Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1678/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek.
Referując sprawę, Sąd I instancji stwierdził, że w dniu [...] lipca 2009 r. A. Sp. z o.o. wniosła sprzeciw wobec decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek pt.: "Komora kriogeniczna oraz wielowarstwowa ściana komory kriogenicznej" nr [...], udzielonego na rzecz Z. Z., W. S. i Z. R., zarzucając brak poziomu wynalazczego oraz brak możliwości jego przemysłowego stosowania i wskazując jako podstawę prawną art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26 poz. 117 ze zm.). W toku postępowania wnoszący sprzeciw zrezygnował z zarzutu braku poziomu wynalazczego, podtrzymując jedynie zarzut braku możliwości przemysłowego stosowania.
Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Urząd Patentowy RP oddalił sprzeciw, uznając za niezasadny zarzut, że sporny wynalazek nie nadaje się do stosowania. Zdaniem organu, analiza opisu rozpatrywanego wynalazku wskazuje, że na podstawie informacji w niej zawartej może powstać obiekt, który będzie spełniał funkcje wskazane przez uprawnionych lub funkcje zbliżone do wskazanych, a więc wymóg stosowalności został spełniony. Dokumentacja zawiera także dostateczną liczbę wskazówek, wystarczającą do odtworzenia opatentowanego przedmiotu. Spełnia zatem wymóg ujawnienia.
Po rozpoznaniu skargi A. Sp. z o.o. na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ją wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 371/12. W ocenie WSA w Warszawie, w razie zaistniałego sporu - w szczególności w przedmiocie nieoczywistości (poziomu wynalazczego) spornego rozwiązania, czy też dostatecznego ujawnienia technicznej istoty wynalazku i jego pełnego zrozumienia - pomiędzy zgłaszającym wynalazek do opatentowania (uprawnionym z patentu) lub podmiotem wnoszącym o unieważnienie patentu, a Urzędem Patentowym RP, rodzi się poważna wątpliwość, czy organ, odmawiając udzielenia patentu (czy też unieważniając patent na wynalazek, albo oddalając wniosek o unieważnienie patentu), zasadniczo może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianych wyżej kryteriów. Według Sądu, warto w takiej sytuacji rozważyć, czy nie jest potrzebne powołanie się organu na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, gdyż zbadanie kwestii dostatecznego ujawnienia niezbędnych cech technicznych spornego rozwiązania, ujawniających jego istotę i tym samym zakres ochrony, nie jest w tej sprawie jednoznaczne.
Ponownie rozpatrując sprawę, Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. oddalił sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. Sp. z o.o. na tę decyzję, uchylił ją wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2340/15. W uzasadnieniu WSA stwierdził, że organ nie zastosował się do zaleceń wskazanych w wyroku Sądu z dnia 10 października 2012 r. dotyczących rozważenia konieczności powołania się na odpowiednie dowody, a w miarę możliwości na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki. W konsekwencji w sprawie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując sprawę ponownie, Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] maja 2017 r., działając na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 1 i 3 oraz art. 246 ust. 1 i art. 247 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 776, powoływanej dalej jako p.w.p.), oddalił sprzeciw.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie jest potrzebne powołanie się na opinię biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki, bowiem w składzie orzekającym zasiadali dwaj eksperci posiadający specjalistyczną wiedzę z dziedziny mechaniki i budownictwa oraz wieloletnie doświadczenie w zakresie orzekania o zdolności patentowej. Ponadto merytorycznie przedmiotowy wynalazek nie należy do szczególnie skomplikowanych.
Organ przywołał wyroki sądów administracyjnych, z których wynika, że powołanie biegłego w postępowaniu w przedmiocie unieważnienia prawa, w trybie art. 84 § 1 k.p.a., może nastąpić tylko wtedy, gdy zaistnieje potrzeba pozyskania wiadomości specjalistycznych, którymi nie dysponuje ekspert wyznaczony do załatwienia sprawy patentowej np. gdy sprawa jest szczególnie zawiła. Zarówno art. 45 ust. 3 p.w.p., jak i art. 84 § 1 k.p.a. pozostawia do uznania organu ocenę konieczności zasięgnięcia opinii. To bowiem organ jest w stanie ocenić, czy posiadana przez niego wiedza jest niewystarczająca dla rozwiązania określonego problemu faktycznego, który pojawił się w sprawie, a którego rozwiązanie jest niezbędne dla jej rozstrzygnięcia.
Organ stwierdzając, że problem występujący w sprawie nie jest nieprzeciętnie skomplikowany, po rozważeniu wyroku Sądu, uznał, że powołanie biegłego jest bezzasadne i nie przyczyni się do wyjaśnienia sprawy.
Organ uznał następnie, że argumenty podnoszone przez wnoszącego sprzeciw, wbrew jego twierdzeniu, nie prowadzą do wniosku, że sporny wynalazek nie został dostatecznie ujawniony, jak również nie jest stosowalny. Podkreślił, że opis patentowy jest dokumentem, który z założenia jest kierowany do znawcy z dziedziny, do której wynalazek się odnosi, więc analiza treści całego opisu patentowego, zastrzeżeń, jak i rysunków, powinna być realizowana z perspektywy takiego znawcy. Do odtworzenia wynalazku znawca skorzystałby z opisu, zastrzeżeń i rysunków, a wszelkie ogólne informacje na temat wynalazku zaczerpnąłby ze stanu techniki oraz swojej wiedzy zawodowej. Jeżeli na podstawie informacji zawartych w opisie patentowym znawca uzyska efekt techniczny założony przez uprawnionego (zgłaszającego), to oznacza, że wynalazek został prawidłowo i dostatecznie ujawniony.
Organ nie uznał argumentu, że sporny patent zawiera tylko jeden przykład wykonania. W opisie wynalazków został przedstawiony przykład wykonania wielowarstwowej ściany, jak również zostały określone środki techniczne, za pomocą których ściany te łączy się dla uzyskania komory kriogenicznej. W zastrzeżeniach patentowych niektóre elementy budowy komory i ściany zostały uszczegółowione przez podanie przykładowego materiału. Ponadto organ podkreślił, że ujawnienie wynalazku następuje w całym opisie patentowym (zgłoszeniowym), tj. w opisie wynalazku, zastrzeżeniach patentowych i na rysunkach, a nie tylko w opisie wynalazku. Pożądanym jest, żeby przykład wykonania był całościowo omówiony w opisie wynalazku, niemniej jednak znawca, odtwarzając wynalazek, jest w stanie wyodrębnić z całego opisu szczególne cechy techniczne rozwiązania, zatem wskazanie ich częściowo w przykładzie rozwiązania oraz w zastrzeżeniach patentowych nie stanowi dla znawcy problemu.
W konsekwencji organ stwierdził, że dla znawcy z dziedziny komór kriogenicznych możliwe jest odtworzenie spornych wynalazków na podstawie opisu patentowego. Możliwość odtworzenia spornych wynalazków świadczy zatem o tym, że rozwiązania te mogą być stosowane. Ponadto fakt, że sporne rozwiązania nadają się do stosowania wynika również z dowodów w postaci umowy licencyjnej, zawartej pomiędzy uprawnionymi a sprzeciwiającym się, na podstawie której zbudowane zostały komory kriogeniczne w oparciu o rozwiązania zastrzegane spornym patentem. Praktyczna realizacja komór kriogenicznych jest więc wiarygodną przesłanką, że sporne wynalazki nadają się do stosowania. Konsekwencją tego jest brak podstaw, aby stwierdzić, że nie ma możliwości stosowania spornych wynalazków.
A. Sp. z o.o. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi m.in. naruszenie art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się do zalecenia zawartego w wyroku z dnia 12 kwietnia 2016 r. o powołaniu specjalisty do oceny opisu patentowego; a także naruszenie art. 10 ustawy o wynalazczości poprzez przyjęcie, że rozwiązanie według spornego wynalazku nadaje się do przemysłowego stosowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji przeprowadził rozważania dotyczące konieczności dopuszczenia dowodu z opinii biegłego specjalisty z danej dziedziny techniki. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w tej sprawie nie jest potrzebne powołanie się organu na taką opinię.
Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca nie przedstawiła uzasadnionych argumentów podważających kompetencje i doświadczenie zawodowe ekspertów orzekających w tej sprawie, co do tej konkretnej dziedziny techniki. W treści skargi brak jest jakichkolwiek rozważań wyjaśniających, dlaczego fachowość ekspertów orzekających nie stanowi wystarczających gwarancji merytorycznych. Strona skarżąca nie wskazała też konkretnego problemu z dziedziny nauki czy techniki, dla którego rozwiązania konieczne byłyby wiadomości specjalne, a których to wiadomości nie posiadają orzekający eksperci Urzędu Patentowego.
Sąd I instancji uznał, że w sprawie orzekało kolegium Urzędu Patentowego, składające się z ekspertów i nie zachodziła konieczność przeprowadzenia przez organ dowodu z opinii biegłego spośród specjalistów spoza osób związanych z Urzędem Patentowym RP.
Sąd I instancji zaakceptował następnie stanowisko organu, że w sprawie miało miejsce dostateczne ujawnienie w całym spornym opisie patentowym, obejmującym opis, zastrzeżenia i rysunki, niezbędnych cech technicznych spornego rozwiązania, ujawniających jego istotę. Skarżąca nie podważyła przy tym skutecznie wyjaśnień organu, ograniczając się jedynie do ich zakwestionowania w całości co do zasady. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajduje się szczegółowa analiza, przedstawiająca etapy budowy i montażu komory (czyli odtworzenia wynalazku) na podstawie przedmiotowego opisu. Skarżąca nie wskazała, dlaczego uważa, że przedstawione przez organ etapy budowy wynalazku w praktyce są niemożliwe do realizacji z uwagi na niekompletność opisu.
A. Sp. z o.o. zaskarżyła powyższy wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca kasacyjnie postawiła zarzuty naruszenia:
- 1. art. 174 pkt 2 w związku z naruszeniem przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku bez opinii sporządzonej przez niezależnego eksperta, a także naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez zaakceptowanie decyzji organu bez wykonania wskazań wyrażonych w orzeczeniu sądu, a także naruszenie art. 141 § 4 poprzez przedstawienie sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym;
- 2. art. 174 pkt 1 w związku z błędną wykładnią przepisu art. 10 ustawy o wynalazczości.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, że opis patentowy zawiera tylko jeden przykład realizacji, który nie jest kompletny, bowiem zawiera tylko 10 pozycji z 17 wyszczególnionych na rysunkach. Dalszym brakiem jest brak określenia budowy podstawowego elementu, jakim jest rama. Nie jest przedstawiona jej budowa na rysunku, ani też nie jest opisana jej budowa w przykładzie realizacji. Przedstawiony jest jedynie przekrój przez jeden z elementów tej ramy co absolutnie nie charakteryzuje jej budowy.
Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji bezkrytycznie przyjął wszystkie argumenty Urzędu Patentowego i w konsekwencji naruszył zasady ustanowione w artykułach 106 § 3, 153 i 141 § 4 p.p.s.a.
Pozostałe strony postępowania nie skorzystały z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach zatem podlega oddaleniu.
Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji, orzekający w warunkach związania wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 10 października 2012 r., nie dopatrzył się naruszenia prawa w oddaleniu przez Urząd Patentowy RP sprzeciwu skarżącej Spółki A. Sp. z o.o. wobec decyzji o udzieleniu patentu na wynalazek "Komora kriogeniczna oraz wielowarstwowa ściana komory kriogenicznej", uznając iż Urząd Patentowy jest eksperckim organem wyspecjalizowanym, który do oceny zasadności zawartych w sprzeciwie zarzutów nie był zobowiązany do korzystania z opinii biegłego. Jak stwierdził WSA, w uzasadnieniu decyzji znalazła się zupełna analiza opisu wynalazku dowodząca możliwości jego odtworzenia.
Skarga kasacyjna, kwestionując ocenę Sądu I instancji, opiera ją na zarzutach procesowych niedochowania wynikającej z art. 153 p.p.s.a reguły związania pierwotnym wyrokiem oraz naruszenia art. 106 ust. 3 p.p.s.a. przez co, jak twierdzi, naruszony został przepis art. 141 § 4 wskazanej ustawy. Powyższym zarzutom towarzyszy zarzut naruszenia art. 10 ustawy o wynalazczości przez jego błędną wykładnię.
Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż sprawowana przez Naczelny Sąd Administracyjny kontrola kasacyjna, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., przebiega wyłącznie w zakreślonym przez autora skargi kasacyjnej obszarze, co oznacza, że wszystkie niepodniesione przez kasację kwestie, poza wyszczególnionymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłankami nieważności postępowania, pozostają poza uwagą sądu kasacyjnego. W kontrolowanej sprawie nieważność postępowania nie zachodzi.
Zauważyć potrzeba, iż złożony przez skarżącą Spółkę sprzeciw oparty został jedynie na zarzucie niespełnienia przez zakwestionowany wynalazek przesłanki przemysłowej stosowalności, uzupełniony zarzutem niepełnego ujawnienia i tylko w tym zakresie oceniany był przez organ, a następnie przez Sąd I instancji.
Wymóg przemysłowej stosowalności, na gruncie mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o wynalazczości, sformułowany został w art. 10 tej ustawy, zgodnie z którym wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące nadawać się do stosowania. Wynalazek kwalifikuje się do udzielenia mu ochrony patentowej, jeśli jego określona cechami technicznymi istota, przedstawiona w opisie patentowym, zastrzeżeniach patentowych oraz dołączonych rysunkach, pozwoli na zrealizowanie wytworu według wynalazku specjaliście w danej dziedzinie.
Jak wynika z analizy treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji nie dokonywał w ogóle wykładni art. 10 ustawy o wynalazczości, zatem zarzut skargi kasacyjnej ujęty w pkt 2 jej petitum należało uznać za chybiony. Wszakże nie może być wątpliwości co do tego, że istota sporu ogniskuje się wokół kwestii procesowych sprowadzających się do prawidłowości oceny spełniania przez kwestionowany wynalazek warunku stosowalności wobec jego nienależytego ujawnienia. Jeśli zaś tak, to zarzut naruszenia art. 10 ustawy o wynalazczości, towarzyszący zarzutom procesowym, powinien był ewentualnie dotyczyć nieprawidłowego zastosowania, jednak takiej formy naruszenia prawa materialnego skarżąca kasacyjnie Spółka nie sformułowała.
Przechodząc do zarzutów procesowych, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził przede wszystkim naruszenia art. 153 p.p.s.a. Sąd I instancji, podkreślając na wstępie bezwzględnie obowiązujący charakter wskazanej normy, prawidłowo przeprowadził analizę zaskarżonej decyzji z perspektywy oceny prawnej i zawartych w pierwotnym wyroku WSA wskazań co do dalszego postępowania, uznając w jej wyniku, iż organ wywiązał się z nałożonego nań wyrokiem obowiązku rozważenia potrzeby dopuszczenia opinii biegłego jako dowodu na okoliczność przemysłowej stosowalności spornego wynalazku. Do takiego wniosku skłania analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku skonfrontowana z treścią zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 2017 r. oraz z treścią uzasadnienia wyroku WSA z dnia 10 października 2012 r.
Za prawidłowy należy uznać wniosek, iż w sprawie z wniesionego przez Spółkę sprzeciwu nie było konieczności skorzystania przez rozstrzygający w sprawie Urząd Patentowy z pomocy biegłego w trybie art. 84 § 1 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż potrzeba powołania biegłego istnieje tylko i wyłącznie wówczas, gdy zachodzi konieczność pozyskania wiadomości specjalistycznych, którymi nie dysponuje żaden z ekspertów wyznaczonych do rozpatrzenia sprawy, a wynalazek, którego dotyczy sprawa jest skomplikowany technologicznie. Podobny pogląd wyrażony został już we wcześniejszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle rozpoznawanych spraw z postępowania spornego czy zgłoszeniowego (por.: wyrok NSA z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 85/11, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 405/13, wyrok NSA z dnia 20 września 2017 r. sygn. akt II GSK 3395/15).
Nie ma żadnych uzasadnionych podstaw, aby zaprzeczyć aprobowanemu przez Sąd I instancji twierdzeniu, że w sprawie nie było potrzeby odwoływania się do opinii biegłego specjalisty z dziedziny techniki, której dotyczył sporny wynalazek, jeśli w składzie orzekającym zasiadali dwaj specjaliści z tejże dziedziny, a ten fakt zakwestionowany nie został. Nadto, nie sposób zignorować zawartego w kontrolowanej przez WSA decyzji stwierdzenia, iż poddany ocenie organu problem zdolności patentowej spornego wynalazku - z perspektywy jego przemysłowej stosowalności - nie stanowi zagadnienia szczególnie skomplikowanego, czemu skarżąca kasacyjnie nie zaprzeczyła. Znamienne, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest że ani w skardze, ani w skardze kasacyjnej skarżąca Spółka nie próbowała nawet podważyć fachowości ekspertów oceniających zasadność sprzeciwu, poprzestając w kasacji na sugestiach nieprofesjonalnego ich działania, co wyraziło się m.in. w sformułowaniach "zręczne kłamstwa Urzędu Patentowego" lub ironicznym przyjęciu dla orzeczników Urzędu Patentowego terminu "znakomici eksperci".
Należy też podkreślić, iż jak pokazuje lektura uzasadnienia skargi kasacyjnej, jej autor, kwestionując prawidłowość oceny zupełnego ujawnienia wynalazku i jego przemysłowej stosowalności, nie podjął żadnego dyskursu prawnego, zastępując go jedynie odmienną, niż to wyraził WSA i Urząd Patentowy, własną oceną w tym zakresie i przedstawioną jako jedynie słuszna.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca w tym miejscu uwagę na uzasadnienie kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji organu, który w sposób obszerny i szczegółowy odniósł się do zarzutów sprzeciwu, respektując zasadę wynikającą z art. 153 p.p.s.a. Nie może budzić zastrzeżeń wyrok, który akceptuje rozstrzygnięcie rozprawiające się w sposób profesjonalny i wnikliwy z wszystkim zastrzeżeniami sprzeciwu co do udzielenia prawa ochronnego na sporny wynalazek. Skarżąca kasacyjnie, negując zawartą w wyroku i skarżonej decyzji ocenę, nie zmierzyła się w istocie z całą obszerną argumentacją rozstrzygnięcia, poprzestając na ocenie własnej.
Wreszcie zupełnie chybione jest stwierdzenie autora skargi kasacyjnej, że Urząd Patentowy rozstrzygał we własnej sprawie, ponieważ był stroną postępowania, a rozstrzygając na niekorzyść Spółki, chronił tego eksperta, który popełnił błąd udzielając patentu. Gdyby przyjąć rozumowanie skarżącej kasacyjnie za prawidłowe, to każde postępowanie administracyjne, w którym rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej obciążone byłoby taką samą wadą polegającą na rozstrzyganiu we własnej sprawie.
Wreszcie nie został uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., czego wymaga przepis art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, jak już była o tym mowa wyżej, związany jest podstawami skargi kasacyjnej, zatem przeprowadzana przezeń kontrola musi odpowiadać na postawione zarzuty naruszenia podniesionych przepisów prawa czy to procesowego, czy materialnego, rozumiane w taki sposób, jaki wynika z ich uzasadnienia. Niedostatki kasacji w tym zakresie uniemożliwiają kontrolę kasacyjną.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.