Postanowienie NSA z 19 maja 2016 r., II GPP 5/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi M. T. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w S.

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 500/14 ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Sędzia NSA Jan Bała przewodniczący
Sędzia NSA Krystyna Anna Stec przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 26 marca 2014 r. M. T. złożyła pismo zatytułowane "zażalenie" na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] lutego 2014 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] grudnia 2013 r. o odrzuceniu jako bezzasadnych zarzutów wniesionych przez M. T. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Prezydenta Miasta S. W dniu 24 kwietnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie przekazał akta sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie wraz z pismem skarżącej zatytułowanym "zażalenie" - uznanym za skargę, oraz z odpowiedzią na skargę – z dnia 24 kwietnia 2014 r.

Przewodniczący Wydziału I WSA Szczecinie wydał w dniu 25 kwietnia 2014 r. zarządzenie o ustaleniu wpisu sądowego od skargi M. T. i tego samego dnia zarządzenie o wezwaniu skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w dniu 20 maja 2014 r. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wobec powyższego referendarz sądowy wezwał (w dniu 27 maja 2014 r.) skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku PPF, który to druk skarżąca uzupełniła i złożyła w sądzie w dniu 24 czerwca 2014 r.

Postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 19 sierpnia 2014 r.

Pismem z dnia 7 października 2014 r. M. T. wniosła o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie" w sprawach skarżącej rozpoznawanych przez ten Sąd.

Następnie (pismem z dnia 10 października 2014 r.) WSA wezwał skarżącą do wskazania przesłanek wyłączenia sędziów WSA oraz do nadesłania odpisu skargi, celem doręczenia uczestnikowi postępowania (wezwanie z dnia 15 października 2014 r.). Skarżąca odpowiedziała na wezwania Sądu pismami złożonymi odpowiednio w dniu 3 listopada 2014 r. oraz 6 listopada 2014 r.

Po kolejnym wezwaniu skarżącej przez Sąd pierwszej instancji do sprecyzowania wniosku o wyłączenie sędziów WSA w Szczecinie (pismem z dnia 17 listopada 2014 r.), M. T. złożyła wyjaśnienia w piśmie z dnia 11 grudnia 2014 r.

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 500/14, WSA w Szczecinie pozostawił wniosek M. T. bez rozpoznania. Odpis tego orzeczenia doręczono skarżącej w dniu 26 stycznia 2015 r., zaś postanowieniem z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 83/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. T. na postanowienie Sądu I instancji, zaś w dniu 1 czerwca 2015 r. przekazał akta sprawy WSA w Szczecinie.

W dniu 10 czerwca 2015 r. WSA w Szczecinie wypożyczył akta sprawy ze skargi M. T. Prokuraturze Apelacyjnej w Szczecinie. W dniu 12 czerwca 2015 r. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej zgłosił swój udział w postępowaniu i tego samego dnia zwrócił wypożyczone akta WSA w Szczecinie.

Zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2015 r. zobowiązano organ do nadesłania dodatkowego odpisu odpowiedzi na skargę w celu doręczenia prokuratorowi.

W dniu 13 lipca 2015 r. – na prośbę Prokuratury Rejonowej w Pyrzycach – WSA w Szczecinie wypożyczył akta sądowe wskazanej Prokuraturze. Akta sprawy zwrócono w dniu 15 lipca 2015 r.

Następnie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 31 lipca 2015 r., sekretariat WSA w Szczecinie zawiadomił M. T. o terminie rozprawy, doręczając skarżącej jednocześnie odpis odpowiedzi na skargę. Zawiadomienie z załącznikiem doręczono skarżącej w dniu 21 sierpnia 2015 r.

W dniu 26 sierpnia 2015 r. M. T. złożyła do Sądu pierwszej instancji pismo, w którym wniosła o uznanie rażącej przewlekłości i bezczynności w rozpatrywaniu sprawy przez WSA w Szczecinie, opóźnionym dostarczaniu dokumentacji (odpowiedzi na skargę kasacyjną) w celu utrudnienia skarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (vide art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.).

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W myśl ust. 2 tego przepisu dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (...), uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt I FPP 12/13). Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ustawie z 17 czerwca 2004 r. (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 maja 2005 r., sygn. akt II S 26/05, LEX nr 151808). Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego (w tym przypadku skargi kasacyjnej) do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.

Zauważyć też trzeba, że fakt korzystania przez strony postępowania z przysługujących im uprawnień procesowych może wiązać się z koniecznością podejmowania dodatkowych działań sądów (np. rozpoznanie środków zaskarżenia przez NSA, wypożyczenie akt przez prokuraturę), które również mają wpływ na wydłużenie się czasu trwania postępowania, co samo w sobie żadną miarą nie może być uznane za bezczynność sądu, a jedynie jest oczywistą konsekwencją wykorzystywania przez strony określonych instrumentów prawnych.

Należy mieć zatem na uwadze, czy postępowanie sądu nie przyczyniło się do nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 listopada 2004 r., sygn. akt III SPP 48/04; OSNP 2005 nr 5, poz. 75).

Odnosząc powyższe uwagi do skargi M. T. na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie I SA/Sz 500/14, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie tej nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki – w rozumieniu powołanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie przekazał WSA w Szczecinie akta sprawy wraz ze skargą M. T. w dniu 24 kwietnia 2014 r. Sąd ten prawidłowo i bez zwłoki wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu, a następnie przeprowadził postępowanie w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy. Postępowanie zakończyło się wydaniem przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 28 lipca 2014 r. o przyznaniu Marioli Tyrce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzeczenie doręczono skarżącej w dniu 19 sierpnia 2014 r.

Nie budzi wątpliwości, że do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy Sąd nie mógł doręczyć skarżącej odpisu odpowiedzi na skargę, gdyż – zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Skoro wniesiona skarga M. T. do czasu wydania postanowienia z dnia 28 lipca 2014 r. była nieopłacona, a skarżąca nie była zwolniona z obowiązku jej opłacenia, WSA w Szczecinie nie mógł podjąć czynności w postępowaniu zainicjowanym tą skargą.

Po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, pismem z dnia 7 października 2014 r. M. T. wniosła o "wyłączenie z orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie". Postępowanie z tego wniosku ostatecznie zakończyło wydanie przez NSA postanowienia z dnia 18 marca 2015 r. Czynności podejmowane przez Sądy w czasie postępowania o wyłączenie sędziów WSA były, zdaniem NSA, podejmowane bez zbędnej zwłoki, ale z poszanowaniem zasad postępowania. W związku z faktem złożenia zażalenia przez M. T. – co było jej bezdyskusyjnym prawem ustawowym, akta zostały przesłane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym pozostawały oczekując na rozpoznanie - przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. O konieczności poszanowania tej zasady przy ocenie zasadności przyjęcia przewlekłości postępowania wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GPP 2/13.

Nie można również pominąć okoliczności wypożyczenia akt w połowie 2015 r. przez Prokuraturę Apelacyjną w Szczecinie (10 czerwca 2015 r., to jest tuż po zwrocie akt WSA w Szczecinie przez NSA), a następnie przez Prokuraturę Rejonową w P. (13 lipca 2015 r.). W tej sytuacji nie można przyjąć, żeby zawiadomienie skarżącej o rozprawie – z dnia 31 lipca 2015 r., świadczyło o przewlekłym sposobie prowadzenia postępowania przez Sąd I instancji.

Jak już wyżej wskazano, przewlekłość postępowania nie może być oceniana jedynie przez pryzmat upływu czasu. Badanie przewlekłości postępowania obejmuje ocenę terminowości i ocenę prawidłowości działań sądu przy uwzględnieniu obiektywnych przesłanek – takich jak choćby nieobecność akt w sądzie spowodowana rozpoznawaniem środków zaskarżenia, czy wypożyczeniem akt.

Uznając - z podanych wyżej przyczyn - że w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 500/14 nie zaszły przesłanki do stwierdzenia przewlekłości postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji.