Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA w Krakowie lub Sąd I instancji) odrzucił skargę [...] (dalej: spółka, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego w [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia skarżącej zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego zlokalizowanego w [...].
Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] cofnął skarżącej ww. zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego.
Decyzją z dnia [...] września 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] uchylił decyzję organu I instancji.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] ponownie cofnął skarżącej zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Spółka pismem z dnia 28 stycznia 2017 r. (nadanym w dniu 30 stycznia 2017 r.) wniosła do WSA w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. W skardze spółka wskazała, że decyzja nie została skutecznie jej doręczona, a reprezentant spółki zapoznał się z jej treścią w dniu 25 stycznia 2017 r. Spółka wniosła w tym samym dniu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 11 lipca 2017 r. oddalił wniosek spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt II GZ 749/17 oddalił zażalenie skarżącej, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
NSA wskazał, że skarżąca kwestionowała prawidłowość doręczenia decyzji, a co za tym idzie rozpoczęcie biegu do złożenia skargi. Natomiast instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. W tej sytuacji odnoszenie się przez Sąd I instancji przy analizie zaistnienia przesłanek przywrócenie terminu do kwestii prawidłowości awizowania przesyłki było zbędne. Tego rodzaju ocena może być przedmiotem oceny na etapie kontroli wstępnej wniesionej skargi w aspekcie dochowania terminu do jej złożenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. odrzucił skargę spółki na decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. uznając, że została wniesiona z uchybieniem terminu.
Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GZ 148/18, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylił ww. postanowienie o odrzuceniu skargi. NSA uznał, że doręczenie skarżącej kontrolowanej decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. nastąpiło z uchybieniem przepisowi art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 - dalej: Ordynacja podatkowa) i było w związku z tym bezskuteczne.
Jednocześnie NSA wskazał, że z protokołu znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k.
- 93) wynika, iż strona zapoznała się z aktami sprawy oraz z treścią wydanej decyzji w dniu 25 stycznia 2017 r. Skarga została wniesiona w dniu 30 stycznia 2017 r.
Ponownie odrzucając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że jest ona niedopuszczalna z uwagi na nieistnienie w chwili jej wniesienia kwestionowanego nią aktu administracyjnego – decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r.
Swoje stanowisko Sąd I instancji wywiódł ze stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w obu zapadłych w tej sprawie postanowieniach.
W postanowieniu z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II GZ 749/17 – NSA zauważył, że doręczenie decyzji w sposób nieprawidłowy powoduje, iż termin do dokonania danej czynności procesowej nie rozpoczyna biegu, a w konsekwencji nie dochodzi do jego uchybienia.
W drugim natomiast postanowieniu - z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GZ 148/18 – NSA uchylając postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi podniósł, że doręczenie skarżącej kontrolowanej decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. nastąpiło z uchybieniem przepisowi art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej i było w związku z tym bezskuteczne.
Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że ze stanowiska NSA wynika, iż nie nastąpiło skuteczne doręczenie spółce kwestionowanej przez nią decyzji. Decyzja ta choć wydana, nie weszła wskutek tego do obrotu prawnego, bo nie została jej skutecznie doręczona.
Według Sądu I instancji nie można również przyjąć, że zaznajomienie się z treścią tej decyzji w dniu [...] stycznia 2017 r. jest równoznaczne z jej skutecznym doręczeniem, a co za tym idzie z wniesieniem skargi do sądu administracyjnego w terminie, która by podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu.
Skoro nie nastąpiło skuteczne doręczenie kwestionowanej skargą decyzji, nie funkcjonuje ona w obrocie prawnym. Nie zaczął więc też biec skarżącej termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Złożoną zatem skargę w takich okolicznościach należało uznać jako przedwczesną, bo niedopuszczalną z uwagi na nieistnienie w chwili jej wniesienia kwestionowanej nią decyzji administracyjnej. Skarga ta musiała więc zostać z tych względów odrzucona.
Od powyższego postanowienia spółka wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, żądając jego uchylenia w całości i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie oraz zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego udzielonego skarżącej z urzędu.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 190 w zw. z art. 184 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Sąd I instancji nie zastosował się od oceny prawnej zaprezentowanej przez NSA w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II GZ 148/18), dotyczącej skutków zapoznania się przez skarżącą w dniu 25 stycznia 2017 r. z treścią zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
Kluczowa z punktu widzenia treści skargi kasacyjnej jest okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie zapadło postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GZ 148/18, którym uchylono postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2017 r. - odrzucające skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie składu podatkowego. Zatem kontrolowane postanowienie Sądu I instancji wydane zostało w warunkach związania wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 190 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 162/16).
Naczelny Sąd Administracyjny uchylając postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2017 r., zawarł wykładnię przepisów prawa, która w tej sprawie wiązała Sąd I instancji. W takiej sytuacji sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Wynika to wprost z treści przepisu art. 190 p.p.s.a. Ocena zarzutów skargi kasacyjnej wymaga zbadania, czy Sąd I instancji wydając ponownie postanowienie o odrzuceniu skargi, będąc związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zastosował się do dyrektyw wynikających z treści art. 190 p.p.s.a.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że WSA ponownie rozpoznając sprawę zastosował się do wykładni prawa ustalonej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GZ 148/18.
Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy podkreślił, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. postanowieniu - doręczenie skarżącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. - nastąpiło z uchybieniem przepisowi art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej i było w związku z tym bezskuteczne. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny w sposób wiążący dla Sądu I instancji, przesądził o bezskuteczności doręczenia spółce zaskarżonej decyzji.
Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym postanowieniu nie dokonywał oceny prawnej w zakresie skutków zapoznania się przez skarżącą w dniu 25 stycznia 2017 r. z treścią wydanej decyzji. Już z pewnością nie uznał, że w tym dniu została ona skutecznie doręczona skarżącej. Sąd kasacyjny stwierdził jedynie, że "Z protokołu znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k.
- 93) wynika, iż strona zapoznała się z aktami sprawy oraz z treścią wydanej decyzji w dniu 25 stycznia 2017 r. Skarga została wniesiona w dniu 30 stycznia 2017 r."
Wobec tego, WSA nie mógł wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - nie zastosować się do oceny prawnej w zakresie skutków zapoznania się przez skarżącą z treścią zaskarżonej decyzji, skoro takiej oceny NSA w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2018 r. - nie dokonywał.
Skoro nie nastąpiło skuteczne doręczenie kwestionowanej skargą decyzji, co wiążąco przesądził NSA w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2018 r. – to nie funkcjonuje ona w obrocie prawnym. Nie zaczął więc też biec spółce termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Zatem WSA słusznie uznał skargę spółki za przedwczesną z uwagi na nieistnienie w chwili jej wniesienia kwestionowanej nią decyzji administracyjnej. Skarga ta musiała więc zostać odrzucona. Konieczną przesłanką dopuszczalności zaskarżenia danego aktu administracyjnego (odpowiednio decyzji, postanowienia) jest bowiem fakt ich istnienia w chwili wniesienia skargi. Przy czym, jak prawidłowo podkreślił Sąd I instancji - nie chodzi tutaj o kwestie związane z charakterem prawnym i skutkami prawnymi danego przejawu działalności organu administracji publicznej, w szczególności z punktu widzenia kwalifikacji form działania tego organu, podejmowanego dla rozstrzygnięcia, czy mamy do czynienia z aktem zaskarżalnym, czy też niezaskarżalnym do sądu administracyjnego. Taka ocena jest dokonywana w ramach właściwego badania przesłanek dopuszczalności zaskarżenia (por. T. Woś w: Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Sp. z o.o. Warszawa, Wydanie 2, Warszawa 2008 r., s.312 – 313).
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do zgłoszonego wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej spółce z urzędu, wskazać należy, iż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a.