Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 lutego 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2223/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę B. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lipca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
B. B. [...] maja 2008 r. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach ONW. We wniosku zadeklarowała działki ewidencyjne o numerach [...],[...] i [...] położone w województwie w., powiat z., gmina L., obręb Ł. oraz działkę nr [...] leżącą w województwie w., powiat z., gmina L., obręb S.. Łączna powierzchnia zadeklarowanych do udzielenia płatności działek rolnych wyniosła 2,59 ha w ramach I strefy nizinnej ONW.
Decyzją z [...] lutego 2009 r. Kierownik Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) w Z. przyznał wnioskodawczyni płatności ONW na 2008 rok w łącznej wysokości 388,43 zł.
W związku ze stwierdzeniem, że B. B. nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych, Dyrektor W. Oddziału ARiMR w P. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] lutego 2009 r.
Decyzją z [...] marca 2012 r. Dyrektor W. Oddziału ARiMR w P. stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] lutego 2009 r.
W uzasadnieniu stwierdzono, iż pismem z [...] października 2008 r. Placówka Terenowa KRUS w P. powiadomiła Kierownika Biura, że B. B. uzyskała prawo do renty rolniczej w pełnej wysokości wobec tego, iż zaprzestała działalności rolniczej i przeniosła posiadanie gruntów rolnych na podstawie umowy dzierżawy. Jednocześnie przekazano umowy dzierżawy zawarte w dniu [...] lipca 1998 r. na okres 10 lat pomiędzy B. i J. małżonkami B. a B. B., mocą których przeniesiono na dzierżawcę posiadanie działek ewidencyjnych o numerach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] o łącznej powierzchni 12,90 ha.
Dyrektor W. Oddziału ARiMR uznał, że w sytuacji gdy doszło do przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego bądź jego części i istnieją dowody świadczące o tym, że producent rolny składa wniosek o przyznanie płatności ONW na przeniesione grunty, nie jest możliwe przyznanie na jego rzecz płatności w kontekście przekazanej części bądź całości gospodarstwa. Organ wskazał, iż podczas obsługi wniosku B. B. o przyznanie płatności na 2008 rok na poziomie Biura Powiatowego, doszło do naruszenia art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), poprzez brak uwzględnienia dokumentacji przesłanej przez KRUS wraz z umowami dzierżawy oraz oświadczeniami. W konsekwencji decyzja Kierownika Biura wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co powoduje konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Decyzją z [...] lipca 2012 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję Dyrektora W. Oddziału ARiMR z [...] marca 2012 r.
Organ uznał, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ skarżąca nie była posiadaczem działek rolnych objętych płatnościami.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Prezes ARiMR podniósł, iż strona składając wniosek o przyznanie płatności złożyła podpis pod oświadczeniem zamieszczonym na stronie 4 wniosku – sekcja VIII "Oświadczenia i zobowiązania", że znane są jej zasady przyznawania płatności i skutki podejmowanych działań i zaniedbań – tak pozytywne, jak i negatywne, które obciążają stronę. Zatem podpisując oświadczenie miała ona świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również zgodziła się na obarczanie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa. Zdaniem organu, traktowanie owych skutków w sposób wybiórczy i godzenie się przez stronę jedynie na te, które są dla strony korzystne, nie może znaleźć akceptacji. Skoro strona wystąpiła o przyznanie płatności ONW na rok 2008 deklarując grunty, które nie były w jej posiadaniu i oświadczyła, że znane są jej zasady ich przyznawania, to należy uznać, iż znane jej były owe zasady w ich całokształcie.
WSA w W. oddalił skargę na powyższą decyzję.
Sąd uznał, że poza przedmiotem sporu pozostaje okoliczność, iż w dniu złożenia wniosku o płatności B. B. nie była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych, bowiem zostały one wydzierżawione innej osobie na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] lipca 1998 r., na okres 10 lat, co prawidłowo ustaliły organy.
Sąd nie uwzględnił zarzutów skarżącej sprowadzających się do twierdzenia, że złożenie wniosku o płatności ONW było wynikiem błędnych informacji, jakie udzielono stronie na szkoleniach prowadzonych przez pracowników ARiMR, co powodowało, w cenie skarżącej, iż nie można obciążać jej skutkami działań, jakie podjęła w zaufaniu do organów administracji publicznej.
WSA, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, uznał, że pełną odpowiedzialność za informacje zamieszczone we wniosku ponosi rolnik. Oznacza to, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek prawidłowego wypełnienia wniosku, zgodnie z obowiązującymi w tym przedmiocie przepisami, których znajomość jest oświadczana przy jego składaniu.
Skoro więc skarżąca, składając wniosek o płatności, oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności ONW, to – w ocenie WSA – nie może przerzucać skutków swoich nieprawidłowych działań czy zaniedbań na organ.
Sąd przypomniał, że organy ARiMR zobowiązane zostały do udzielania stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, że skarżąca zwracała się – czy to ustnie, czy na piśmie – do organów ARiMR z prośbą o udzielenie informacji w jej indywidualnej sprawie, w zakresie regulacji obowiązujących przy udzielaniu wnioskowanych płatności. Tym samym podnoszone przez nią twierdzenia nie znajdują racji. Powoduje to, że nie można było uwzględnić zarzutów naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a.
WSA uznał za chybiony zarzut naruszenia § 2 pkt 2 § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.; dalej rozporządzenie ONW). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest bowiem decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji ostatecznej o przyznaniu płatności ONW. Zatem zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, na podstawie którego płatności mogą być przyznane, nie mógł zostać uwzględniony.
Niezależnie od tego WSA uznał, że Prezes ARiMR utrzymując w mocy decyzję o stwierdzeniu nieważności decyzji, prawidłowo wskazał na rażące naruszenie § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW. Skarżąca nie była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych, a zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia ONW, pomoc z tytułu ONW przysługuje rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c/ rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami) wynosi co najmniej 1 ha.
Zdaniem WSA słusznie zatem Dyrektor Oddziału zastosował w sprawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zaś Prezes ARiMR zgodnie z prawem utrzymał to rozstrzygnięcie.
Sąd I instancji nie uwzględnił zarzutu naruszenia art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, bowiem nie stanowił on podstawy wydania zaskarżonej decyzji, ani nie znalazł zastosowania w sprawie stwierdzenia nieważności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie, ewentualnie zmianę poprzez orzeczenie, że decyzja w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 jest zgodna z prawem oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego. Zarzuciła naruszenie:
- 1) art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przez błędne poinformowanie skarżącej co do okoliczności faktycznych i prawnych, które miały bezpośredni wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej dotyczących płatności ONW na rok 2008;
- 2) art. 9 k.p.a. przez udzielenie skarżącej błędnych informacji, których skutkiem było złożenie przez nią wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich zamiast przez dzierżawcę.
W uzasadnieniu przedstawiono szczegółowe argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (a więc nie w jej całokształcie), bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 p.p.s.a., która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny dokona jedynie oceny, czy sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty mogą stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej uzasadniającą jej uwzględnienie.
Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków EFR (...) oraz art. 9 k.p.a.
Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.
Powyższy przepis ustawy, w którym jest mowa o "udzieleniu stronom, na ich żądanie niezbędnych pouczeń (...)" jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Skarżąca zaś w toku postępowania w żaden sposób nie wykazała, iż żądała niezbędnych pouczeń, o jakich mowa w art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.
Twierdzenie zaś skarżącej, iż w 2004 r. uczestniczyła w szkoleniu prowadzonym przez przedstawicieli ARiMR, na którym miała uzyskać informację, że płatności do gruntów mogą pobierać właściciel gruntu lub dzierżawca, nie zostały poparte żadnym dowodem.
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.