Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 498/11 oddalił skargę "G." Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] lutego 2011 r., nr [...] wydaną w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:
Decyzją z [...] października 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. cofnął rejestrację automatu do gier o niskich wygranych nr [...] o numerze fabrycznym [...] i poświadczeniu rejestracji nr [...]. Zdaniem organu, w toku przeprowadzonej 16 grudnia 2009 r. kontroli, w wyniku eksperymentu ustalono, iż automat do gier nie spełniał wymogów technicznych określonych w art. 2 ust. 2b ustawy z 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (j.t. Dz.U. z 2004 r., nr 4, poz. 27 ze zm.; dalej: ustawa o grach). Fakt ten potwierdziła opinia biegłego sądowego z 25 czerwca 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że skoro sposób działania automatu był niezgodny z warunkami rejestracji, to stosownie do § 14 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz.U. Nr 102, poz. 946 ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier) zobligowany był do cofnięcia jego rejestracji.
Decyzją z [...] lutego 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że Naczelnik Urzędu Celnego nie kwestionował opinii technicznej jednostki certyfikującej, ani poświadczenia rejestracji. W wyniku kontroli ustalono, że istnieje możliwość prowadzenia gier na automacie przy stawkach wyższych niż dopuszczalne oraz możliwość uzyskania jednorazowej wygranej wyższej niż dopuszczalna. Takie ustalenia wynikają z przeprowadzonego w czasie kontroli eksperymentu oraz z opinii biegłego sądowego. Stwierdził, że wbrew twierdzeniu strony przed cofnięciem rejestracji automatu nie ma prawnego obowiązku przeprowadzenia badania kontrolnego automatu w trybie § 14 ust. 4 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier. Przypomniał ponadto, iż wydanie zaświadczenia (poświadczenia rejestracji) jest czynnością materialno-techniczną i zarazem urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Jego istota sprowadza się do tego, że nie rozstrzyga ono o żadnych prawach i obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalając skargę wskazał, że przez gry na automatach o niskich wygranych rozumie się gry, w których wartość jednorazowej wygranej nie może być wyższa niż równowartość 15€, a wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze nie może być wyższa niż 0,07€. Równowartość 15€ i 0,07€ ustala się według kursu kupna, ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski, z ostatniego dnia poprzedniego roku kalendarzowego (art. 2 ust. 2b ustawy o grach).
Zgodnie z § 7 rozporządzenia w sprawie warunków urządzania gier, warunkiem dopuszczenia automatu lub urządzenia do gier do eksploatacji i użytkowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest rejestracja takiego automatu lub urządzenia na podstawie badania takiego automatu lub urządzenia, o którym mowa w § 8. Po przeprowadzeniu badania poprzedzającego rejestrację automatu jednostka badająca wydaje opinię techniczną, zawierającą - w przypadku automatu do gier o niskich wygranych, między innymi wskazanie jednorazowej wygranej i maksymalnej stawki za udział w jednej grze (§ 8a ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 8 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier).
Sąd wskazał, że w wydanej w sprawie opinii technicznej Politechniki [...] z [...] czerwca 2007 r., zawierającej wyniki badania poprzedzającego rejestrację automatu do gier o niskich wygranych zapisano: cena 1 punktu kredytowego wynosi 0,20 zł, maksymalna stawka w grze wynosi 250 pkt, a maksymalna wygrana w jednej grze 50 zł.
Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, po wydaniu przez jednostkę badającą opinii technicznej zawierającej pozytywny wynik badania automatu lub urządzenia do gier poprzedzającego ich rejestrację, na wniosek podmiotu urządzającego gry lub zakłady wzajemne, wyznaczony naczelnik urzędu celnego dokonuje rejestracji automatu lub urządzenia do gier. W celu potwierdzenia rejestracji wyznaczony naczelnik urzędu celnego dokonuje na wniosku, o którym mowa w § 9 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, poświadczenia rejestracji, w którym wskazuje numer rejestracji automatu lub urządzenia do gier. Poświadczenie rejestracji stwierdza uprawnienie określonego podmiotu do wprowadzenia do eksploatacji i użytkowania automatu lub urządzenia do gier (§ 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier). Poświadczenie rejestracji traci ważność w przypadku określonym w § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, zgodnie z którym w razie stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji, wyznaczony naczelnik urzędu celnego cofa rejestrację takiego automatu lub urządzenia do gier.
Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), funkcjonariusze wykonujący kontrole są uprawnieni do przeprowadzania w uzasadnionych przypadkach, w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie, gry na automacie o niskich wygranych lub gry na innym urządzeniu. Korzystając z tego uprawnienia przeprowadzono eksperyment, który wykazał niezgodność stanu rzeczywistego automatu do gier z warunkami rejestracji.
Zdaniem Sądu, to bezsporne ustalenie spowodowało, że naczelnik urzędu celnego miał obowiązek cofnąć rejestrację automatu, ponieważ cofnięcie rejestracji nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Naczelnik Urzędu Celnego ma obowiązek cofnąć rejestrację automatu zawsze wtedy, kiedy zachodzi przesłanka, o której mowa w przepisie § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier. Z dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności z protokołu kontroli nie wynikały wątpliwości, co do tego, że badany automat nie spełnia wymogów technicznych przewidzianych dla automatów do gier o niskich wygranych, a w szczególności umożliwia grę za stawkę wyższą od 0,07€ oraz wygraną przekraczającą 15€. Już tylko z tego powodu brak było podstaw, aby organ administracji miał zwrócić się do jednostki badającej o przeprowadzenie badań kontrolnych. Ustalenia te zostały potwierdzone w opinii biegłego sądowego R. R. W ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo ustaliły wszystkie okoliczności sprawy na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu, który wszechstronnie i wnikliwe oceniły z zachowaniem reguł tej oceny i z uwzględnieniem reguł procesowych. Za nieuzasadniony Sąd uznał zatem zarzut dotyczący sprzeczności tych ustaleń z materiałem dowodowym zebranym w sprawie.
Sąd nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, że jeżeli posiada poświadczenie rejestracji i pozytywną opinię techniczną jednostki badawczej, to niemożliwym jest cofnięcie rejestracji automatu, gdyż ani ustawa ani § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier nie zawiera żadnych warunków w zakresie stwierdzenia stanu rzeczywistego z warunkami rejestracji. Wskazany przepis nie odsyła do jednostki certyfikującej ani nie wymaga kolejnej opinii.
Prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych, w których wartość maksymalnej stawki za udział w jednej grze przewyższa 0,07€, a wartość jednorazowej wygranej jest wyższa niż 15€ stanowi zatem, zdaniem Sądu, naruszenie przepisu art. 2 ust. 2b ustawy o grach.
"G." Sp. z o.o. w N. złożyła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1. bezzasadne uznanie za zgodną z prawem decyzji wydanej w obliczu oczywistego naruszenia przez organ celny zasady legalizmu w działaniu administracji celnej, to jest art. 120 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej: Op), co ma postać uznania za prawidłową decyzji wydanej w oparciu o przepis prawa nieobowiązujący (tj. art. 2 ust. 2b ustawy o grach), uchylony z dniem 31 grudnia 2009 r., a więc jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie (dokonano tego postanowieniem z 6 września 2010 r.), przy zupełnym zignorowaniu przepisu nowego, obowiązującego w systemie prawnym w miejsce owego uchylonego (tj. art. 129 ust. 3 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540; dalej: ugh);
- 2. bezzasadne uznanie za zgodną z prawem decyzji wydanej przy naruszeniu § 14 ust. 4 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, poprzez jego niezastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że wyniki przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych w toku kontroli z 16 grudnia 2009 r. eksperymentu gry na automacie o niskich wygranych [...] o numerze fabrycznym [...], numerze poświadczenia rejestracji [...], oraz opinia sporządzona przez biegłego niebędącego osobą uprawnioną zgodnie z § 8 ust. 1 i § 14 ust. 4 przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów, są dowodami wystarczającymi na potrzeby postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji, w szczególności dla przyjęcia, że weryfikowany w ten sposób automat gier o niskich wygranych nie odpowiada warunkom rejestracji. Stwierdzić natomiast należy, że § 14 ust. 4 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier stanowi szczególną regułę dowodową, wyprzedzającą ogólne zasady postępowania dowodowego, a w konsekwencji bez opinii technicznej, sporządzonej przez stosownie umocowaną jednostkę badawczą, nie można dokonać prawnie doniosłego ustalenia na temat sposobu działania urządzenia, w tym nie można uzasadnić twierdzenia o wadliwości jego funkcjonowania;
- 3. bezzasadne uznanie za zgodną z prawem decyzji wydanej przy zastosowaniu § 14 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego, mimo iż w toku postępowania nie wykazano w sposób prawnie doniosły niezgodności stanu rzeczywistego automatu z warunkami rejestracji. Pominięcie tego ustalenia faktycznego uniemożliwiało prawidłowe zastosowanie wskazanego § 14 ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, bowiem bez tego twierdzenie o niezgodności stanu rzeczywistego automatu z warunkami jego rejestracji jest, co najwyżej spekulacją osób nieposiadających wiedzy fachowej w zakresie oceny technicznych aspektów działania urządzenia do gier;
- 4. bezzasadne uznanie za zgodną z prawem decyzji wydanej przy naruszeniu art. 188 Op, to jest wobec oczywistego zignorowania w toku postępowania organu przeprowadzonego w drugiej instancji, wniosku dowodowego strony, zgłoszonego w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji na okoliczności korzystne dla strony i kluczowe dla rozstrzygnięcia, a przeciwne tezom głoszonym przez organ celny.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Postępowanie administracyjne zostało w sprawie wszczęte 6 września 2010 r., a zatem już w okresie obowiązywania nowej ustawy o grach hazardowych (ugh). Zgodnie z art. 8 ustawy do postępowań w sprawach określonych w tym akcie prawnym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, chyba że ustawa stanowi inaczej.
W świetle art. 129 ust. 1 i 3 ugh do działalności spółki podjętej pod rządem ustawy o grach mają dalej zastosowanie przepisy tej ustawy, z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej przez art. 129 ust. 1 i 3 ugh. Zatem, w rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą oceny wymagań dotyczących gier prowadzonych na automatach należących do spółki powinien być przepis art. 129 ust. 3 ugh.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia § 14 ust. 4 w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier poprzez przyjęcie, że ww. przepisy dopuszczają możliwość skutecznej prawnie weryfikacji statusu urządzenia zakwalifikowanego przez jednostkę badającą jako automat o niskich wygranych, przez podmiot inny niż jednostka badająca i z pominięciem zasięgnięcia opinii jednostki badającej oraz w konsekwencji na cofnięcie rejestracji automatu o niskich wygranych na podstawie opinii podmiotów innych niż jednostka badająca.
Stosownie do przepisu § 7 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, warunkiem dopuszczenia automatu lub urządzenia do gier do eksploatacji i użytkowania na terytorium Polski jest rejestracja takiego automatu lub urządzenia na podstawie badania takiego automatu lub urządzenia, o którym mowa w § 8 rozporządzenia z 2003 r., a więc badania przeprowadzonego przez tzw. jednostkę badającą, upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Badanie to polega na ustaleniu, czy konstrukcja automatu lub urządzenia zapewnia m.in.: prawidłowe ustalenia wartości maksymalnej stawki i uniemożliwia przekraczanie wartości maksymalnej stawki w wyniku kontynuacji gry za uzyskane wygrane (§ 8 ust. 2 pkt 5 lit. a/), prawidłowe ustalenie wartości jednorazowej wygranej i uniemożliwia uzyskanie jednorazowej wygranej w kwocie wyższej niż 15€, o której mowa w art. 2 ust. 2b ustawy (obecnie w kwocie określonej w art. 129 ust. 3 ugh).
W myśl powyższych przepisów podstawą rejestracji automatu może być wyłącznie dowód potwierdzający spełnienie przez automat określonych prawem wymagań w postaci badania wspomnianej jednostki badającej, a nie jakikolwiek inny dowód, jak m.in. opinia biegłego albo eksperyment funkcjonariusza celnego.
Ponadto, co należy podkreślić, stosownie do § 14 ust. 4 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, wyznaczony naczelnik urzędu celnego może zarządzić przeprowadzenie na koszt podmiotu prowadzącego gry na automatach o niskich wygranych badań kontrolnych automatów i urządzeń do gier przez jednostkę badającą. W razie stwierdzenia niezgodności stanu rzeczywistego automatów lub urządzeń do gier z warunkami rejestracji wyznaczony naczelnik urzędu celnego cofa rejestrację takiego automatu lub urządzenia do gier (§ 14 ust. 5).
Przepisy § 14 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier należy interpretować łącznie i w powiązaniu z przepisami § 7 i § 8 tego rozporządzenia. W rezultacie, zarówno dopuszczenie automatu lub urządzenia do eksploatacji i użytkowania (zarejestrowanie), jak i cofnięcie rejestracji, wymaga przeprowadzenia przez jednostkę badającą odpowiednio: badania poprzedzającego rejestrację i badania kontrolnego. W obu tych przypadkach podstawą rozstrzygnięcia organu o zarejestrowaniu lub cofnięciu rejestracji automatu lub urządzenia do gier powinien być dowód w postaci opinii jednostki badającej.
Natomiast nie jest prawidłowa interpretacja § 14 ust. 4 powołanego rozporządzenia z 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier, która czyni te badania jednym tylko z możliwych dowodów służących stwierdzeniu niezgodności stanu rzeczywistego automatów z warunkami rejestracji. Jest tak z uwagi na użycie zwrotu "może zażądać przeprowadzenia badań kontrolnych". Oznacza to, że naczelnik urzędu celnego może zażądać przeprowadzenia badań kontrolnych przez jednostkę badającą w tym tylko znaczeniu, że ma takie prawo. Nie ciąży więc na nim obowiązek permanentnego żądania przeprowadzania takich badań. Jeżeli zaś zamierza cofnąć rejestrację, powinien się oprzeć na opinii jednostki badającej (por. wyrok NSA z 29 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1031/11; dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy celne wezmą pod uwagę powyższe wywody poczynione przez Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa oraz art. 203 pkt 1 ppsa i art. 200 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.