Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 791/16, oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
I
W dniu 2 marca 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili w lokalu [...], należącym do [...] (dalej: skarżący, strona) czynności kontrolne w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz. U z 2015 r., poz. 612 – dalej: u.g.h.).
W toku kontroli stwierdzono, że w ww. miejscu znajdowało się m.in. urządzenie do gier HOT SPOT nr [...], podłączone do sieci energetycznej, włączone i dostępne do gry. Przeprowadzony eksperyment wykazał, że gry prowadzone na tym urządzeniu wyczerpują znamiona gry na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.
Z okazanej podczas kontroli umowy najmu powierzchni użytkowej z dnia 11 kwietnia 2014 r. wynikało, że przedmiotowe urządzenie stanowi własność [...].
Do materiału została włączona opinia biegłego sądowego z dnia 10 czerwca 2015 r. dotycząca skontrolowanego automatu. Z opinii tej wynikia, że powyższe urządzenie spełnia definicję gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.
W związku z ustaleniami kontroli Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z dnia [...] września 2015 r. - działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 u.g.h. - wymierzył skarżącym karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Dyrektor Izby Celnej we [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie ustalenia stanu faktycznego i wywiedzionych na jego podstawie wniosków, że gry urządzane na kontrolowanym automacie wypełniają dyspozycję przepisu art. 2 ust. 3 u.g.h. i były urządzane poza kasynem gry w celach komercyjnych. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej we [...], zarówno opinia biegłego sądowego, jak i przeprowadzony przez funkcjonariuszy celnych eksperyment procesowy dowodzą, że: gry udostępnione na zbadanym urządzeniu mają charakter losowy (a nie zręcznościowy), skoro grający nie ma wpływu na wynik gry; dla uruchomienia gry niezbędne jest zasilenie automatu pieniędzmi, co dowodzi komercyjnego celu urządzania gier.
Według organu odwoławczego urządzającym gry na przedmiotowym automacie była strona, która w godzinach otwarcia lokalu umożliwiała nieograniczony dostęp do automatów oraz zapewniała dostęp energii elektrycznej dla ich funkcjonowania, na co wskazują postanowienia umowy najmu powierzchni użytkowej zawartej z właścicielem automatu ([...]) oraz zeznnaia osoby zatrudnionej w kontrolowanym lokalu.
Odnosząc się do stanowiska w sprawie braku notyfikacji u.g.h., skutkującego niemożnością jej stosowania organ odwoławczy stwierdził, że przepisy art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jako sankcjonującego działanie niezgodne z przepisem art. 14 ust. 1 u.g.h., nie stanowią przepisów technicznych w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm. – dalej: dyrektywa 98/34/WE).
Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 4 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę strony.
Przede wszystkim Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarzących, co do objęcia ich hipotezą art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W tym kontekście WSA przywołał postanowienia umowy najmu powierzchni użytkowej zawartej pomiędzy skarżącymi, a właścicielem automatu ([...]) oraz zeznania osoby zatrudnionej w kontrolowanym lokalu.
Jak wyjaśnił WSA z ww. umowy najmu powierzchni użytkowej wynika, że strona skarżąca posiada określone uprawnienia oraz obowiązki związane z automatem do gier, tj.: zapewnia dostęp do automatu serwisantom, dostarcza do automatów energię elektryczną, pobiera miesięczny czynsz najmu - stałą miesięczną kwotę w wysokości 500 zł, partycypuje w kosztach poniesionych szkód automatu lub utraconych przychodów, zobowiązana jest zapewnić właściwe warunki przewidziane dla prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach losowych, otwiera urządzenia, posiada klucze do urządzenia, posiada kontakt z serwisem, ma prawo do używania opcji serwisowych, posiada poufne informacje o przychodach z automatu, reprezentuje właściciela automatu, w przypadku ingerencji osób trzecich, czy organów administracji państwowej w odniesieniu do automatu.
Natomiast przesłuchana jako świadek osoba zatrudniona w lokalu skarzących wskazała m.in. że: otrzymała od szefa (współwłaściciela lokalu) pilot, którym miała resetować maszyny w chwili ich zacięcia; w przypadku automatu Hot Spot wystarczyło, że przycisnęła przycisk z numerem jeden i automat załącza się, natomiast w przypadku dwóch automatów Hot Fun dodatkowo musiała nacisnąć przycisk znajdujący się z tyłu automatu; każdy automat maksymalnie wypłaca wygrane do 1000 zł; gdy wygrana jest kwotą wyższą od 1000 zł, to automat wypłaca graczowi 1000 zł, a na pozostałą kwotę przyjmowała od gracza oświadczenie, które pozostawił w tym celu współwłaściciel lokalu; do sporządzenia oświadczenie musiała wylegitymować gracza, który uzyskał wygraną, wpisać wysokość kwoty do wypłaty i przyjąć podpis gracza; oświadczenie sporządzała w dwóch egzemplarzach, jeden egzemplarz oddawała graczowi, a drugi pozostawia w teczce znajdującej się w lokalu do przekazania dla współwłaściciela lokalu, który w umówionym z graczem czasie dokonywał wypłaty; tylko współwłaściciel lokalu obsługuje automaty znajdujące się w lokalu; ma do nich klucze, otwiera je oraz uzupełnia je w bilony pięciozłotowe i wyciąga z nich pieniądze.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że strona skarżąca "urządzała gry", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt i pkt 2 u.g.h. Nie można zatem zarzucić, iż zainteresowani nie mogli być adresatem decyzji, w której wymierzono karę pieniężną. Rola strony skarżącej nie ograniczała się bowiem wcale – jak twierdzi do udostępnienia części lokalu. W zakresie innych "czynności" mieszczą się bowiem bez wątpienia powinności strony skarżącej, zastrzeżone w umowie.
Odnosząc się do zarzutu o braku możliwości zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., będącego podstawą wymierzonej kary pieniężnej WSA wyjaśnił, że kwestia ta była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozstrzygnięcia, które znalazło swój wyraz w uchwale składu 7 sędziów z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. W uchwale tej przyjęto, że: 1. "Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych [...] nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (...), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy".
2. "Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (...)".
WSA podkreślił, że ww. uchwała na mocy art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) ma charakter wiążący w niniejszej sprawie.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych za obie instancje.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych konkretnej tej sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżących zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust.1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżących kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry";
- 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (dalej: k.c.) w zw. z art. 659 § 1 i 2 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy [...] oraz stroną wskutek przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżących prawa i obowiązki istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy najmu powierzchni, w tym wskazuje na to: a) określenie celu wynajęcia powierzchni oraz rzeczy ruchomych, które będą na niej eksploatowane, b) czynszu w stałej wysokości oraz c) instrukcji postępowania w przypadku ingerencji osób trzecich wobec rzeczy ruchomych (automatów) wynajmującego, podczas gdy treść umowy ani powołane okoliczności nie świadczą o podejmowaniu przez skarżących jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy najmu, podobnie jak sama powtarzalność czynności składających się na sam wynajem nie może świadczyć o takiej czy innej kwalifikacji (jednorazowa czynność czy czynności wielorazowe), lecz może o tym wyłącznie przesądzać rodzaj przedsiębranego zachowania.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawili w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
W pierwszej kolejności autor skargi kasacyjnej kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.
Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu urządzającego gry na automatach, jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.
Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
Przyjąć wobec tego należy, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji nie twierdził, że urządzającym gry jest podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier. Wręcz przeciwnie, Sąd I instancji swoje stanowisko wywiódł ze zgromadzonego materiału dowodowego, przede wszystkim zaś z umowy łączącej skarżących ze spółką [...], na podstawie, której zasadnie uznał, że jej zapisy wskazywały, że skarżący kasacyjnie, jako aktywnie współdziałający z wymienioną spółką, byli urządzającymi gry na umieszczonym w ich lokalu automacie. Na mocy wskazanej umowy skarżący zobowiązali się nie tylko do udostępnienia powierzchni lokalu, ale również do zapewnienia dostępu do automatu serwisantom, dostarczania do automatu energii elektrycznej, pobierania czynszu najmu w wysokości 500 zł misięcznie, partycypowania w kosztach poniesionych szkód automatu lub utraconych przychodów.
Skarżący zobowiązali się również do: zapewnienia właściwych warunków przewidzianych dla prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach losowych, otwierania urządzenia. Skarżący posiadali klucze do urządzenia, posiadali poufne informacje o przychodach z automatu. Zobowiązali się do reprezentowania właściciela automatu, w przypadku ingerencji osób trzecich, czy organów administracji państwowej w odniesieniu do automatu.
Zasadność tej oceny potwierdzały również zeznania osoby zatrudnionej w kontrolowanych lokalu należącym do skarżących. Świadek wskazała m.in. że: otrzymała od szefa (współwłaściciela lokalu) pilot, którym miała resetować maszyny w chwili ich zacięcia; w przypadku automatu Hot Spot wystarczyło, że przycisnęła przycisk z numerem jeden i automat załączał się, natomiast w przypadku dwóch automatów Hot Fun dodatkowo musiała nacisnąć przycisk znajdujący się z tyłu automatu; każdy automat maksymalnie wypłacał wygrane do 1000 zł; gdy wygrana była kwotą wyższą od 1000 zł, to automat wypłacał graczowi 1000 zł, a na pozostałą kwotę przyjmowała od gracza oświadczenie, które pozostawił w tym celu współwłaściciel lokalu; do sporządzenia oświadczenia musiała wylegitymować gracza, który uzyskał wygraną, wpisać wysokość kwoty do wypłaty i przyjąć podpis gracza; oświadczenie sporządzała w dwóch egzemplarzach, jeden egzemplarz oddawała graczowi, a drugi pozostawiała w teczce znajdującej się w lokalu do przekazania dla współwłaściciela lokalu, który w umówionym z graczem czasie dokonywał wypłaty; tylko współwłaściciel lokalu obsługiwał automaty znajdujące się w lokalu; miał do nich klucze, otwierał je oraz uzupełniał je w bilony pięciozłotowe i wyciągał z nich pieniądze.
Tym samym skarżący stwarzali techniczne, ekonomiczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzenia oraz jego używania do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Czym innym będzie bowiem faktyczne wykonanie umowy najmu przez wynajmującego sprowadzające się wyłącznie do oddania lokalu do używania na czas określony w umowie i zgodnie z przeznaczeniem lokalu oraz pobieranie ustalonego umową czynszu bez jakiejkolwiek innej ingerencji wynajmującego w przedmiot najmu i prowadzoną w nim działalność. Czym innym zaś będzie wynajęcie lokalu z jednoczesnym ustaleniem szeregu uprawnień i obowiązków wynajmującego, związanych w sposób mniej lub bardziej ścisły, tak z samym przedmiotem umowy jak i działalnością w nim prowadzaną przez wynajmującego, w tym z działaniem (funkcjonowaniem) przedmiotów umieszczonych przez najemcę w wynajętym lokalu.
Mając na uwadze przedstawione wyżej, a nieskutecznie zakwestionowane rozumienie "urządzania gier", w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania skarżących pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa, gdyż ogół ustaleń dotyczących roli skarżących w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał na przyjęcie, że byli oni urządzającymi gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.
W konsekwencji za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej.
Całkowicie chybiony okazał się również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez WSA przepisów Kodeksu cywilnego przy interpretacji postanowień umowy. Zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonych dowodów w postępowaniu administracyjnym regulowały przepisy Ordynacji podatkowej. Działając zgodnie z tymi przepisami organy, nie dokonywały klasyfikacji umowy i analizy jej zgodności z przepisami prawa cywilnego, a prawidłowo zwróciły uwagę na te elementy umowy, które są istotne z punktu widzenia norm prawa administracyjnego.
W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zm.).