Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 24 października 2013 r., sygn. akt II GSK 1038/12

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 763/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. D. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej, oddalił skargę.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

W dniu [...] września 2010 r. E. D., zwany dalej "skarżącym", złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie renty strukturalnej wraz z wymaganymi załącznikami.

W następstwie wszczętego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] o spełnieniu przez skarżącego wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej.

W dniu [...] czerwca 2010 r. skarżący złożył korektę wniosku. Przedstawił dokumenty dotyczące przekazania gospodarstwa rolnego i zakończenia prowadzenia działalności rolniczej, tj. m.in.: akt notarialny z dnia [...] stycznia 2011 r. - umowa darowizny ([...]) oraz akt notarialny z dnia [...] maja 2011 r. - oświadczenie w przedmiocie spełnienia warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej ([...]). Ponadto w dniu [...] lipca 2010 r. skarżący uzupełnił brakujący załącznik o kopię planu rozwoju omawianego gospodarstwa.

Ostateczną decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu wnioskowanej renty strukturalnej.

Jak wskazał organ odwoławczy, szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" reguluje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109 poz. 750 ze zm.) wydanym na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.).

Zgodnie z § 4 w/w rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

1. 1) ukończył 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty;
2. 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w okresie ostatnich 10 lat podlegał przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym ";
3. 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną:
4. a) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu,
5. b) nie posiadał zaległości w opłacaniu należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników;
6. 4) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
7. 5) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 6 ha, a w przypadku gospodarstw rolnych położonych w województwie małopolskim, podkarpackim, śląskim lub świętokrzyskim - co najmniej 3 ha; w przypadku gospodarstw rolnych położonych na obszarze więcej niż jednego województwa, za województwo, w którym jest położone gospodarstwo rolne, uznaje się to województwo, w którym jest położona największa część użytków rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa;
8. 6) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.

Ponadto, organ odwoławczy wskazał na przepis § 6 ust. 1 rozporządzenia, w myśl którego warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5, uważa się za spełniony, jeżeli:

1. 1) zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1;
2. 2) przekazanie nastąpiło:
3. a) przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy, przy czym powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego następcy po przekazaniu nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju; w przypadku gdy powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego następcy po przekazaniu jest mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju, następca powinien uzupełnić powierzchnię użytków rolnych w terminie określonym dla następcy na podstawie rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r., albo
4. b) przez przeniesienie własności gospodarstwa rolnego w całości na powiększenie jednego gospodarstwa rolnego, przy czym powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego po powiększeniu nie może być mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, z tym że w przypadku przekazywania gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych większej niż 10 ha powierzchnia użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego po powiększeniu powinna być większa co najmniej o 10 % od powierzchni użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego.

Organ powołał także przepisy § 19 ust. 5 i § 19a ust. 3 omawianego rozporządzenia. W myśl § 19 ust. 5 rozporządzenia, w przypadku wniosków o przyznanie renty strukturalnej, w wyniku weryfikacji których zostało ustalone, że wnioskodawca spełnia warunki określone w § 4 pkt 1-4 i § 11 oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych określonej w § 4 pkt 5, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem albo właścicielem takiego gospodarstwa jest małżonek rolnika, kierownik biura powiatowego Agencji, w terminie 7 dni od dnia zakończenia weryfikacji, określa dla każdego z wniosków zapotrzebowanie na środki, jakie wynika z wniosku, stanowiące sumę środków, jakie maksymalnie miałyby być wypłacone danemu wnioskodawcy przez 52 miesiące, oraz przyznaje dla każdego z wniosków punkty na podstawie wskazanych kryteriów. Stosownie zaś do § 19a ust. 3 rozporządzenia, o kolejności przysługiwania renty strukturalnej decyduje suma uzyskanych punktów, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, przyznanych na podstawie kryteriów, o których mowa w § 19 ust. 5.

Według ustaleń organu, uzyskując 16,41 pkt. skarżący nie zmieścił się w limicie środków dla potrzeb przyznania renty strukturalne w świetle rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2009 w sprawie podziału środków Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 48, poz. 388 ze zm.) zajmując na liście rankingowej wniosków o rentę strukturalną województwa [...], zatwierdzonej dnia 21 grudnia 2010 r. pozycję z numerem 862. Na kolejnej zatwierdzonej liście rankingowej wniosków o rentę strukturalną z województwa [...] z dnia [...] lutego 2001 r. wniosek skarżącego został sklasyfikowany na pozycji 861.

Na podstawie § 19a ust. 8 wspomnianego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. Prezes Agencji w dniu 14 kwietnia 2010 r. podał do publicznej wiadomości informację o kolejności wnioskodawców (imiona i nazwiska), którym będzie przysługiwała renta strukturalna w poszczególnych województwach. W województwie [...] wnioskodawcom, którzy uzyskali co najmniej 16,46 pkt. zostały wydane postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, gdyż mieszczą się w limicie środków dla działania renty strukturalne określonym we wspomnianym rozporządzeniu z dnia 18 marca 2009 r.

Jednakże ze względu limit środków finansowych, przed rozpoczęciem procesu wydawania decyzji odmownych, we wszystkich Oddziałach Regionalnych ARiMR, w których wystąpiły przypadki śmierci wnioskodawcy lub wycofano wnioski w sprawie renty strukturalnej należało przeprowadzić proces aktualizacji listy rankingowej. Po ponownej weryfikacji, w dniu 14 kwietnia 2010 r. została zatwierdzona ostateczna lista rankingowa wniosków o rentę strukturalna województwa [...]. W województwie [...] zakwalifikowało się 859 wnioskodawców. Skarżący został sklasyfikowany na pozycji 859.

W ocenie organu odwoławczego dokonana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. wstępna weryfikacja skarżącego i przejmującego gospodarstwo rolne została przeprowadzona prawidłowo, a tym samym z dnia [...] kwietnia 2010 r. postanowienie Nr [...] o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Z kolei, jak podniósł organ odwoławczy, zgodnie z § 23 powołanego rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r. uprawniony do pobierania renty strukturalnej informuje kierownika biura powiatowego Agencji o zaistnieniu wszelkich okoliczności mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej, w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia.

Według ustaleń organu, skarżący wraz z małżonką przekazał umową darowizny gospodarstwo rolne w dniu [...] stycznia 2010 r. córce M. D., stosownie do aktu notarialnego ([...]). Zatem, nastąpiło to przed wydaniem wspomnianego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2010 r. o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej. Natomiast pozostałe oświadczenia, dotyczące zaprzestania działalności rolniczej oraz zobowiązań przejmującego gospodarstwo rolne, zostały złożone w akcie notarialnym ([...]) sporządzonym w dniu [...] maja 2010 r., a więc już po wspomnianym postanowieniu.

Organ wskazał na przepis § 19b ust. 4 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r., w myśl którego przekazanie gospodarstwa rolnego ma nastąpić w terminie 9 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, a zatem nie przed datą postanowienia.

Skoro w styczniu 2011 r. skarżący spełniał warunki do przyznania renty strukturalnej, lecz nie mieścił się w limicie dostępnych środków finansowych wyznaczonych dla poszczególnych województw (nie posiadając wymaganego postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej), przekazanie gospodarstwa [...] stycznia 2011 r. nie miało na celu uzyskania renty strukturalnej przez skarżącego, lecz umowa ta był elementem realizacji innych praw zbywających gospodarstwo rolne (emerytura rolnicza z KRUS dla W. D., tj. współmałżonki skarżącego).

Otrzymanie przez skarżącego w dniu [...] kwietnia 2010 r. postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej nastąpiło z naruszeniem przepisu § 19b ust. 4 wspomnianego rozporządzenia, skoro wcześniej, bo [...] stycznia 2010 r., skarżący przekazał gospodarstwo rolne, a winien był uczynić to dopiero po terminie wydania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej.

Rozpoznając skargę na powyższą decyzję wniesioną przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił.

W obszernym uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się błędu organu w odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Nie podzielił zasadności zarzutu skarżącego o naruszeniu przez organ przepisów § 4 i § 6 oraz § 19b ust. 4 wspomnianego rozporządzenia. W kontekście wykładni celowościowej, analiza przepisów tego rozporządzenia, w szczególności jego przepisy § 4-6, prowadzi do wniosku, iż warunek przekazania gospodarstwa rolnego oraz warunek zaprzestania działalności rolniczej winien nastąpić w związku z ubieganiem się o rentę strukturalną. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest unormowanie § 8 rozporządzenia, w myśl którego umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego powinna zawierać oświadczenia stron tej umowy o spełnieniu warunków określonych w § 6 ust. 1 lub 2 oraz § 7, odnoszących się do spełnienia warunku przekazania gospodarstwa rolnego oraz przesłanek, jakie muszą spełnić osoby, z którymi może być zawarta umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego.

Natomiast przepis § 19b ust. 4 nie ustanawia w ocenie sądu odrębnej przesłanki przyznania prawa do renty strukturalnej, ale jest istotny o tyle, iż podając termin przekazania gospodarstwa rolnego (9 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej) wskazuje, że przekazanie gospodarstwa rolnego powinno mieć związek z ubieganiem się o rentę strukturalną.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt sprawy Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego nie miało miejsca w związku z ubieganiem się o rentę strukturalną, a ponadto, przeniesienie własności gospodarstwa rolnego nie nastąpiło w całości na rzecz następcy. W szczególności nie zaakceptowano stanowiska skarżącego, że skoro przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło po złożeniu wniosku o rentę strukturalną, to jest to wystarczające do przyjęcia, iż miało to związek z ubieganiem się o prawo do renty strukturalnej.

Jak przypomniano, skarżący złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej w dniu [...] września 2010 r. W dniu [...] stycznia 2011 r., tj. w dacie przekazywania gospodarstwa rolnego na następcę, skarżący zajmował pozycję 862 na liście rankingowej wniosków o rentę strukturalną województwa [...] (lista zatwierdzona 21 grudnia 2010 r. publikowana na stronie internetowej Agencji zgodnie z § 19a ust. 8 rozporządzenia), co oznaczało, iż nie zmieścił się w limicie środków dla działania renty strukturalne określonym w powołanym rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dnia 18 marca 2009 r.

Akt notarialny z dnia [...] stycznia 2011 r. Rep. [...] – umowa darowizny, co nie uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, nie zawiera oświadczeń wymaganych przepisem § 8 rozporządzenia, a dotyczących spełnienia warunków z § 6 ust. 1 lub 2 oraz § 7 tego aktu, określających warunek przekazania gospodarstwa rolnego w całości oraz osoby przejmujące gospodarstwo rolne i kwalifikacje, jakie muszą spełnić. Już choćby z tego względu nie można mówić, iż przekazanie gospodarstwa rolnego w dniu [...] stycznia 2011 r. miało związek z ubieganiem się o prawo do renty strukturalnej. Brak wymaganych § 8 rozporządzenia oświadczeń w umowie darowizny gospodarstwa rolnego nie może zostać skutecznie zastąpiony takimi oświadczeniami w późniejszym akcie notarialnym z dnia [...] maja 2011 r. Oświadczenia takie powinny bowiem być zawarte w umowie o przekazaniu gospodarstwa rolnego, mającej na celu spełnienie jednego z warunków koniecznych do uzyskania prawa do renty strukturalnej.

Również, w świetle przedstawionych organowi w dniu [...] czerwca 2011 r. dokumentów, w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego żona skarżącego uzyskała prawo do wcześniejszej emerytury rolniczej od dnia 1 lutego 2011 r. Stosownie do przepisów art. 19 i art. 28 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn. - Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291) wypłata części uzupełniającej emerytury rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu w całości, jeżeli emeryt nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej wobec przekazania gospodarstwa rolnego aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2011 r. żona skarżącego uzyskała prawo do wypłaty emerytury w pełnej wysokości, tj. części składkowej i części uzupełniającej, przy czym część uzupełniająca uległa zawieszeniu o 10 % tylko z powodu nieosiągnięcia pełnego wieku emerytalnego (k-253 akt administracyjnych).

Z powyższych względów przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej nie nastąpiło w związku z ubieganiem się skarżącego o prawo do renty strukturalnej. Skarżący po przekazaniu gospodarstwa rolnego w dniu [...] stycznia 2011 r. został objęty tym ubezpieczeniem jako domownik (k-274 akt administracyjnych), co w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza osobę stale pracującą w gospodarstwie rolnym rolnika, a nie osobę prowadzącą działalność rolniczą.

Postanowienie organu z dnia [...] kwietnia 2011 r. o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej nie przesądzało o tym, czy przeniesienie własności gospodarstwa rolnego na następcę odniesie skutek w postaci przyznania renty strukturalnej, tym bardziej, że dokumenty potwierdzające przekazanie gospodarstwa rolnego z dniem [...] stycznia 2011 r., zostały złożone po wydaniu przedmiotowego postanowienia, w dniu [...] czerwca 2011 r. Okoliczności związane ze spełnieniem wymogów prawnych pozwalających na wydanie decyzji przyznającej rentę strukturalną podlegają bowiem ostatecznemu sprawdzeniu w dacie jej wydania.

Również, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, a czego nie można pominąć, skarżący nie przekazał gospodarstwa rolnego w całości na następcę, stosownie do wymagań § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia. Powołane rozporządzenie posługując się pojęciem gospodarstwa rolnego nie definiuje go dla potrzeb tego aktu prawnego. Stąd na potrzeby wniosków o przyznanie renty strukturalnej należy uwzględnić definicję gospodarstwa rolnego zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.). W myśl tego unormowania gospodarstwo rolne to wszystkie nieruchomości będące w posiadaniu tego samego podmiotu lub gospodarstwo w rozumieniu art. 2 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz.

UE Nr L 30 z 31.01.2009, str. 16). Stosownie do art. 2 lit. b) Rozporządzenia Nr 73/2009 przez gospodarstwo rolne należy rozumieć wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Można również posiłkować się definicją gospodarstwa rolnego, zawartą w art. 553 k.c., zgodnie z którą za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

We wniosku z dnia [...] września 2010 r. o przyznanie renty strukturalnej skarżący wskazał jako następcę córkę M. D. Aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżący wraz z żoną przekazali następcy M. D. w formie umowy darowizny ze swojego gospodarstwa działki o numerach: 1317,1671,1672,1673,16,74 o łącznej powierzchni 1,34 ha położone w obrębie miejscowości L. oraz działki o numerach 144,194, 595, 596, 597,843,1106,1197,1445,1446,1719,1766, 2098 o łącznej powierzchni 10,17 ha położone w obrębie miejscowości L. wraz z zabudowaniami oraz udział w wysokości 2/3 we współwłasności działki numer 1836 położonej w obrębie miejscowości L. Natomiast córce E. D. przekazali ze swojego gospodarstwa działki lasu o numerach: 1326,1704, 1705, 1706, 1707 o łącznej powierzchni 0,72 ha położone w obrębie miejscowości L. oraz działkę lasu numer 862 o powierzchni 0,54 położoną w obrębie miejscowości L..

Z powyższego w sposób bezsprzeczny wynika, że skarżący i jego żona nie przenieśli własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy - córki M. D., stosownie do § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia, część nieruchomości wchodzących w skład ich gospodarstwa rolnego przekazali bowiem innej córce – E. D. Z powyższych względów nie zostały zatem spełnione przesłanki przyznania prawa do renty strukturalnej ustanowione § 4 w związku z § 6 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia.

Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L., ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach zaskarżenia wskazanych w przepisach art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. 1. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., polegające na tym, że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi i nie uchylił zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, mimo naruszenia w toku postępowania przed organem I i II instancji przepisów: art. 7 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego
2. 2. oraz słusznego interesu obywatela, do czego prowadziłoby zastosowanie wykładni celowościowej przepisów regulujących tryb badania wniosku o przyznanie renty strukturalnej, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że przekazanie gospodarstwa rolnego było elementem realizacji innych praw zbywających gospodarstwo rolne, art. 8, art. 9, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie przyznania renty strukturalnej,
3. 3. art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję o odmowie przyznania renty strukturalnej, która powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego,
4. 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. albowiem Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób należyty podstawy prawnej rozstrzygnięcia,
5. 5. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec nieprzedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby być podstawą do oddalenia skargi.

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

1. 1. § 4 i 6 powołanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy te nie zawierają katalogu wyczerpującego warunków przyznania renty strukturalnej,
2. 2. § 6 pkt 1 w/w rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 5 rozporządzenia. nie został spełniony, w sytuacji gdy wszystkie przesłania określone w tym przepisie zostały spełnione,
3. 3. § 6 pkt 1 lit. 2a w/w rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie doszło do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego w całości na rzecz następcy,
4. 4. § 9 pkt 1 w/w rozporządzenia poprzez jego niezastosownie do ustalonego stanu faktycznego, tj. nierozważenie kwestii przekazania działek lasu w aspekcie § 9 pkt 1 rozporządzenia, który zezwala rolnikowi przekazującemu gospodarstwo rolne na zatrzymanie sobie do 0,5 ha użytków rolnych. A co za tym idzie nierozważenie kwestii, że skarżący był uprawniony zatrzymać dla siebie przedmiotowe działki lasu, nie przekazując ich w ogóle nikomu, ponieważ posiadanie lasu nie stanowi działalności rolniczej,
5. 5. art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że działki lasu, które nie zostały przekazane przez skarżącego na następcę - córkę M. D., stanowią w rozumieniu tego przepisu część - należącego do skarżącego gospodarstwa rolnego,
6. 6. art. 553 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy nie było podstaw do jego zastosowania do ustalonego stanu faktycznego w niniejszej sprawie,
7. 7. § 8 w/w rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że brak w umowie darowizny, oświadczeń, o których mowa w tym przepisie, nie może zostać skutecznie konwalidowany złożeniem tych oświadczeń w późniejszym akcie notarialnym, co ostatecznie doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż przekazanie gospodarstwa rolnego w niniejszej sprawie nie nastąpiło w związku z ubieganiem się o rentę strukturalną przez Skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z wyjątkiem okoliczności wymienionych w § 2 tego przepisu stanowiących podstawę stwierdzenia nieważności postępowania, które Sąd bierze pod uwagę z urzędu. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek mogąca prowadzić do nieważności postępowania.

Istotnym mankamentem zaskarżonego wyroku było pominięcie przez Sąd pierwszej instancji konieczności przeprowadzenia funkcjonalnej wykładni omawianego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. Na potrzebę prymatu wykładni funkcjonalnej zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2006 r., II OSK 849/05, który wprawdzie Sąd pierwszej instancji instancji powołał w swoim wyroku, ale pomijając tą tak bardzo istotną kwestię. We wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, zwracając uwagę na potrzebę wykładni funkcjonalnej przepisów dotyczących renty strukturalnej, zakwestionował stanowisko pierwszej instancji, odmawiające przyznania renty strukturalnej w sytuacji kiedy – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - wnioskodawca przekazał gospodarstwo rolne jeszcze przed wydaniem postanowienia o spełnieniu warunków przez rolnika (§ 20 ust. 3 pkt 2 ówczesnego rozporządzenia, którego regulacje w zasadniczej części są podobne do unormowań obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 19 czerwca 2007 r.).

Wedle Naczelnego Sądu Administracyjnego literalna wykładnia zastosowana przez Sąd pierwszej instancji nie uwzględnia faktu, iż ratio legis omawianych przepisów należy upatrywać w istocie w zabezpieczaniu wnioskodawcy przed zbyt pochopnym przekazywaniem gospodarstw rolnych i pełni rolę zapewnienia, że rolnik spełnia warunki przyznania renty strukturalnej określone w § 4 (aktualnie § 6 obowiązującego rozporządzenia).

Skarga kasacyjna trafnie zatem podnosi zarzut zaniechania przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku potrzeby dokonania wykładni funkcjonalnej przepisów § 19 obowiązującego rozporządzenia, a w szczególności § 19 ust. 4, którego naruszenie organ wydający zaskarżoną decyzję uznał jako jeden z argumentów mający zasadnicze znaczenie w sprawie. Ponadto, jak słusznie podnosi w uzasadnieniu skarga kasacyjna, Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę i nie rozważył celu uregulowań dotyczących rent strukturalnych, wynikających w szczególności z pkt. 17 preambuły Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/205 z 20 września 2005 r. W myśl tego przepisu, celem wcześniejszych emerytur w rolnictwie powinna być znacząca zmiana strukturalna przekazywanych gospodarstw poprzez środek na rzecz wsparcia młodych rolników w podjęciu działalności zgodnie z wymogami tego środka lub poprzez przekazania gospodarstwa w celu zwiększenia jego wielkości, również przy uwzględnieniu doświadczenia zdobytego podczas wdrażania wcześniejszych systemów wspólnotowych w tej dziedzinie.

Kontrolując zaskarżoną decyzję i podzielając stanowisko organu, jakoby przekazanie przez skarżącego gospodarstwa rolnego nie miało na celu ubieganie się przez niego o rentę strukturalną, lecz dla potrzeb świadczenia emerytalnego żony skarżącego, Sąd pierwszej instancji nie uzasadnił w dostatecznym stopniu prawidłowości tego stanowiska, przynajmniej w stopniu pozwalającym na instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku. Argumentację Sądu pierwszej instancji w dużym stopniu może podważać okoliczność przekazania przez skarżącego gospodarstwa rolnego w trakcie postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej.

Ponadto, czego nie rozważono, przynajmniej w dostatecznym stopniu, przekazanie gospodarstwa rolnego było spowodowane, co podnosił skarżący, potrzebą zachowania terminów dla ubiegania się przez następcę ze środków pomocowych dla "młodych rolników". Tę okoliczność Sąd pierwszej instancji powinien wcześniej zbadać i rozważyć, żeby następnie móc w sposób stanowczy zaakceptować stanowisko organu, że za przekazaniem gospodarstwa rolnego córce skarżącego leżało uzyskanie świadczeń emerytalnych dla żony skarżącego. Można tutaj dodać, na co wskazuje skarga kasacyjna, a czego dostatecznie nie rozważono w zaskarżonym wyroku, spełnienie przez małżonka wnioskodawcy określonych warunków może stanowić jedynie podstawę do zwiększenia wysokości renty strukturalnej, a nie zaś podstawę do ubiegania się w ogóle o rentę strukturalną przez wnioskodawcę, na co wskazuje przepis § 12 ust. 2 pkt. 3 omawianego rozporządzenia. Na marginesie można wskazać, że przesłanką przyznania wcześniejszej emerytury jest zaprzestanie działalności rolniczej, a nie przekazanie gospodarstwa rolnego.

Ponadto, czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, oświadczenia wskazane w § 8 wspomnianego rozporządzenia mają jedynie charakter oświadczeń wiedzy. Toteż, istotne jest, aby przed wydaniem decyzji oświadczenia te zostały złożone kierownikowi biura ARiMR. Nie wpływa to natomiast na ważność samej umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego (por. R. Pastuszko, Zakres kognicji w postępowaniu o przyznanie renty strukturalnej w wyniku zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości rolnych; "Rejent" nr 11(199) listopad 2007 r. str. 102-103). Nawiasem mówiąc Sąd pierwszej instancji (str. 9 uzasadnienia) podniósł, że okoliczności związane ze spełnieniem wymogów prawnych pozwalających na wydanie decyzji podlegają ostatecznemu sprawdzeniu w dacie jej wydania.

Rację ma skarga kasacyjna, podnosząc wadliwość powołania się przez Sąd pierwszej instancji na definicję gospodarstwa rolnego zawartą w Kodeksie cywilnym, która w skład gospodarstwa zalicza również grunty leśne. Natomiast, na co słusznie wskazano w skardze kasacyjnej, posiadanie lasu nie mieści się w działalności rolniczej, a zatem nie wchodzi w skład gospodarstwa rolnego, co wynika z przepisu § 2 pkt. 1 rozporządzenia. Ponadto w świetle prawa unijnego, w szczególności na gruncie Rozporządzenie Rady nr 1698/205, wyraźnie odróżnia się sektor rolny i leśny. Pogląd o braku potrzeby przekazywania gruntów leśnych był już wcześniej prezentowany w literaturze (por. R. Budzinowski, Przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę strukturalną w praktyce notarialnej; "Rejent" nr 10(162), październik 2004 r., str. 66).

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. (art. 185 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.