Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 1301/19

Uzasadnienie

1. I. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 12 lutego 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1797/18, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), uchylił postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 9 lipca 2018 r., nr BP.5530.22.2018.0949.BTM., utrzymujące w mocy postanowienie z 23 kwietnia 2018 r., nr BTM.115.511.2018.0264.10380,10381, odmawiające S. z siedzibą w L. udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie o udzielenie zezwolenia na wykonywanie międzynarodowych regularnych przewozów drogowych osób.
2. II. Od tego wyroku wniesiono dwie skargi kasacyjne: uczestnika postępowania - F. spółki z o.o. z siedzibą w W.; organu - Głównego Inspektora Transportu Drogowego.

F. spółka z o.o. w W. (skarżąca spółka) zaskarżyła wyrok WSA w całości i wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej skarżąca spółka, na podstawie przepisu art. 176 § 1 pkt. 2 i art. 174 pkt. 1 i 2 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie przez WSA przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. 1. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieoddalenie skargi S. oraz przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt. 1 i 2 oraz § 2 k.p.a. w zw. z art. 7, 8, i 77 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie postanowienia GITD z 9 lipca 2018 r, oraz postanowienia GITD z 23 kwietnia 2018 r, w sytuacji gdy organ administracji w prawidłowy sposób ocenił zasadność nie dopuszczenia S. do udziału w postępowaniu na prawach strony, w tym w szczególności w prawidłowy sposób ocenił:
2. - brak interesu społecznego w udziale S. w postępowaniu ze względu na to, że samo S. prowadzi działalność gospodarcza w zakresie przewozów drogowych jak również zrzesza przewoźników drogowych a nie potencjalnych pasażerów, którzy byliby realnie zainteresowani bezpieczeństwem pasażerów, podwyższeniem jakości i standardu świadczonych usług, pełnym zaspokojeniem potrzeb przewozowych przyszłych i obecnych pasażerów zwalczaniem nieuczciwej konkurencji w środowisku świadczących usługi transportu drogowego, co decyduje o tym, że S. faktycznie jest konkurencją i zrzesza konkurencję lub potencjalną konkurencje Skarżącego kasacyjnie, a nie interes społeczny,
3. - brak uzasadnienia udziału S. w postępowaniu jego celami statutowymi, albowiem cele statutowe S. dotyczą działalności już wykonywanej na istniejącej linii komunikacyjnej (bezpieczeństwo, podwyższenie jakości i standardu usług, świadczenie usług na zasadach uczciwej konkurencji),
4. - to, że S. faktycznie jak dotychczas w tym postępowaniu (ani w innych postępowaniach prowadzonych z udziałem F. Sp. z o.o., w tym także przed GITD), nie przedstawiło żadnych merytorycznych treści mogących mieć wpływ na wynik postępowania a potrzebę wzięcia udziału w postępowaniu stara się wykazać jedynie za pomocą ogólnikowych stwierdzeń, bez jakiegokolwiek odwołania się konkretnie do przedmiotu postępowania, czyli zezwolenia na przewozy na trasie [...]-[...];
5. 2. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego nie zastosowanie i nie oddalenie skargi S. oraz przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt. 1 i 2 oraz § 2 k.p.a. w zw. z art. 7,8, i 77 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie postanowienia GITD z 9 lipca 2018 r. oraz postanowienia GITD z 23 kwietnia 2018 r, a to przez dokonanie niewłaściwej oceny charakteru działalności S. opisanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i stwierdzenia, że:
6. - S. może dysponować danymi dotyczącymi rentowności aktualnych połączeń na wnioskowanej trasie czy chociażby kondycji finansowej poszczególnych przewoźników realizujących połączenia na tej trasie, a zatem materiałami koniecznymi do oceny okoliczności, o których stanowi art. 23 ust. 1 pkt. 1 lit. b UTD by w innym miejscu stwierdzić że członkowie S. nie świadczą usług przewozowych na wnioskowanej linii - nie mogą zatem mieć żadnej wiedzy na ww. tematy; dane te zresztą wobec treści zarzutu z pkt. 3 nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,
7. - S. jest rzecznikiem obiektywnego (neutralnego) Interesu społecznego, przy całkowitym pominięciu faktu, że S. od 2001 r. jest wpisane do rejestru przedsiębiorców a jego PKD wskazuje na prowadzenie działalności 49.39.Z (pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany), 49.31.Z (transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski), 49 (transport lądowy oraz transport rurociągowy), 52 (magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca transport),
8. - konieczne jest "życzliwe", tj. rozszerzające interpretowanie pojęć "interes społeczny" i "organizacja społeczna", zmierzające niemal do "uspołecznienia" interesu prawnego oraz promowania szerokiej partycypacji w postępowaniu, podczas gdy nie należy tracić z pola widzenia tego, że S. jest tylko podmiotem na prawach strony a nie stroną postępowania;
9. 3. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieoddalenie skargi S. oraz przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 pkt, 1 i 2 oraz § 2 k.p.a. w zw, z art, 7,8, i 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z przepisem art. 23 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, zwanej dalej "UTD" oraz art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1073/2009 z dnia 21 października 2009 r. w sprawie wspólnych zasad dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 (Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009 r., str. 88-105, z zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1073/2009" poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji uchylenie postanowienia GITD z 9 lipca 2018 r. oraz postanowienia GITD z 23 kwietnia 2018 r, a to przez nieprawidłowe przyjęcie, że w toku postępowania administracyjnego udział S. może przyczynić się do lepszego zbadania okoliczności i poczynienia ustaleń dotyczących przesłanek odmowy udzielenia zezwolenia dla linii komunikacyjnych, w sytuacji gdy:
10. - przepis art. 23 ust. 1 UTD nie znajduje zastosowania do linii nie wykraczających poza obszar Unii Europejskiej, a ponadto
11. - przepis art. 8 ust. 4 lit. d rozporządzenia 1073/2009 odnosi się wyłącznie do wpływu na rentowność usług świadczonych w ramach umów o usługi publiczne (PSC) a nie jakiekolwiek usługi konkurentów. Wymaga ponadto przygotowania przez państwo członkowskie szczegółowej analizy, której Polska nigdy do tej pory nie przygotowała. co oznacza, że wskazywane przez S. przepisy w ogóle nie znajdą zastosowania w sprawie wydawania wnioskowanego zezwolenia, a zatem aktywność S. w tym zakresie nie ma znaczenia dla przebiegu i wyniku postępowania. Uchybienia te miały wpływ na sposób rozstrzygnięcia (wynik) sprawy, albowiem poprzez ich popełnienie do udziału w sprawie wydania zezwolenia może zostać dopuszczony podmiot, który nie tylko działa w imię własnych partykularnych interesów ale także godzi w interes społeczny w postaci zapewnienia szerokiemu kręgowi pasażerów wygodnych i bezpiecznych przewozów, dostosowanych do zapotrzebowania społecznego.

Ponadto skarżąc spółka wniosła o dopuszczenie dowodu z odpisu aktualnego (dot.) S. z Rejestru Przedsiębiorców, dla wykazania interesu w jakim działa S. i braku interesu społecznego w dopuszczeniu S. do udziału w postępowaniu.

Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 2 oraz art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a., zaskarżył w całości wyrok WSA w Warszawie, zarzucając:

1. - naruszenie przepisów postępowania tj: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 31 § 1 i § 2 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ niezasadnie odmówił S. (dalej: S.) udziału w postępowaniu w przedmiocie udzielenia zezwolenia na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego przedsiębiorcy F. Sp. z o.o. na linii [...]-[...], podczas gdy Skarżący nie wykazał, aby jego cele statutowe i interes społeczny uzasadniały jego udział we wskazanym postępowaniu;
2. - obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz.U z 2017 r. poz. 2200, dalej także utd) polegające na błędnym przyjęciu, iż wskazany przepis ma chronić przedsiębiorców przed nieuczciwą konkurencją ze strony przewoźników ubiegających się o wydanie zezwolenia, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że konieczność weryfikowania w postępowaniu o udzielnie zezwolenia na wykonywanie międzynarodowych przewozów regularnych osób przesłanki określonej w tym przepisie, uzasadnia wstąpienie S. do postępowania z uwagi na określony w jego statucie cel tj. przeciwdziałanie nieuczciwej konkurencji.
3. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. 1. Skargi kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania, jak też nie zostały spełnione warunki, wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał niniejszą sprawę w granicach skarg kasacyjnych.
5. 2. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skarg kasacyjnych i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.
6. 3. Skarga kasacyjna skarżącej spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Niezasadność wniesionej skargi kasacyjnej ma częściowo swoje źródło w jej wadliwości formalnej, przy czym kwestia ta nie dotyczy samej strony redakcyjnej wniesionej skargi kasacyjnej, lecz warunków formalnych przewidzianych dla skargi kasacyjnej. Wadliwość ta nie była podstawą do odrzucenia skargi kasacyjnej, jednak uniemożliwia pełną ocenę wyroku z punktu widzenia naruszeń prawa podnoszonych w treści sformułowanych zarzutów.
7. 4. Podkreślić należy, że skarga kasacyjna uregulowana przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi sformalizowany środek ochrony prawnej. Jednym z przejawów tego formalizmu jest dopuszczalność sporządzenia skargi kasacyjnej wyłącznie przez określone w ustawie podmioty, co wynika z konieczności wypełnienia ustawowo określonych wymagań wobec tego środka zaskarżenia, lecz przede wszystkim związane jest z zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami skargi kasacyjnej, które określają ramy postępowania, w którym może być oceniane zaskarżone rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji.
8. 5. Z tego względu przyjęta została w przepisach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada, że skarga kasacyjna, oprócz wymogów pisma procesowego, ma spełniać warunki określone w art. 176 p.p.s.a. Pośród nich został wskazany wymóg sformułowania w skardze zarówno zarzutów, jak i ich uzasadnienia. Zatem uzasadnienie skargi kasacyjnej ma odnosić się bezpośrednio do przepisów ujętych w zarzucie. Oznacza to, że strona ma wyjaśnić jakie przepisy zostały - jej zdaniem - naruszone, jak powinny być one stosowane poprawnie oraz jaki był wpływ zarzucanych naruszeń na zaskarżone rozstrzygnięcie. W przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania, skuteczną podstawą kasacyjną może być tylko takie naruszenie, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty kasacyjne nieodpowiadające tym warunkom uniemożliwiają ocenę ich zasadności. NSA nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. np. wyroki NSA: z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10, z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 22/18). Jak wynika z powyższego, przedstawione wymogi dla skargi kasacyjnej są warunkiem dokonania w ramach kontroli instancyjnej oceny zaskarżonego wyroku. Zrealizowanie tego warunku ma miejsce wówczas, gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej odnosi się do konkretnych przepisów wskazanych w postawionym w petitum skargi kasacyjnej zarzucie.
9. 6. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że warunek poprawności uzasadnienie skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie spełnia jedynie w części. Niemniej jednak, kierując się wskazaniami uchwały NSA z 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zarzuty w takim zakresie, w jakim możliwe było ich dookreślenie na podstawie argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Skarżąca kasacyjnie spółka w sposób ogólnikowy kwestionuje rozstrzygnięcie WSA, poprzez stwierdzenie, że WSA "w nieprawidłowy sposób ocenił argumentację organu w zakresie interesu społecznego S. w udziale w postępowaniu [...] bezkrytycznie, przyjął, że S. w takim interesie działa, bagatelizując fakt, że członkowie S. to przedsiębiorcy z branży transportu osobowego. Co więcej, umknął Sądowi zupełnie fakt, że samo S. jest przedsiębiorcą, działającym w te] branży.". Autor skargi kasacyjnej podniósł także, że "obrazuje to intencje S. w przystąpieniu do postępowania - to próba zwalczenia konkurencji członków S. jak i jego samego. GITD trafnie zatem ocenił, że S. zrzesza przewoźników drogowych a nie potencjalnych pasażerów, którzy byliby realnie zainteresowani bezpieczeństwem pasażerów, podwyższeniem jakości i standardu świadczonych usług, pełnym zaspokojeniem potrzeb przewozowych przyszłych i obecnych pasażerów zwalczaniem nieuczciwej konkurencji w środowisku świadczących usługi transportu drogowego".
10. 7. Ten sposób uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej w powiązaniu z lakonicznym twierdzeniem o naruszeniu przepisów postępowania (art. 31 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7,8, i 77 § 1 k.p.a.) na skutek "niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", czy też braku należytej staranności, zaniechania przeprowadzenia dowodów "na okoliczności podnoszone przez skarżącego zwłaszcza tych odnoszących się do tego, ze skarżący w ogóle nie powinien stać się stroną toczącego się postępowania", pozwolił Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na zidentyfikowanie w istocie jednego, ogólnego zarzutu skargi kasacyjnej, a mianowicie błędnej oceny wyrażonej przez WSA w zakresie istnienia po stronie s. interesu społecznego w udziale w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącej spółki, którego to interesu autor skargi kasacyjnej nie dostrzega.
11. 8. Powyższa argumentacja, oceniana w powiązaniu z twierdzeniem autora skargi kasacyjnej, że s. "jasno pokazało też, że nie ma [...] realnych zamiarów konkretnego realizowania swoich celów i wskazywanego przez siebie interesu społecznego" - w szeregu innych postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych - w sposób oczywisty wskazuje na polemiczny charakter omawianych zarzutów. Skarżąca kasacyjnie - odmiennie niż sąd pierwszej instancji - nie dopatruje się bowiem interesu społecznego skarżącego s. z tego między innymi powodu, że s. prowadzi działalność gospodarczą konkurencyjną wobec spółki. Tymczasem sąd pierwszej instancji wskazał wprost, że interes społeczny s. związany jest z wyjaśnieniem, "czy w przypadku wydania zezwolenia nie zostanie naruszony przepis art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.t.d.", co prowadzi do wniosku, że "na wykładnię interesu społecznego w omawianym przypadku wpływ powinna mieć w pierwszej kolejności treść art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.t.d.". WSA poniósł, że zgodnie z tym przepisem organ odmawia udzielenia zezwolenia na wykonywanie przewozów regularnych w międzynarodowym transporcie drogowym, gdy projektowana linia regularna będzie stanowiła bezpośrednie zagrożenie dla istnienia już zatwierdzonych linii regularnych. WSA zauważył także, że sam organ podał w zaskarżonym postanowieniu, że linia regularna [...]-[...] już istnieje, a uruchomienie nowych połączeń w ramach istniejącej linii komunikacyjnej leży w interesie konsumenta.
12. 9. WSA prawidłowo uznał za błędny pogląd organu, że cel s. jakim jest zwalczanie nieuczciwej konkurencji w środowisku świadczącym usługi transportu drogowego, nie uzasadnia dopuszczenia do udziału w prowadzonym postępowaniu. Trafnie wskazał WSA, że skoro s. deklaruje, że zamierza wspomagać organ w wykazywaniu zagrożenia nieuczciwą konkurencją przez nowego przewoźnika, a zgodnie z § 6 pkt 4 statutu celem s. jest m.in. zwalczanie nieuczciwej konkurencji w środowisku świadczącym usługi transportu drogowego osób, to nie ulega wątpliwości, że powyższy cel statutowy pozostaje w związku z toczącym się postępowaniem, co oznacza spełnienie przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Skarżący kasacyjnie nie podważyli także negatywnej oceny wyrażonej przez WSA odnośnie stanowiska organu, jakoby cele statutowe s. nie miały żadnego związku z przedmiotem omawianego postępowania, bowiem każdy z tych celów dotyczy działalności w zakresie transportu drogowego wykonywanego na już istniejącej linii komunikacyjnej, a uczestnik postępowania nie posiada zezwolenia na wykonywanie przewozów osób na trasie [...]-[...]. Trafnie zauważył WSA, że takie stanowisko oznaczałoby, że cel statutowy z § 6 pkt 4 statutu s. mógłby być realizowany tylko w sytuacjach, w których doszło już do nieuczciwej konkurencji, nie uzasadniałby natomiast możliwości przeciwdziałania nieuczciwej konkurencji - co byłoby nieracjonalne.
13. 10. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela w tym zakresie pogląd wyrażany już w orzecznictwie NSA, że interes społeczny w przypadku dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym jest budowany nie tylko przez pryzmat interesów prawnych ogółu podmiotów uczestniczących w takiej organizacji, ale także ich interesów faktycznych, które mogą tworzyć pożądaną społecznie wartość, bowiem będą odzwierciedlać istotną i chronioną prawem wartość (zob. np. wyroki NSA: z 22 lutego 2023 r. - sygn. akt II GSK 1245/19; z 9 lutego 2023 r. - sygn. akt II GSK 1256/19, II GSK 1289/19; II GSK 1276/19, II GSK 1208/19, II GSK 1289/19, II GSK 1380/19, II GSK 1354/19, II GSK 1304/19).
14. 11. Nie jest także zasadny pogląd autora skargi kasacyjnej, że w innych postępowaniach, w których s. zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu - nie przyczyniało się do ich wyjaśnienia. Podkreślić należy, że organizacja społeczna w postępowaniu administracyjnym nie ma w jakiś sposób uzupełniać roli organu, np. poprzez aktywność procesową, lecz ma działać w roli podmiotu społecznego kontrolującego postępowanie organu i wystarczy - z tego punktu widzenia - że będzie to czynnikiem mobilizującym organ do zagwarantowania transparentności takiego postępowania.
15. 12. Z tych względów wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej spółki uznać należało za nieusprawiedliwione. Przytoczona wyżej argumentacja w pełni znajduje zastosowanie w zakresie oceny zarzutów kasacyjnych sformułowanych przez organ administracji i nie zachodzi potrzeba jej powielania. Wyjaśnić jednak należy całkowitą niezasadność twierdzenia skarżącego kasacyjnie organu, że s. jest w istocie zainteresowane "ograniczeniem nadmiernej konkurencji na określonych liniach regularnych, co nie ma wiele wspólnego z interesem społecznym w postaci ochrony praw pasażerów, jest natomiast próbą ochrony partykularnych interesów grupowych, które polegają na potrzebie zaspokojenia własnych interesów, niekoniecznie zbieżnych z interesem ogółu społeczności".
16. 13. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżący kasacyjnie organ prezentuje w tym zakresie uproszczone rozumienie interesu społecznego w sprawach związanych z transportem publicznym. Organ pomija okoliczność, że z woli prawodawcy ta sfera usług publicznych jest objęta nadzorem regulacyjnym organów państwa i choćby z tego względu wyważenie interesów uczestników tego obszaru gospodarki jest właściwe i uzasadnione, a temu może służyć udział zainteresowanych organizacji społecznych. Całkowicie nie można zgodzić się z tezą organu o - nieokreślonym bliżej - ryzyku związanym z promowaniem "szerokiej partycypacji w postępowaniu". Po pierwsze, pogląd ten rozmija się z powszechnie akceptowaną ideą społeczeństwa obywatelskiego, a po drugie, pomija on oczywistą rolę organu prowadzącego dane postępowanie administracyjne, od profesjonalizmu którego zależy sprawność tego postępowania i przeciwdziałanie nadużyciu prawa procesowego - także przez organizację społeczną dopuszczoną do udziału w tym postępowaniu.
17. 14. Z tych wszystkich względów NSA uznał zarzuty sformułowane w obydwu skargach kasacyjnych za nieusprawiedliwione i oddalił te skargi kasacyjne - na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265, ze zm.).