Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę P. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że powodem odrzucenia skargi było nieuzupełnienie braków formalnych w wyznaczonym terminie. Do skargi P. F. zostało załączone pełnomocnictwo upoważniające S. S. do reprezentowania skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Sąd pismem z dnia 5 września 2012 r. wezwał S. S. do wykazania, że spełnia przesłanki zawarte w art. 35 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), ewentualnie w przypadku niespełnienia tych przesłanek – do osobistego podpisania skargi przez skarżącego w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, a Sąd I instancji uznał, że pełnomocnik procesowy skarżącego nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 i § 2 p.p.s.a.
P. F. złożył skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Postanowieniu zarzucono:
- 1. Nieważność postępowania wynikającą z nienależytego umocowania pełnomocnika P. F. i w konsekwencji pozbawienia go możności obrony swoich praw;
A z ostrożności procesowej zarzucono naruszenie przepisów postępowania przez:
- 2. Niezastosowanie art. 299 § 2 p.p.s.a. i zaniechanie wezwania P. F. do wskazania pełnomocnika do doręczeń;
- 3. Niewłaściwe zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a. i skierowanie wezwania do podpisania skargi na adres osoby niebędącej ani pełnomocnikiem procesowym ani pełnomocnikiem do doręczeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 p.p.s.a). Każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W odniesieniu do skargi ustawa przewiduje skutek odrzucenia skargi, której braków formalnych strona nie uzupełniła (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
W sytuacji, gdy skargę wnosi osoba, która nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem i pomimo wezwania sądu nie jest w stanie wykazać, że jest podmiotem legitymowanym do występowania w charakterze pełnomocnika, przewodniczący, na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a., powinien wezwać bezpośrednio stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie. Odrzucenie skargi, złożonej przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, który w wyznaczonym terminie nie wykazał swoich uprawnień do reprezentowania strony, bez uprzedniego wezwania osobiście strony do podpisania pisma, jest zatem niedopuszczalne. Odmienna wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocników i uzupełnienia braków formalnych może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Redakcja powyższego przepisu nakazuje Sądowi, aby w pierwszej kolejności ustalił, czy nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Dopiero uprzednie wykluczenie nieważności postępowania uprawnia ten Sąd do oceny zasadności podstaw kasacyjnych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki nieważności postępowania wskazane w art. 183 § 2 pkt 2 i 5 p.p.s.a., skutkujące uchyleniem zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Zgodnie z treścią art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zachodzi między innymi wówczas, gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, że S. S. był pełnomocnikiem procesowym skarżącego P. F. i do niego kierował całą korespondencję. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo, ale jego treść wzbudziła uzasadnione wątpliwości – nie wynika z niego ani czy S. S. spełnia przesłanki z art. 35 p.p.s.a., ani czy jest pełnomocnikiem do doręczeń z art. 299 p.p.s.a. Z tych przyczyn wadliwie Sąd I instancji doręczył S. S., jako pełnomocnikowi, wezwanie do wykazania czy spełnia przesłanki zawarte w art. 35 p.p.s.a., a w przypadku ich niespełnienia - podpisania przez skarżącego skargi w terminie 30 dni pod rygorem jej odrzucenia, a następnie – wskutek niewykazania, że pełnomocnik procesowy skarżącego należy do osób wymienionych w art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. – na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ją odrzucił.
Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 299 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce, obowiązana jest wraz z wniesieniem skargi ustanowić pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. W razie niedopełnienia tego obowiązku, sąd wzywa stronę, aby uzupełniła ten brak w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi (§ 2). W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji nie wezwał skarżącego – zgodnie z dyspozycją art. 299 § 2 p.p.s.a. – do uzupełnienia powyższego braku, co spowodowało, że wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi nienależycie umocowanemu.
Powyższe uchybienie Sądu I instancji doprowadziło w konsekwencji do tego, że strona została również pozbawiona możności obrony swych praw, co wyczerpuje znamiona przesłanki nieważności postępowania wymienionej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., bowiem strona skarżąca z powodu wadliwych czynności procesowych tego Sądu, tj. nieprawidłowego doręczenia wezwania do podpisania skargi pod rygorem jej odrzucenia i następnie odrzucenia skargi, nie brała udziału w toku postępowania sądowoadministracyjnego.
Mając zatem na uwadze, że w przedmiotowej sprawie zaszły przesłanki nieważności postępowania, pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie wymagają odniesienia.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 i 5 w związku z art. 185 § 1 i art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.