływu skargi do WSA w L. - tj. [...] sierpnia 2014 r. – a datą rozprawy, na której zapadł wyrok oddalający skargę – to jest [...] października 2015 r. – upłynęło piętnaście miesięcy. W tym okresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. i Naczelny Sąd Administracyjny podejmowały niezbędne czynności procesowe w sprawie. W tym czasie m.in. postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odrzucił skargę, jako wniesioną z uchybieniem terminu do jej wniesienia. W dniu [...] października 2014 r. na wniosek skarżącego referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, postanowienie w tym zakresie doręczono skarżącemu [...] października 2014 r. Skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tejże skargi kasacyjnej złożona przez pełnomocnika skarżącego wpłynęła do Sądu w dniu [...] grudnia 2014 r. Dnia [...] stycznia 2015 r. uchylono postanowienie z dnia [...] listopada 2014 r. o stwierdzeniu prawomocności orzeczenia. Ponadto postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. sygn. akt II GSK 360/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. Po zwrocie akt z Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu [...] czerwca 2015 r. ponownie wpisano sprawę do repertorium, pod nową sygnaturą akt III SA/Lu 733/15.

Zatem w zaprezentowanych okolicznościach sprawy za całkowicie nieuzasadnioną należny uznać skargę skarżącego, który wskazuje, że jego prawo do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując analizy sprawy oraz oceniając terminowość podejmowanych czynności wskazuje, że Sąd podejmował czynności prawidłowo i w rozsądnych terminach, zaś przebieg postępowania zdeterminowany był również działaniami samego skarżącego i składanymi przez niego środkami procesowymi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.