Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 24 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1247/22

Uzasadnienie

I. Wyrokiem z 10 lutego 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2308/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę "C. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 15 czerwca 2021 r., nr 250/12/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

II. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła "C. S.A. w W. i zaskarżając ten wyrok w całości, wniosła o "uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, względnie przy uznaniu, iż zachodzą przesłanki orzeczenie co do istoty sprawy i uchylenie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia".

W skardze kasacyjnej zarzucono:

1. I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
2. 1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") poprzez oddalenie w całości skargi na decyzję organu w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, a to poprzez niedostrzeżenie, że w postępowaniu administracyjnym miały miejsce niedostateczne wyjaśnienie i błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, dowolna w miejsce swobodnej ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bezzasadne uznanie, że złożone w postępowaniu wyjaśnienia płatnika pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak tytuł oraz treść zawartej przez płatnika z R. L. umowy - a w konsekwencji błędne wyinterpretowanie ze stanu faktycznego sprawy, iż zawarte przez strony umowy miały charakter umów o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło (wbrew nazwie i treści umowy, a także wbrew intencji stron i wbrew rzeczywistej treści łączącego strony stosunku prawnego), co w konsekwencji spowodowało wydanie rozstrzygnięcia, zgodnie z którym ubezpieczony miał podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniu objętym sporną umową;
3. 2. art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art 69 ust 1, art. 66 ust 1 pkt 1 lit e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1398 z zm., dalej "ustawa o świadczeniach") w związku z art 6 ust 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020., poz. 266 z zm., dalej "u.s.u.s.") poprzez oddalenie w całości skargi na decyzję organu w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, a to poprzez niedostrzeżenie, że w postępowaniu administracyjnym błędnie przyjęto, że zawarte przez płatnika z ubezpieczonym umowa miała charakter umowy o świadczenie usług, nie zaś umowy o dzieło, i że w związku z wykonywaniem na rzecz płatnika zobowiązań wynikających ze spornej umowy ubezpieczony objęty był ubezpieczeniem zdrowotnym;
4. 3. art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez oddalenie w całości skargi na decyzję organu w miejsce jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji popełnionych przez organ naruszeń prawa materialnego i w konsekwencji powielenie tych naruszeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym;
5. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
6. 1. art. 65 § 2 w związku z art. 3531 w związku z art. 627 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 z zm., dalej "k.c.") poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie, że zawarta przez płatnika z ubezpieczonym umowa miała charakter umowy oświadczenie usług, podczas gdy zawarta umowa zgodnie z jej treścią oraz wolą stron był umową o dzieło - strony umówiły się bowiem na konkretny rezultat w postaci prawa autorskiego, przygotowania planu treningowego obejmującego układ choreograficzny zaś wybór autora podyktowany był posiadaniem przez niego szczególnych kompetencji oraz wiedzy;
7. 2. art. 750 w związku z art. 734 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że zawarta przez płatnika z ubezpieczonym umowa miała charakter umowy oświadczenie usług, do której winno stosować się przepisy o umowie zlecenia, a w konsekwencji uznanie, że ubezpieczony z tytułu zrealizowanej umowy podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie.

Argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

1. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, jak też nie zostały spełnione warunki, wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach skarg kasacyjnych.

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skarg kasacyjnych i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze charakter sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego - o czym w dalszej części uzasadnienia - Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odniósł się do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania. W tym zakresie autor skargi kasacyjnej wskazał, że brak prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności błędne zinterpretowanie treści umów oraz wyprowadzenia niewynikających z nich wniosków, doprowadziło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, "ponieważ decyzja wydana przez organ nie uwzględniała wszystkich oraz rzeczywistych okoliczności świadczenia czynności przez wykonawcę dzieła".

Powyższe twierdzenie zawiera ocenę, która abstrahuje od konkretnych okoliczności sprawy, które organ przedstawił w zaskarżonej decyzji a następnie ocenił, natomiast sąd pierwszej instancji w całości zaakceptował stanowisko przyjęte przez organ. Do okoliczności tych zaliczyć należy między innymi powtarzalność wykonywanych prac, czas i miejsce ich wykonywania, nadzór nad wykonywaną pracą oraz ustalane wynagrodzenie, co opisano w ustaleniach faktycznych spornej decyzji. Podkreślić należy, że skuteczne podważenie poczynionych ustaleń oraz ich oceny dokonanej przez organ, wymagało wykazania konkretnych wad tego stanowisko, czego w skardze kasacyjnej nie przedstawiono, ograniczając się do ogólnej polemiki z tym ustaleniami, jak i ich oceną wyrażoną przez sąd pierwszej instancji. Z tego powodu zarzut sformułowany w punkcie I.1 petitum skargi kasacyjnej nie mógł być uznany za usprawiedliwiony.

Podniesiony w punkcie I.2 petitum skargi kasacyjnej zarzut nie jest także uzasadniony. Powiązanie w tym zarzucie naruszenia tzw. przepisów wynikowych - art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. - z przepisami art 69 ust 1, art. 66 ust 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art 6 ust 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co do samej zasady jest wadliwe, jako niemieszczące się granicach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Wskazać należy, że przepis art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej zawiera regulację dotyczącą kwestii terminu powstania i wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast art. 66 ust 1 pkt 1 lit e) stanowi materialnoprawną podstawę objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.

Nie ma więc wątpliwości, że powyższe przepisy mają charakter norm materialnoprawnych i ich naruszenie może być kwestionowanie skutecznie jedynie w drodze zarzutu sformułowanego na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenia prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Niezasadny jest także ostatni z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zawarty punkcie I.3 petitum skargi kasacyjnej, w którym, jako wzorce kontroli kasacyjnej, wskazano przepisy wynikowe, a mianowicie art. 151 w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Przypomnieć należy, że przepisy te dotyczą sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd pierwszej instancji w ustalonych przez ten sąd okolicznościach faktycznych i prawnych, i ich naruszenie zawsze jest następstwem uchybienia innym przepisom - prawa materialnego bądź procesowego. Autor skargi kasacyjnej, wskazując na naruszenie przepisu wynikowego, dla skuteczności takiego zarzutu, musi każdorazowo powiązać go z naruszeniem tych przepisów, które stanowiły wzorzec kontroli zaskarżonej decyzji (aktu), a którym miał uchybić sąd pierwszej instancji. Wiąże się to z koniecznością wskazania przepisów stosowanych przez organ, bowiem - co do zasady - tylko wadliwa ocena stosowania prawa przez organ, dokonana przez sąd pierwszej instancji w ramach sądowej kontroli działalności administracji, może w konsekwencji prowadzić do błędnego rozstrzygnięcia sądu. Omawiany zarzut skargi kasacyjnej warunku tego spełniał.

Przechodząc do oceny zarzutów wskazanych w ramach drugiej z podstaw skargi kasacyjnej, a mianowicie naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a), w pierwszej kolejności należy podnieść, że skarżąca kasacyjnie spółka nie sformułowała w tym zakresie zarzutu co do naruszenia przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę spornej decyzji - art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Trzeba przypomnieć, że naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalony stan faktycznego błędnie został uznany za nieodpowiadający hipotezie określonej normy prawnej.

W świetle więc przesłanek z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej należy oceniać, czy osoba której podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest badane, wykonywała pracę kwalifikującą ją do objęcia ubezpieczeniem. Ocena charakteru umowy z punktu widzenia normy prawnej z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, należy do sfery okoliczności faktycznych, jakkolwiek ustalenie tych okoliczności sprowadza się do oceny charakteru umowy zawartej w konkretnym przypadku, to znaczy od "klasyfikacji prawnej" umowy z zastosowaniem przepisów Kodeksu cywilnego (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. II GSK 1136/20).

Odnosząc to do omawianych zarzutów skargi kasacyjnej zauważyć należy, że z jednej strony, skarżąca kasacyjnie spółka nie podważyła skutecznie ustaleń faktycznych w sprawie - w tym obejmujących istotne warunki umowy w świetle norm prawa cywilnego - a z drugiej strony, nie sformułowała zarzutu naruszenia prawa materialnego, na podstawie którego organ administracji publicznej rozstrzygnął sprawę sporną decyzją ostateczną.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).