Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 25 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1202/15

Uzasadnienie

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 4 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 559/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. A. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 25 sierpnia 2014 r. nr...., w przedmiocie stwierdzenia, w wyniku wznowienia postępowania, wydania z naruszeniem prawa decyzji o przyznaniu renty strukturalnej.

I

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z 6 czerwca 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B.przyznał J. A.(dalej: Skarżący) rentę strukturalną od 24 marca 2005 r. do dnia 24 lutego 2015 r.

Następnie w dniu 13 grudnia 2013 r. organ ten wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w ww. sprawie oraz wezwał Skarżącego do złożenia wyjaśnień na okoliczność wyłączenia go z ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r.

W toku przeprowadzanych czynności ustalono, że w dniu 15 marca 2012 roku Skarżący poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. o fakcie nabycia prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego naliczonej przez Amerykańską Administrację Ubezpieczeń Social Security Administration of United States of America. W związku z powziętą informacją organ I instancji przekazał kopie otrzymanych dokumentów do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR w B. w celu ustalenia okresów ubezpieczenia, które mogą mieć wpływ na wypłacaną rentę strukturalną. Następnie w dniu 7 listopada 2013 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Placówka Terenowa w N. S. Wydział Świadczeń Zagranicznych - przekazała kserokopię decyzji amerykańskiej instytucji ubezpieczeniowej, która zawierała okresy podlegania tamtejszemu ubezpieczeniu społecznemu przez J. A. podczas pobytu na terenie USA.

Z uwagi, iż kwestia podlegania Skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników była przedmiotem postępowań toczących się przed sądami powszechnymi, Kierownik BP ARiMR w B. postanowieniem z dnia 18 lutego 2014 r. zawiesił postępowanie z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd w przedmiocie podlegania przez skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników.

Postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. podjął zawieszone postępowanie, wskazując że w dniu 8 maja 2014 r. została przekazana organowi Agencji informacja, iż wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r., Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie Skarżącego od decyzji Prezesa Krasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie wyłączenia Skarżącego z obowiązkowego ubezpieczenia rolników w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r.

Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z dnia 10 lipca 2014 r. nr.... stwierdził wydanie decyzji z dnia 6 czerwca 2005 r. o przyznaniu J. A. renty strukturalnej z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu wskazano, że Skarżący nie spełnił wszystkich warunków przewidzianych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), w szczególności nie prowadził nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie, co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną. Organ I instancji wskazał, że w trakcie wznowionego postępowania ustalono, że Skarżący był zatrudniony na terenie USA i z tego tytułu od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Oznacza to, że w tym okresie Skarżący koncentrował życie zawodowe za granicą, co uniemożliwiło mu osobistą realizację produkcji rolniczej w swoim gospodarstwie, a zatem przez ten okres nie prowadził działalności rolniczej na własny rachunek.

Z uwagi na upływ pięcioletniego terminu od dnia doręczenia decyzji w sprawie (art. 146 § 1 k.p.a.) organ nie mógł uchylić pierwotnej decyzji przyznającej rentę strukturalną, dlatego też poprzestał na stwierdzeniu, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa.

Po rozpoznaniu wniesionego przez stronę odwołania decyzją z 25 sierpnia 2014 r., Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Podzielając ustalenia Kierownika BP ARiMR w B. organ odwoławczy przyjął, że w sprawie zachodziły przesłanki do wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego, z uwagi na fakt, że wyszły na jaw nowe, istotne dla sprawy okoliczności i dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał decyzję. Organ odwoławczy uznał również za prawidłowe ustalenia organu I instancji co do okoliczności pobytu skarżącego na terenie USA oraz jego pracy za granicą i podlegania w tym czasie z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu. Przyjmując, że Skarżący koncentrował życie zawodowe za granicą, podzielił ustalenia organu I instancji, iż przez ten okres wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej na własny rachunek w gospodarstwie rolnym na terenie kraju.

W świetle powyższego przyjął, że decyzja z 2005 r., przyznająca Skarżącemu rentę strukturalną została wydana z naruszeniem prawa, wskazując jednocześnie na brak podstawy prawnej do jej uchylenia z uwagi na upływ pięcioletniego terminu rozpoczynającego swój bieg od dnia doręczenia decyzji w sprawie.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania, organ II instancji stwierdził, że prawidłowo również w sprawie został zastosowany tryb wznowienia postępowania administracyjnego oraz przepisy prawa materialnego, w szczególności § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.).

II

Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów ARiMR obu instancji.

W skardze powtórzono zarzuty zawarte w odwołaniu, wskazując na naruszenie przepisów postępowania - art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z art. 7 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) i art. 145 § 1 pkt 7 i art. 151 § 2 k.p.a.

W ich uzasadnieniu podkreślono, że postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania na dzień wydawania decyzji nie było prawomocne, bowiem Skarżący zaskarżył rozstrzygnięcie organu odwoławczego do sądu administracyjnego. Tym samym organ nie był uprawniony do wydawania decyzji merytorycznej. Ponadto, wskazano, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich, bowiem mylnie założyły, że Skarżący nie spełnił warunków określonych ww. przepisem do nabycia renty strukturalnej. Analizując treść warunków jakie powinien spełniać Skarżący aby otrzymać rentę strukturalną, organy błędnie oparły się na definicji rolnika z art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nie treści tegoż rozporządzenia. Analizowane rozporządzenie nie wymaga "osobistego prowadzenia działalności rolniczej" lecz "działalności nieprzerwanej i na własny rachunek", dlatego też orzeczenie sądu powszechnego nie mogło być bezpośrednią przesłanką stwierdzenia, że niezgodnie z prawem została Skarżącemu przyznana renta strukturalna.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

III

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku opisanym na wstępie wyrokiem skargę oddalił.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wydane w sprawie decyzje organów ARiMR nie naruszają prawa. Sąd orzekający wskazał na mające w sprawie zastosowanie przepisy podkreślając, że stosownie do treści § 20 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) Kierownik Biura Powiatowego Agencji weryfikując wniosek o przyznanie renty strukturalnej ustala, między innymi, czy wnioskodawca spełnia warunki określone w § 4 pkt 1-3, 6 i 7 rozporządzenia, tj. czy:

1. 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników;
2. 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
3. 3) w dniu złożenia wniosku podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu,
4. 4) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,
5. 5) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie, po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w wyniku ponownej weryfikacji wniosku złożonego przez Skarżącego organ uznał, iż nie spełnia on warunku nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną, bowiem w okresie od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1998 r., Skarżący podlegał ubezpieczeniu na terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej w związku z wykonywaną tam pracą zarobkową. Powyższe oznacza, że jak słusznie stwierdził organ w decyzji, Skarżący prowadził nieprzerwanie gospodarstwo rolne tylko przez okres 5 lat (pozostałe 5 lat przypadało na czas pobytu w USA). Nie spełnił zatem wymogu prowadzenia gospodarstwa rolnego przez okres 10 lat poprzedzający przyznanie renty strukturalnej.

Odnosząc się do zarzutu Skarżącego w zakresie braku obowiązku osobistej pracy na roli w związku z wymogiem prowadzenia gospodarstwa rolnego, Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z § 4 rozporządzenia rentę strukturalną może otrzymać producent rolny będący osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą. Dalej Sąd orzekający stwierdził, że wprawdzie ustawodawca nie zdefiniował pojęcia prowadzenia działalności rolniczej, niemniej jednak stosując posiłkowo orzecznictwo, jakie wykształciło się na bazie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), uznać należy, iż prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek to wykonywanie czynności zarządzających poprzez sprawowanie nadzoru, kierowanie tym gospodarstwem w celu osiągnięcia określonego celu w zakresie produkcji rolniczej, dla którego to konieczne jest na ogół fizyczne wykonywanie pracy (patrz; orzeczenie III Aur 162/94 wyrok s. apel. w Rzeszowie z dnia 24 maja 1994 r., Uchwała SN z dnia 1 kwietnia 1992 r. II UZP 7/9-OSN CP 7-8/92 - w zakresie pojęcia prowadzenie gospodarstwa rolnego, zob. także wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1939/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu I instancji nie ulega zatem w przedmiotowej sprawie wątpliwości, że Skarżący wykonując pracę zawodową na terytorium USA nie mógł spełnić przesłanek wynikających z definicji prowadzenia działalności rolniczej. Nie mógł bowiem ani wykonywać prac rolnych osobiście ani sprawować nadzoru nad działalnością rolniczą w kraju ze względu na długotrwałe oderwanie się od gospodarstwa rolnego posiadanego na terytorium Polski. W ocenie Sądu I instancji, wobec zaistnienia powyższych okoliczności związanych z przebywaniem Skarżącego poza terytorium Polski, decydujące znaczenie ma czasokres ich trwania. Gdy nieobecność ma charakter krótkotrwały i nie dochodzi w jej wyniku do zerwania związku takiej osoby z gospodarstwem rolnym, brak jest podstaw do uznania, iż osoba taka zaprzestała prowadzenia działalności rolnej. Jednak w sytuacji gdy osoba przez okres np. kilku lat przebywa trwale poza gospodarstwem, przez co utraciła możliwość osobistego zarządzania nim, bez wątpienia mamy wówczas do czynienia z zaprzestaniem prowadzenia przez nią działalności rolniczej (zob. także wyrok NSA z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt.

II GSK 157/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieuzasadniony zatem jest, w ocenie Sądu orzekającego zarzut dotyczący naruszenia § 4 rozporządzenia. Sąd I instancji nie uznał też za trafne zarzuty naruszenia art. 104 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 7 k.p.a.

Nie znalazł też uznania w oczach Sądu orzekającego zarzut przedwczesności wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie i rozstrzygającej co do jej istoty w sytuacji, gdy postanowienie w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania nie stało się prawomocne.

Za chybiony uznano również zarzut braku podstaw do wznowienia postępowania w sprawie. Sąd I instancji zaznaczył, że sam Skarżący przedstawił organom nowe dowody w sprawie, bowiem 15 marca 2012 r. poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o fakcie nabycia prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego w USA. Natomiast 7 listopada 2013 r. KRUS przekazał kserokopię decyzji amerykańskiej instytucji ubezpieczeniowej w której zawarte były okresy podlegania ubezpieczeniu w USA. Na tej podstawie organ, zdaniem Sądu I instancji słusznie wznowił postępowanie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

IV

Zaskarżając w całości wyrok WSA Białymstoku skarżący J. A., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jego uchylenie w całości i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.2004.114.1191 zm.) w zakresie jakim Sąd uzależnia spełnienie warunku nieprzerwalnego prowadzenia działalności rolniczej w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną od "osobistej" pracy rolnika na swoim gospodarstwie, podczas gdy w/w przepis stanowiący podstawę prawną przyznania renty strukturalnej, w żadnym miejscu literalnie nie wskazuje, aby praca rolnika w w/w okresie miała mieć charakter "osobisty"; a tym samym nieuprawnione i dowolne posiłkowanie się definicją prowadzonej działalności rolniczej, którą wykształciło orzecznictwo na bazie innej ustawy, tj. przepisu art. 6 Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r.;
2. - naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 §1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez dowolną i nieposiadającą odzwierciedlenia w aktach sprawy interpretację błędnie ustalonego przez organy obu instancji stanu faktycznego co do okoliczności przebywania Skarżącego poza terytorium Polski w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. oraz rzekomej utraty w tym czasie przez Skarżącego możliwości osobistego prowadzenia działalności rolniczej, z jednoczesnym całkowitym pominięciem bezspornych i prawomocnych w tym zakresie ustaleń Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie..., w sytuacji gdy nie bacząc na podniesione w sprawie podstawy prawne, zarzuty i wnioski, Sąd nie był nimi związany i winien był wydać rozstrzygnięcie w granicach sprawy, z obowiązkiem odniesienia się także do ustaleń w w/w kwestii Sądu Okręgowego w Białymstoku, czego zaniechał przyjmując w zamian automatyczne i odgórne domniemanie, iż skoro pobyt Skarżącego poza granicami kraju trwał nieprzerwanie kilka lat, z pewnością utracił możliwość osobistego zarządzania nim, co nie polega na prawdzie i czemu przeczą ustalenia Sądu Okręgowego w ww. sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie wskazanych zarzutów.

Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży nie skorzystał z możliwości złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

V

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna jest niezasadna bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Przystąpienie do merytorycznej oceny przedmiotowego środka odwoławczego było możliwe wobec tego, iż spełniał on wymagania formalne określone w art. 175 § 1p.p.s.a., art. 176 p.p.s.a. i art. 177 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna J. A. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a.

Należy zauważyć, że w sprawie, w której skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie na naruszeniu prawa materialnego oraz na naruszeniu przepisów postępowania, co do zasady, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. Niemniej jednak od tej zasady mogą występować wyjątki. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego uzależnione jest bowiem od uwzględnienia treści regulacji prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. To bowiem te przepisy determinują przebieg postępowania dowodowego, które jest prowadzone w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, który może pozostawać w różnych relacjach w odniesieniu do stanu materialnoprawnego.

Stan faktyczny może bowiem odpowiadać normie prawa materialnego, która w takim przypadku może mieć zastosowanie, ale może również nie odpowiadać tej normie, co skutkuje tym, że nie znajduje ona zastosowania. Ponadto treść normy prawa materialnego w pewnym sensie wyznacza kierunek i zakres postępowania dowodowego, co miało miejsce w sprawie niniejszej.

Odnosząc się zatem do naruszenia prawa materialnego i normatywnych przesłanek dotyczących warunków przyznania świadczenia w postaci renty strukturalnej wskazać należy, że w polskim systemie prawnym renta strukturalna jako szczególny rodzaj świadczenia pieniężnego przyznawanego rolnikom, została uregulowana w mającym w sprawie zastosowanie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (tekst jedn.: Dz.U. z 2004 r. Nr 114, poz.1191). Akt ten określa szczegółowe warunki i tryb udzielenia, wypłacania oraz zawieszania rent strukturalnych. W przepisie § 4 tego rozporządzenia określono warunki, jakie musi spełnić rolnik ubiegający się o rentę strukturalną.

W tej sprawie kwestią sporną pozostaje interpretacja jednego z warunków przewidzianego w § 4 pkt 2 dotyczącego producenta rolnego - rolnika, "który prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej pięciu lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników". W świetle powyższego unormowania istotnym w sprawie było zatem czy Skarżący przez okres 10 lat poprzedzających przekazanie gospodarstwa (zatem od 30 grudnia 1994 r.). prowadził gospodarstwo rolne (a tym samym prowadził działalność rolniczą) przebywając od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. na terytorium USA w związku z wykonywaną tam pracą zarobkową.

Istotnie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych nie definiują pojęcia "prowadzenia działalności rolniczej". W tej sytuacji prawidłowym, wbrew zarzutom skargi staje się posiłkowanie orzecznictwem, jakie wykształciło się na bazie ustawy z 30 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) przytoczone przez Sąd I instancji, zgodnie z którym prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek to wykonywanie czynności zarządzających poprzez sprawowanie nadzoru, kierowanie tym gospodarstwem w celu osiągnięcia określonego celu w zakresie produkcji rolniczej, dla którego to konieczne jest na ogół fizyczne wykonywanie pracy. Pogląd taki zgodny jest z przedstawionym przez NSA, w wyroku z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 157/06 (powołanym także przez Sąd I instancji), który również NSA w składzie rozpoznającym sprawę podziela.

Podkreślić raz jeszcze należy, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności. Praca ta lub czynności nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej. Mogą, jak wyjaśniał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 1988 r. III UZP 8/88 (OSNCP 1988/12 poz. 166), wpisanej do księgi zasad prawnych, polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem.

Zarzut błędnej wykładni przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. nie jest trafny również i z tego powodu, że mimo iż rozporządzenie o rentach strukturalnych nie zawiera w tym przepisie się pojęcia "osobistej" pracy (bowiem takowym w ogóle się nie posługuje) rolnika wskazuje na warunek "prowadzenia nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w danym okresie (10 lat) i podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu określonemu w ubezpieczeniach rolników przez okres 5 lat, co oznacza, że rolnicza działalność, w znaczeniu jej charakteru przez okres, w czasie kiedy rolnik nie podległ ubezpieczeniu nie może być inna, niż prowadzona wówczas gdy spełniając warunki podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zawsze zatem będzie chodziło o osobisty charakter jej wykonywania. Dlatego też zasadnie Sąd I instancji przyjął, że długotrwałe oderwanie się od gospodarstwa rolnego posiadanego na terytorium kraju uniemożliwiające wykonywanie prac rolnych osobiście czy sprawowanie nadzoru nad taką działalnością w kraju nie spełnia warunku wynikającego z definicji prowadzenia działalności rolniczej.

Wieloletni okres trwałego przebywania poza gospodarstwem prowadzący do utraty osobistego, tj. przez siebie, zarządzania nim skutkuje, jak zasadnie przyjęto uznaniem zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Tym samym wyłącznie posiadany tytuł prawny do gospodarstwa jak też sprawowanie swoistego nadzoru właścicielskiego nie wypełnia przesłanki prowadzenia działalności rolniczej.

Nie stanowią one bowiem wyznacznika prowadzenia działalności rolniczej, od której to zależy nabycie prawa do pomocy w postaci renty strukturalnej. Przedstawiona przez autora skargi kasacyjnej interpretacja § 4 nie jest zasadna. Realizacja świadczeń w postaci rent strukturalnych istotnie stworzona została w celu zachęty rolników w wieku przedemerytalnym do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej i do przekazania użytków rolnych w sposób służący poprawie struktury agrarnej, skoro jednym z nich jest, między innymi zapewnienie dochodu rolnikom, którzy zrezygnują z prowadzenia działalności rolniczej w wieku przedemerytalnym. Ułatwianie przekazywania gospodarstw rolnych następcom istotnie dotyczy jednakże tych rolników, którzy rolniczą działalność prowadzili przez określony przepisem czas (10 lat) nie będąc z różnych powodów (np. niezgłoszenia się do ubezpieczenia czy podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu) w tym okresie objęci ubezpieczeniem emerytalno-rentowym rolników, a wymóg objęcia tym ubezpieczeniem spełnili, podlegając mu w tym okresie, przez co najmniej okres 5 lat (§ 4 rozporządzenia w brzmieniu do 5 listopada 2005 r. - mający zastosowanie w sprawie niniejszej).

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 art. i art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowi, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 497/09; LEX nr 594014). Żadna z wyżej wymienionych sytuacji w tej sprawie nie zaistniała.

Powołanie natomiast przez kasatora wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku sygn. akt....nie zmienia oceny tego zarzutu, gdyż ustalone tym wyrokiem okoliczności, co do prowadzenia przez wnioskodawcę gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników poddane zostały ocenie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r., znajdującym się w aktach sprawy oddalił odwołanie skarżącego od decyzji co do podlegania przez niego ubezpieczeniu społecznemu rolników w czasie jego pobytu na terenie USA od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. Z wydanych przez organy Agencji decyzji i uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika by Sąd I instancji dowód ten pominął.

Nie jest też trafny zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Do naruszenia tego przepisu mogłoby więc dojść gdyby sąd wyszedł poza granice tej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. To, że strona nie zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji, nie oznacza jednak, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zarzutu naruszenia tej normy prawnej w istocie sprowadza się do polemiki z ustalonym, a ocenionym i zaakceptowanym przez Sąd I instancji stanem faktycznym sprawy, jak też zakwestionowaniem ustaleń co braku uznania prowadzenia działalności rolniczej skarżącego podczas jego pobytu na terytorium USA.

W myśl cyt. wyżej przepisu, uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Omawiana regulacja określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, który ma służyć wyjaśnieniu stronom powodów rozstrzygnięcia i umożliwić kontrolę instancyjną. Strona wnosząca skargę kasacyjną w istocie nie zarzuca, by uzasadnienie orzeczenia nie zawierało któregoś z niezbędnych elementów lub że sporządzono je w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną. Zarzut ten zmierza bowiem w gruncie rzeczy do podjęcia polemiki z podjętym przez Sąd I instancji rozstrzygnięciem. Treść tego zarzutu i jego uzasadnienie nie koresponduje zatem z treścią powołanego przepisu. Niemniej jednak analiza pisemnych motywów zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że uzasadnienie zawiera wszystkie wymienione przez ustawodawcę elementy, a przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia jest w pełni możliwe.

Sąd I instancji prawidłowo zastosował wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego i zasadnie skargę oddalił uznając, prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej, uznając że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.