Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2292/10 oddalił skargę J. R. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:
Kierownik Biura Powiatowego w P. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. przyznał J. R. (dalej: skarżący, producent rolny) płatność w kwocie 12 223,20 zł z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.
W odpowiedzi na wezwanie Kierownika Biura Powiatowego do złożenia wyjaśnień z uwagi na brak wniosku o kontynuację programu na rok 2009 skarżący poinformował, że zbył należący do niego udział we współwłasności nieruchomości rolnej, która następnie została mu wydzierżawiona przez nabywcę. Z przyczyn od niego niezależnych umowa dzierżawy została wypowiedziana i uprawa nie mogła być kontynuowana. Na dowód tego dołączył akt notarialny z dnia 6 lipca 2007 roku (rep. A 8657) oraz oświadczenie jednego z nabywców nieruchomości – Pana G. B. – z którego wynikało, że przedmiotowe działki zostały w lipcu 2007 r. wydzierżawione "w formie ustnej umowy dzierżawy" skarżącemu, jednakże na przełomie roku 2008-2009 umowę rozwiązano.
Decyzją z [...] czerwca 2010 r., Prezes ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w wysokości 24 446,40 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ stwierdził, iż analiza złożonych przez J. R. wniosków oraz zebranej w sprawie dokumentacji wskazuje, że producent rolny, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie prowadził zadeklarowanych upraw przez 5 lat, gdyż zbył przedmiotową nieruchomość i zaprzestał realizacji programu rolnośrodowiskowego. Wnioskodawca winien zwrócić kwotę nienależnie pobranej płatności.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ARiMR decyzją z [...] sierpnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi – jeżeli producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem. Skarżący w związku ze zbyciem w 2007 roku udziałów we współwłasności gospodarstwa rolnego i rozwiązaniem umowy dzierżawy zaprzestał realizacji pakietu rolnośrodowiskowego na gruntach, dlatego też utracił uprawnienie do zachowania przyznanych płatności rolnośrodowiskowych.
W myśl § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) należało przyjąć, iż w niniejszej sprawie miało miejsce zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, co stanowi przesłankę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Przepis art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ARiMR Europejskiego Funduszu Orientacji ARiMR Gwarancji Rolnej (EFOGR) przewiduje katalog okoliczności będących podstawą do odstąpienia od dochodzenia nienależnie pobranych płatności, lecz zbycie nieruchomości rolnej i rozwiązanie umowy dzierżawy w świetle powyższego zapisu prawa nie stanowi takiej podstawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę J. R. uznał, że organy administracji w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, należycie go oceniły, zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu. Zdaniem Sądu I instancji ustalony stan faktyczny w sprawie dał organowi podstawę do stwierdzenia, że po stronie skarżącego zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i art. 23 rozporządzenia Rady nr 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z dnia 26.06.1999 r. ze zm.), powstało zobowiązanie do realizacji tych przedsięwzięć przez okres co najmniej 5 lat.
Skarżący tego zobowiązania nie dotrzymał, gdyż sprzedał użytki rolne, na których powinien realizować program a jego następcy prawni i posiadacze tych użytków nie złożyli wniosku o kontynuację programu, co – zgodnie z § 14 i § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia – spowodowało, iż płatności, które otrzymał, winien zwrócić. W sytuacji skarżącego producenta rolnego nie wystąpiły zaś siły wyższe wymienione w art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej), uzasadniające odstąpienie od domagania się zwrotu przyznanych płatności.
J. R. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego tj.:
- 1) § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich poprzez błędną interpretację powyższego artykułu zakładającą, że zbycie nieruchomości objętej programem rolnośrodowiskowym w przypadku nieprzejęcia przez nabywcę zobowiązań związanych z programem skutkuje obowiązkiem zwrotu pobranych płatności;
- 2) § 17 ust. 1 lit. c/ rozporządzenia Rady (wskazanego wyżej) poprzez jego interpretację rozszerzającą, która prowadzić ma do wniosku, że w przypadku zbycia nieruchomości objętej programem rolnośrodowiskowym płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, w sytuacji gdy przepis ten nie mówi o zbyciu a jedynie zmniejszeniu użytków rolnych;
- 3) art. 6 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżona decyzja została wydana, pomimo że przepisy obowiązującego prawa nie dają podstawy do rozstrzygnięcia dokonanego przez organ.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator wskazał, że w jego ocenie dopełnił wszystkich czynności, aby wywiązać się z przyjętego na siebie zobowiązania do kontynuowania realizacji programu rolnośrodowiskowego przez okres 5 lat. Zbywając nieruchomość uzyskał od nabywcy zapewnienie o możliwości zakończenia programu, które to ustalenia nie zostały przez nowego właściciela dotrzymane w okresie późniejszym. Tym samym skarżący, który zrealizował większość swojego zobowiązania nie ponosi odpowiedzialności za niemożność dokończenia projektu. Sprzedając nieruchomość skarżący zaprzestał dalszego prowadzenia działalności rolnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew bowiem zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji w żaden sposób nie naruszył powołanych w skardze przepisów prawa materialnego, a to § 14 i § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.) oraz art. 6 k.p.a.
Odnośnie zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji § 14 omawianego rozporządzenia, to stwierdzić należy, iż przepis ten dotyczy przyznania płatności rolnośrodowiskowej producentowi rolnemu, na rzecz którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego, a w niniejszej sprawie skarżący nie był nabywcą takiego gospodarstwa lecz jego zbywcą. Sam kasator w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przyznaje, że "(...) wskazany powyższy przepis nie obejmuje swoim zakresem sytuacji faktycznej zaistniałej w niniejszej sprawie (...)" lecz uważa, że "(...) nie może być podstawą do wydania decyzji nakazującej zwrot płatności (...)".
Przepis ten jednak nie stanowił podstawy do wydania zaskarżonej decyzji, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji jedynie wymienił ten przepis w kontekście osoby uprawnionej do przyznania dopłaty rolnośrodowiskowej, a Sąd I instancji szczegółowo ustosunkował się do zarzutu naruszenia przez organ § 17 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r., gdyż zarzut taki został przedstawiony w skardze do tego Sądu.
Jest przy tym rzeczą oczywistą, iż w przypadku, gdy na podstawie tego ostatniego przepisu płatność rolnośrodowiskowa przysługuje nabywcy gospodarstwa rolnego, to nie może równocześnie przysługiwać zbywcy takiego gospodarstwa. Jeżeli więc zbywca pobrał taką płatność to obowiązany jest do jej zwrotu na podstawie § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c/ omawianego rozporządzenia.
Zgodnie z tym ostatnim przepisem płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem.
W przedmiotowej sprawie skarżący niewątpliwie "zmniejszył do 0" posiadane przez siebie gospodarstwo rolne, skoro – co w sprawie było bezsporne "zbył" posiadane gospodarstwo w całości.
Przedstawiona zaś w skardze argumentacja, iż skoro skarżący "zbył" posiadane gospodarstwo rolne to nie można mówić o "zmniejszeniu" tego gospodarstwa jest sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania.
Jeżeli bowiem samo zmniejszenie posiadanego gospodarstwa rolnego rodzi obowiązek zwrotu płatności, to tym bardziej obowiązek zwrotu takiej płatności dotyczy sytuacji zbycia gospodarstwa w całości.
Nie można też mówić o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 6 k.p.a.
Pomijając już, iż w postępowaniu przed sądem administracyjnymi mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), a nie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a więc Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 6 k.p.a., to stwierdzić należy, iż Sąd I instancji nie miał żadnych podstaw do uznania, że organ nie działał ma podstawie prawa, skoro w zaskarżonej decyzji wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia, dokonał wykładni tego prawa i prawo to zastosował.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.