Postanowienie NSA z 5 września 2019 r., II GPP 4/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi B.S. na przewlekłość postępowania

Sprawa

w sprawie o sygn. akt II GSK 714/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 538/17 w sprawie ze skargi B.S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Sędzia NSA Mirosław Trzecki przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Andrzej Skoczylas przewodniczący
Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń przewodniczący

Uzasadnienie

Pismem z [...] lipca 2019 r. r. B.S. (dalej "skarżąca") złożyła skargę na przewlekłość postępowania w sprawie ze swojej skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego i wniosła o przyznanie odszkodowania w wysokości 20.000 zł.

Skarżąca wskazała, że w ujęciu materialnym sprawa toczy się od [...] maja 2016 r., kiedy to wszczęła procedurę odwoławczą. Wyrokiem z 4 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę B.S. i stwierdził nieważność uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. (dalej "Komisja"). Komisja złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, która została doręczona pełnomocnikowi skarżącej [...] marca 2018 r. Pełnomocnik skarżącej złożył odpowiedź na ten środek odwoławczy. W dniu [...] kwietnia 2018 r. skarżąca zwróciła się do Wiceprezesa NSA, Prezesa Izby Gospodarczej o rozpoznanie jej sprawy poza kolejnością. Wniosek ten został rozpatrzony odmownie.

Skarżąca wskazała, że skarga na przewlekłość dotyczy całego postępowania odwoławczego dotyczącego tej samej sprawy w ujęciu materialnym, tj. od niezgodnej z prawem oceny egzaminu adwokackiego, czyli od [...] maja 2016 r., do chwili złożenia skargi na przewlekłość. Zdaniem skarżącej postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne to dwie części tego samego postępowania, które należy rozpatrywać łącznie przy badaniu przewlekłości.

B.S. stwierdziła, że jej sprawa jest prosta i nie wymaga przeprowadzenia skomplikowanych czy czasochłonnych czynności proceduralnych. Ponadto, swoim zachowaniem nie przedłuża postępowania. Nie wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy przed NSA; z żądaniem takim wystąpił organ.

Zdaniem skarżącej, trzyletnia przewlekłość postępowania dotyczącego wadliwej oceny egzaminu zawodowego ma dla niej zasadnicze znaczenie nie tylko ze względu na brak możliwości wykonywania zawodu adwokata, ale też – na skuteczne uniemożliwienie jej pracy w strukturach Komisji Europejskiej. Powyższe zmusiło skarżącą do emigracji do Meksyku. Sytuacja ta odbiła się również na życiu rodzinnym skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75; dalej "ustawa"), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie działanie organu państwa zostało w ww. ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (...), uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się strony zarzucającej przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy). Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (tak np. NSA w postanowieniu z 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19).

Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności stwierdza, że rację ma skarżąca, że przy badaniu przewlekłości w sprawie należy oceniać czas trwania całego postępowania, włączając do niego również czas trwania postępowania administracyjnego, którego zakończenie warunkuje wniesienie skargi do sądu (por. wyrok ETPC z 2 grudnia 2014 r., 53339/09 Siermiński przeciwko Polsce). Z tego powodu należy stwierdzić, że postępowanie w niniejszej sprawie trwa od wydania przez Komisję uchwały z [...] kwietnia 2016 r. Wobec tego postępowanie w sprawie – jak do tej pory – trwa trzy lata i cztery miesiące.

Przypomnieć należy, że [...] maja 2016 r. skarżąca wniosła odwołanie od ww. uchwały. Komisja wydała uchwałę [...] grudnia 2016 r. i na nią strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Ambasady RP w Meksyku. Skarga wpłynęła do Ministerstwa Sprawiedliwości [...] lutego 2017 r. Organ przekazał sprawę do Sądu wraz z aktami sprawy [...] marca 2017 r. Sąd, wyrokiem z 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 538/17, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ [...] stycznia 2018 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła [...] marca 2018 r. Następnie [...] kwietnia 2018 r. skarżąca zwróciła się do Prezesa Izby Gospodarczej NSA o wyznaczenie sprawy do rozpoznania sprawy poza kolejnością. Wniosek skarżącej nie został uwzględniony. O odmowie w tym zakresie skarżąca została poinformowana [...] maja 2018 r. Od tego czasu sprawa oczekiwała na wyznaczenie na rozprawę, o co wniósł organ.

Ustawa z 17 czerwca 2004 r. nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 cyt. ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA: z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, z 19 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OPP 27/11, z 25 lipca 2013 r. o sygn. akt II OPP 25/13, z 7 marca 2014 r. o sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r. o sygn. akt I OPP 101/14; wymienione orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na gruncie niniejszej sprawy nie doszło do przewlekłości postępowania. Z uwagi na to, że przez czas trwania postępowania sprawa została rozpoznana przez dwie instytucje (Komisję i Sąd I instancji) i oczekuje na rozpoznanie przez NSA, to nie można stwierdzić, że czas ten przekracza czas rozsądnego rozpoznania sprawy administracyjnej. Należy bowiem pamiętać, że sądy administracyjne muszą rozpoznać sprawę według kolejności wpływu, ponieważ nie należy ona do kategorii spraw załatwianych poza kolejnością, czy to z uwagi na przedmiot – jak np. zgoda na refundację leków – czy na tryb postępowania (vide § 42 ust. 2 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego; M.P. z dnia 17 listopada 2010 r. Nr 86, poz. 1007 ze zm.; dalej "Regulamin"). Podkreślić również należy, że sądy administracyjne, w przeciwieństwie do organów administracji publicznej, nie mają określonych terminów na rozpoznanie sprawy.

Istotnie, od odpowiedzi na wniosek skarżącej o przyspieszenie postępowania (czyli od maja 2018 r.) w sprawie nie były podejmowane żadne czynności i sprawa (biernie) oczekiwała na wyznaczenie na rozprawę, jednak nie można stwierdzić, że nie jest to uzasadnione okolicznościami. Termin rozpoznania skargi kasacyjnej przez Izbę Gospodarczą NSA wyznaczony jest liczbą złożonych skarg kasacyjnych i oscyluje od dwóch lat do dwóch i pół roku. Czas oczekiwania na rozpoznanie spraw nie jest zależny do Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna Komisji została wniesiona [...] stycznia 2017 r., a do NSA wpłynęła wraz z aktami sprawy [...] marca 2018 r., a więc rok i pięć miesięcy temu.

Z uwagi więc na to, że postępowania w niniejszej sprawie trwa trzy lata i cztery miesiące, co jest uzasadnione niezależnymi od Sądu okolicznościami, to nie można było uznać, że w sprawie zaszła przewlekłość postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sprawa niniejsza ma istotne znaczenie dla skarżącej, ponieważ dotyczy jej sytuacji zawodowej, która kładzie się cieniem na życie rodzinne, jednak okoliczność ta nie może automatycznie przesądzać, że niezależnie od okoliczności należy stwierdzić przewlekłe procedowanie.

Ponadto, NSA zauważa, że działania sądów podjęte w niniejszej sprawie, tj. rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji i następnie postępowanie ze skargi kasacyjnej sprowadzające się do jej przekazania pełnomocnikowi skarżącej, a następnie do NSA, gdzie skarga ta została zarejestrowana, a także rozpoznanie wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, były podjęte bez zwłoki, w terminie kilku dni od wpłynięcia pism. Natomiast fakt, że do dnia orzekania w przedmiocie przewlekłości postępowania skarga kasacyjna nie została rozpoznania, wynika z ilości spraw zawisłych przed NSA i z rozpoznawania ich w kolejności wpływu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.