Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1013/16, wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), odrzucił skargę Z. R. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów leczenia poza granicami kraju.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, a zatem skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego można złożyć jedynie na decyzję organu drugiej instancji.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Z. R. przedmiotem skargi uczynił pismo Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2014 r., które zdaniem Sądu I instancji, zawiera minimum elementów pozwalających na uznanie go za decyzję administracyjną, gdyż został w nim oznaczony organ, od którego pochodzi, data wydania i podpis osoby reprezentującej organ oraz oznaczona została strona, do której jest skierowane. Zawiera ono także osnowę, tj. rozstrzygnięcie władcze i jednostronne będące ustosunkowaniem się do żądania strony.
Sąd I instancji podkreślił, że od pisma z dnia [...] kwietnia 2014 r., traktowanego jako decyzja, skarżący powinien wnieść odwołanie do organu wyższego stopnia tj. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, zaś od zachowania tego wymogu nie zwalnia brak pouczenia o terminie i sposobie jego zaskarżenia (czy też nieprawidłowe pouczenie) w tym zakresie.
Z. R., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2017 r., zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania i przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 52 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem, że skarżącemu przysługiwały środki zaskarżenia, których nie wyczerpał w postępowaniu przed organem administracji;
- 2. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem, że skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia odwołania od pisma organu administracji z dnia [...] kwietnia 2014 r. i nie wykorzystał ich on, a co za tym idzie nie został spełniony formalny warunek wniesienia skargi do Sądu;
- 3. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 4 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi skarżącego w sytuacji, w której uprzednio Sąd Rejonowy w T. Wydział [...] Cywilny uznał się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy dotyczącej zwrotu kosztów leczenia poza granicami kraju (postanowienie z dnia [...] marca 2016 r., sygn. akt [...]), wskazując, że organem właściwym do załatwienia sprawy jest organ administracji, ponadto z ostrożności skarżący zarzucił naruszenie:
- 4. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8 § 1, 10, 11, 77 § 1, 107 § 1 pkt 7 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące naruszeniem zasady praworządności, uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, nadto nieuwzględnienie wpływu braku pouczenia skarżącego o przysługującym mu prawie do wniesienia odwołania, co pozbawiło stronę możliwości dochodzenia swoich praw.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że do listopada 2014 r. żaden przepis prawa nie przewidywał ścieżki odwoławczej od decyzji NFZ odmawiającej refundacji kosztów leczenia poza granicami kraiu.
Skarżący nie zgodził się ponadto z Sądem I instancji, że brak pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia nie wpływa w żaden sposób na sytuację strony. Niewątpliwie z okoliczności tej nie mogą dla skarżącego wypływać negatywne skutki prawne.
Dodatkowo, w ocenie skarżącego, wcześniejsze uznanie się przez sąd powszechny za niewłaściwy do rozpoznania sprawy jest przesłanką ustalenia szczególnej podstawy właściwości sądu administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o odrzucenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą odrzucenia skargi przez Sąd i instancji było uznanie, że przedmiotem zaskarżenia Z. R. uczynił władcze rozstrzygnięcie organu administracji, prawidłowo uznane przez Sąd za decyzję administracyjną, od którego przysługiwał środek zaskarżenia. Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie.
Nie można zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie przysługiwało prawo do złożenia odwołania. Należy podkreślić, że w postępowaniu prowadzonym przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, zgodnie z art. 109 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1938 ze zm.), w zakresie nieregulowanym ustawą o świadczeniach stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl zaś art. 127 § 1 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 2 k.p.a.). Jak więc słusznie stwierdził Sąd I instancji, od zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. stronie przysługiwało prawo złożenia odwołania do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie niepouczenie strony o prawie złożenia odwołania nie oznacza, że uzyskuje ona prawo zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, błędne pouczenie o prawie zaskarżenia lub brak takiego pouczenia, nie pozbawia strony prawa do złożenia środków odwoławczych, jak również nie wydłuża ustawowych terminów do ich wniesienia, stanowi natomiast przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Jak wynika z odpowiedzi organu na skargę kasacyjną, skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., a organ postanowił o przywróceniu terminu.
Nie można również zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że Sąd I instancji zobowiązany był rozpoznać sprawę w związku z uprzednim odrzuceniem pozwu przez sąd powszechny. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 58 § 4 p.p.s.a. sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (tj. braku właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji nie kwestionował swojej właściwości do rozpoznania skargi. Nie odrzucił skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., lecz biorąc pod uwagę, że skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia, uznał wniesienie skargi za niedopuszczalne i odrzucił ją na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Z tej przyczyny powoływany w skardze kasacyjnej art. 58 § 4 p.p.s.a. nie znajdował w sprawie zastosowania.
W tym stanie rzeczy Sąd I instancji zasadnie uznał, że w związku z niewyczerpaniem przez stronę środków zaskarżenia, skarga na decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. powinna zostać odrzucona jako niedopuszczalna.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Katowicach o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, bowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42).
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, orzeka w drodze odrębnego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a). W związku z powyższym o wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.