Uzasadnienie
W skardze z dnia 28 grudnia 2018 r. (data nadania 12 stycznia 2019 r.) K. J., reprezentowany przez brata, notariusza P. J., wniósł o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym pod sygn. akt II GSK 5545/16, wszczętym skargą kasacyjną K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 476/16 oddalającego w całości jego skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2015 r. o ustaleniu wyniku egzaminu notarialnego, nastąpiła przewlekłość postępowania. Skarżący domagał się ponadto przyznania od Skarbu Państwa 20000 zł, zwrotu 200 zł tytułem uiszczonej opłaty od skargi, jak też dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z uwierzytelnionego odpisu świadectwa pracy K. J. w kancelarii notarialnej w charakterze starszego referenta prawnego z dnia [...] lutego 2017 r.
Skarżący wskazał, że w dniu 7 września 2016 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o jej rozpoznanie na rozprawie. Następnie, w wykonaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej z dnia 4 listopada 2016 r., doręczonego 14 listopada 2016 r., skarżący 16 listopada 2016 r. uiścił wpis w wysokości 100 zł. Od dnia uiszczenia wpisu do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania skarżący ani jego pełnomocnik nie otrzymali żadnej informacji o toku postępowania, a w szczególności o przeszkodach faktycznych lub prawnych w rozpoznaniu skargi kasacyjnej.
Skarżący podkreślił, że od dnia wniesienia skargi kasacyjnej (7 września 2016 r.) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania (12 stycznia 2019 r.) Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał skargi kasacyjnej, a pełnomocnik skarżącego nie został nawet zawiadomiony o terminie rozprawy. Zdaniem skarżącego ponad dwuletni czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej jest nadmiernie długi, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił się nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy zainicjowanej wskazaną skargą kasacyjną.
Skarżący argumentował ponadto, że niniejsza sprawa ma dla niego znaczenie zasadnicze, ponieważ dotyczy jego uprawnień zawodowych do wykonywania zawodu notariusza. Chęć wykonywania zawodu notariusza wynika z ponad sześcioletniej pracy skarżącego w kancelarii notarialnej oraz zdobytych w trakcie tego zatrudnienia wiedzy i doświadczenia, natomiast z powodu zbyt długiego okresu oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej, skarżący traci nadzieję na wykonywanie upragnionego zawodu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga K. J. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75; dalej jako: "ustawa") skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania, może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
Nadmienić trzeba, że ustawa w art. 1 ust. 3 odwołuje się do ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), gdzie w art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze ustanowiono prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą (...). Co do istoty treść tego konwencyjnego prawa człowieka pokrywa się z normą wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Stosownie do art. 2 ustawy o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
Jak wynika z przepisów § 42 ust. 1-3 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. z dnia 17 listopada 2010 r. Nr 86, poz. 1007 ze zm.; dalej: Regulamin wewnętrznego urzędowania NSA), przewodniczący wydziału, w drodze zarządzenia, przydziela sprawy sędziom zgodnie z zasadami przydziału spraw sędziom określonymi przez Kolegium Sądu oraz planem posiedzeń ustalonym przez Prezesa Izby (Prezes Izby ustala terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych na kolejne okresy trzymiesięczne – zob. § 20 pkt 3), według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw określonych kategorii (do żadnej z tych kategorii sprawa skarżącego nie należy), które przewodniczący przydziela z zachowaniem odrębnej kolejności ich wpływu. Wskazać ponadto należy, że zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu obowiązuje również wojewódzkie sądy administracyjne – zobacz § 32 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177).
Z treści przepisów wynika zatem, że dla zbadania zasadności tego rodzaju skargi niezbędne jest dokonanie oceny, czy zwłoka w rozpoznaniu sprawy wystąpiła, czy jest ona nieuzasadniona oraz czy związana jest z działaniem lub brakiem działania sądu.
Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 cyt. ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że ustawodawca za przewlekłe uznał takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, iż jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, to już tylko ten fakt nie oznacza, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OPP 27/11, z dnia 25 lipca 2013 r. o sygn. akt II OPP 25/13, z dnia 7 marca 2014 r. o sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r. o sygn. akt I OPP 101/14; wymienione orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Termin rozpatrzenia sprawy ze skargi kasacyjnej złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Izby Gospodarczej, który wyznaczony jest liczbą złożonych skarg kasacyjnych oscyluje od dwóch lat do dwóch i pół roku. Termin rozpatrzenia skargi kasacyjnej K. J. wyniósł 2 lata i pięć miesięcy. Powyższe nie może wszakże uzasadniać zarzutu przewlekłości postępowania, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki.
Skarga kasacyjna K. J. z dnia 7 września 2016 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2016 r. oznaczonego sygn. akt VI SA/Wa 476/16 wraz z aktami sprawy została przedstawiona Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przez Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie w dniu 6 grudnia 2016 r., a do NSA wpłynęła 8 grudnia 2016 r. i już następnego dnia tj. 9 grudnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wydał zarządzenie o rejestracji przedmiotowej skargi kasacyjnej i skierowaniu jej do rozpoznania według kolejności wpływu. Zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2019 r., respektując wynikające z § 42 ust. 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania NSA zasady przydziału spraw sędziom, Przewodniczący Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wyznaczył termin rozprawy na dzień 28 lutego 2019 r., więc przed datą nadania skargi na przewlekłość postępowania (co nastąpiło w dniu 12 stycznia 2019 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny nie przeczy argumentacji skarżącego, że sprawa zainicjowana jego skargą kasacyjną ma dla niego szczególnie istotne znaczenie, gdyż dotyczy uprawnień zawodowych do wykonywania zawodu notariusza. Argumentacja ta nie może przecież uzasadniać zarzucanej w skardze przewlekłości postępowania w tej sprawie, natomiast podlegałaby ocenie, gdyby skarżący K. J. – właśnie ze względu na wagę swojej, indywidualnej sprawy – wystąpił z wnioskiem o jej rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny poza kolejnością wpływu. Właściwym organem do rozpoznania takiego wniosku w niniejszej sprawie jest Prezes Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdy ze względu na wyjątkowe okoliczności danej sprawy uzna to za uzasadnione (§ 42 ust. 5 Regulaminu wewnętrznego urzędowania NSA).
Wskazać jeszcze należy, że ewentualne uwzględnienie wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a więc rozpoznanie jej poza kolejnością wynikającą z przepisów wyżej wskazanych nie może naruszać przyjętej art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równego traktowania wobec prawa. Powyższa zasada nie doznaje uszczerbku, gdy w wyniku szczególnych, podnoszonych przez wnioskującego o przyspieszenie rozpoznania sprawy okoliczności sprawa zostanie rozpoznana z wyprzedzeniem innych spraw wniesionych do sądu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.