Postanowienie NSA z 7 lutego 2014 r., II GPP 2/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 7 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi E. Ł. na naruszenie prawa strony do rozpoznania

Sprawa

sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2108/13 ze skargi E. Ł. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego postanawia oddalić skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Skład

sędzia NSA Marzenna Zielińska przewodniczący, sprawozdawca
sędzia NSA Maria Jagielska przewodniczący
sędzia NSA Hanna Kamińska przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 8 stycznia 2014 r. E. Ł. złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy w postępowaniu sądowym, toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (sygn. akt VI SA/Wa 2108/13) ze skargi E. Ł. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Skarżąca wniosła o: 1) stwierdzenie przewlekłości postępowania we wskazanej wyżej sprawie sądowoadministracyjnej, 2) wydanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zalecenia podjęcia w wyznaczonym terminie odpowiednich czynności oraz 3) zasądzenie na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł.

Przytaczając okoliczności uzasadniające żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania, skarżąca wskazała, że po rozpoznaniu jej skargi na wskazaną wyżej uchwałę organu administracji publicznej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 7 czerwca 2011 r. (sygn. akt VI SA/Wa 687/11) wyrok oddalający tę skargę, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną E. Ł. i wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r. (sygn. akt II GSK 351/12) uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji przekazując sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W dniu 28 października 2013 r. WSA ogłosił wyrok, na mocy którego uchylił zaskarżoną uchwałę z dnia [...] stycznia 2011 r. Skarżąca stwierdziła, że w połowie grudnia uzyskała informację telefoniczną, iż uzasadnienie wspomnianego wyroku nie zostało wysłane do stron, gdyż Sąd nie dostarczył go jeszcze do sekretariatu. Strona wskazała, że w momencie nadawania skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki nie otrzymała jeszcze wyroku wraz z uzasadnieniem. Podniosła, że na skutek braku merytorycznego rozstrzygnięcia jej sprawy nie ma możliwości wykonywania wyuczonego zawodu i otrzymywania związanego z tym należnego wynagrodzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Przedmiotem rozpoznania jest środek ochrony praw określony w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Merytoryczne rozpoznanie takiej skargi jest możliwe po spełnieniu przez stronę wymogów określonych w art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 17 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którymi skarga: 1) może zostać wniesiona tylko w toku postępowania, którego dotyczy (tj. do czasu prawomocnego zakończenia takiego postępowania), 2) musi spełniać wymogi pisma procesowego, a ponadto zawierać żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie, 3) musi zostać opłacona wpisem sądowym w wysokości 100 zł. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w niniejszej sprawie wspomniane wymogi formalne zostały spełnione, a zatem przedmiotowa skarga nadawała się do rozpoznania.

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu sądowym nastąpiła przewlekłość postępowania, może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, iż na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki). Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka ta jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym przy ocenie tej uwzględnia się w szczególności terminowość i prawidłowość czynności sądowych, ale także zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Podkreślić przy tym trzeba, że ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Wskazana wyżej ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy (...). Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. m.in. postanowienia NSA: z dnia 21 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II OPP 10/10, z dnia 24 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OPP 16/08, z dnia 4 czerwca 2008 r. o sygn. akt I OPP 20/08, z dnia 24 lipca 2008 r. sygn. akt II OPP 20/08 – treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Analiza akt sprawy wskazuje, że postępowanie ze skargi E. Ł. na uchwałę z dnia [...] stycznia 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego istotnie trwało długo, ale główną przyczyną takiego stanu rzeczy było dwukrotne rozpoznawanie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z powodu uchylenia pierwszego orzeczenia tego Sądu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podkreślić przy tym należy, że zarówno pierwsze, jak i ponowne postępowanie przed WSA nie trwało dłużej niż 12 miesięcy.

Trzeba mieć również na uwadze, że ustalenie zaistnienia przewlekłości nie jest zależne jedynie od upływu czasu, który w niniejszej sprawie był rzeczywiście znaczny, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość świadczy bowiem o tym, że jakieś zdarzenia, czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, przy czym stan taki musi być odnoszony do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakiej mowa w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2010 r. o sygn. akt II GPP 2/09 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Zarzucając, że w postępowaniu przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym doszło do przewlekłości postępowania, skarżąca zwróciła szczególną uwagę na brak doręczenia jej odpisu wyroku z dnia 28 października 2013 r. wraz z uzasadnieniem (według stanu na datę nadania rozpoznawanej obecnie skargi, to jest 8 stycznia 2014 r.). W niniejszej sprawie wyrok uchylający zaskarżoną uchwalę organu administracji został ogłoszony w dniu 28 października 2013 r. Wynikający z art. 141 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) instrukcyjny termin na sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia upłynął w dniu 12 listopada 2013 r. Sędzia sprawozdawca sporządził projekt uzasadnienia w dniu 2 grudnia 2013 r., a po podpisaniu przez pozostałych członków składu orzekającego odpisy wyroku wraz z uzasadnieniem zostały przesłane stronom w dniu 17 grudnia 2013 r. (vide k. 170 akt sądowych). Jednakże wysłana korespondencja została wycofana z Urzędu Pocztowego na skutek zarządzenia sędziego referenta z dnia 19 grudnia 2013 r. (k. 191 akt sądowych), gdyż okazało się, że stronom przesłano odpisy uzasadnienia dotyczące innej sprawy. Odpisy właściwego uzasadnienia zostały wysłane stronom postępowania w dniu 7 stycznia 2014 r. (vide k. 208 i 209 akt sądowych).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, czynności Sądu pierwszej instancji związane ze sporządzeniem wyroku i doręczeniem stronom odpisów wyroku wraz z uzasadnieniem nie były dokonywane prawidłowo. Odpis wyroku z dnia 28 października 2013 r. z uzasadnieniem został wysłany skarżącej prawie 2,5 miesiąca po wydaniu orzeczenia, zaś opóźnienie to wynikało z opisanej wyżej omyłki WSA. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taki stan rzeczy był niewłaściwy i nie powinien mieć miejsca, jednakże w tej konkretnej sprawie nie świadczy o przewlekłości całego postępowania, gdyż nie można przyjąć, że wspomniane uchybienia Sądu na tyle przedłużyły postępowanie, że wystąpiła w nim nieuzasadniona zwłoka.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia.