Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 1128/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] października 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat do gier.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] kwietnia 2017 r. funkcjonariusze Śląskiego Urzędu Celno - Skarbowego w Katowicach przeprowadzili w trybie art. 308 Kodeksu postępowania karnego, w związku z art. 113 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, eksperyment procesowy w lokalu D. "[...]", mieszczącym się w Z., w którym działalność gospodarczą prowadził R. B., pod nazwą "[...]" R. B. W chwili przystąpienia do czynności służbowych w ww. lokalu stwierdzono podłączone do sieci elektrycznej urządzenie do gier o nazwie HOT QUIZ Konkurs Zręczności, oznaczone nr [...]3, które swoim wyglądem przypominało automat do gier eksploatowany w kasynach gry. Kontrolującym nie okazano zezwolenia na prowadzenie gier na automacie znajdującym się w lokalu oraz poświadczenia jego rejestracji.
W lokalu znajdowała się umowa dzierżawy powierzchni zawarta w dniu [...] marca 2017 r. pomiędzy R. B. (wydzierżawiającym) a spółką A. Sp. z o.o. (dzierżawcą), przedmiotem której jest dzierżawa powierzchni 2m2, w lokalu użytkowym,do którego wydzierżawiający ma tytuł prawny.
W wyniku eksperymentu procesowego, którego szczegółowy przebieg zapisano w protokole z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdzono, że gry na automacie spełniają definicje gier na automatach, o której mowa w art. 2 ust. 3 i 4 z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 847 ze zm., dalej: u.g.h.). Automaty znajdujące się w lokalu zostały zajęte jako dowód w sprawie karnej skarbowej.
Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach decyzją z [...] czerwca 2018 r. wymierzył stronie karę pieniężną w wysokości 100.000 zł z tytułu ujawnienia niezarejestrowanego automatu do gier o nazwie HOT QUIZ.
Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: O.p.), a także na podstawie przepisów o grach hazardowych, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
Stwierdził, że sporny automat oferował gry w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., tj. gry na urządzeniu elektronicznym, o wygrane pieniężne o charakterze losowym i organizowane w celach komercyjnych, a możliwość prowadzenia gier za punkty uzyskane w wyniku wygranej zawiera się w definicji wygranej rzeczowej, określonej w art. 2 ust.4 ww. ustawy. Przedmiotowe urządzenie nie zostało zarejestrowane, nie posiadało nr poświadczenia rejestracji Gl-1 oraz nr zezwolenia na urządzanie gier. Kontrolowany automat posiadał jedynie etykietkę producenta i nazwy urządzenia oraz oprogramowania.
W ocenie organu drugiej instancji zgromadzony w toku postępowania pierwszoinstancyjnego materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie strona prowadząca działalność gospodarczą była w dniu przeprowadzonych w sprawie czynności kontrolnych, posiadaczem zależnym lokalu – D. " [...]", w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier, i w którym była prowadzona działalność handlowa. Słusznie więc, w jego opinii, organ pierwszej instancji, kierując się art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o grach hazardowych, nałożył na nią karę pieniężną w wysokości 100.000 zł jako na posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier i w którym prowadzona była działalność handlowa.
Organ podkreślił również, że strona fakt stwierdzonej u siebie choroby psychicznej podniosła dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Zapisy w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) - według stanu na dzień [...] września 2019 r. potwierdzają, że prowadzi działalność gospodarczą od [...] września 1995 r. do nadal. W dokumencie tym brak jest zapisów poświadczających, że była zmuszona do zawieszenia wykonywanej przez nią działalności gospodarczej w związku z rozpoznaną u niej chorobą afektywną dwubiegunową, na którą się leczy w Poradni Zdrowia Psychicznego A. w Z. od [...] maja 2003 r. Zdaniem organu oznacza to, że stwierdzona, na podstawie przedkładanego do odwołania zaświadczenia lekarskiego, choroba pozwalała jej i pozwala w dalszym ciągu na prowadzenie działalności gospodarczej, którą, jak wynika z danych zawartych w dokumencie CEIDG, prowadzi w wielu miejscach w Zawierciu i w różnym zakresie.
Podniósł także, że w trakcie prowadzonego przed organem pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego strona miała zapewnioną możliwość czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Z akt sprawy wynika, że skorzystała z prawa wypowiedzenia się, co wyraziła w piśmie z [...] stycznia 2018 r.
WSA w Gliwicach oddalił skargę na powyższą decyzję, uznając ją za niezasadną.
Sąd I instancji uznał za prawidłowe ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji i przyjął je za podstawę rozstrzygnięcia. Trafnie bowiem organy obu instancji przyjęły, że to skarżący urządzał gry hazardowe w rozumieniu ustawy o grach hazardowych na spornym automacie poza kasynem gry, odnotowano słusznie brak wpływu gracza na rezultat gry. Co istotne, lokal w którym funkcjonowało urządzenie, nie był kasynem gry. Sporne urządzenie odpowiada swymi cechami regulacji art. 2 ust. 3 u.g.h. Stanowisko to znajduje oparcie w poczynionych w sprawie ustaleniach bazujących na zgromadzonych dowodach, obejmujących m.in. wynik eksperymentu.
Sąd przypomniał, że na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. Stosownie do art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h., wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 – wynosi w przypadku gier na automatach – 100.000 zł od każdego automatu.
Podmiotem urządzającym gry była strona skarżąca, co przy tym nie jest w sprawie, zdaniem Sądu, sporne, aczkolwiek swoją odpowiedzialność strona skarżąca umniejsza. W ocenie Sądu, zasadnie uznały organy I i II instancji, że brak było podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego w zakreślonym przez stronę skarżąca kierunku i zakresie. Wszak na żadnym etapie nie wykazała, a działa z profesjonalnym pełnomocnikiem, że uchyliła się od skutków prawnych umowy z właścicielem zakwestionowanego u niej spornego urządzenia, że podjęła jakiekolwiek w tym kierunku działania. Poza sporem jest, że umowy te funkcjonują w obrocie prawnym, strona ma pełną zdolność do czynności prawnych, prowadzi nieprzerwanie od wielu lat działalność gospodarczą.
Od przedmiotowego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości, wskazując jako podstawę kasacyjną naruszenie przepisów art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt. 3 p.p.s.a., w związku z art. 1 § 2 prawa o ustroju sądów administracyjnych (p.u.s.a.), przez odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] października 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej, wydanej bez wyjaśnienia, czy R.B. jest zdolny do poniesienia kary pieniężnej, skutkiem czego Sąd, mający min. kontrolować decyzje organów administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem, dopuścił się naruszenia art. 30 § k.p.a., albowiem niedostatecznie dostrzegł i nie rozważył, że R. B. leczy się od 2003 r. psychiatrycznie z powodu choroby afektywnej dwubiegunowej - co wynika z załączonego do pisma skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r. (skierowanego do Sądu) i załączonego doń zaświadczenia lekarza psychiatry z dnia [...].02.2020 r., a nadto wcześniej takiego zaświadczenia z dnia [...] lipca 2019 r. przedłożonego organom administracji skarbowej, a więc bez rozważenia ze strony Sądu, że zachodzi wątpliwość, czy skarżący jest zdolny do poniesienia kary pieniężnej, jak również Sąd nie dostrzegł przy tym, że działanie organów administracji skarbowej narusza ordynację podatkową (ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r., Dz.U. 2019 poz. 900 ze zm.), w tym jej art. 120, art. 122, art. 180 § 1 przez odmowę dopuszczenia dowodu z opinii lekarza psychiatry i psychologa celem ustalenia, czy z uwagi na swój stan zdrowia psychicznego R. B. może ponieść karę pieniężną.
Z uwagi na powyższe wniósł o wydanie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] października 2019 r., albowiem jej wykonanie może spowodować dla R. B. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i skutki trudne do odwrócenia w postaci min. likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej, zwolnienia pracowników, trudności związanych z utrzymaniem rodziny (art. 193 p.p.s.a. w w. z art. 61 &3, 5 p.p.s.a), a także o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 września 2020 roku, w całości, oraz o zasądzenie od organu rzecz skarżącego kosztów związanych z niniejsza skargą kasacyjną.
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż jedyny zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a., zawarty w skardze kasacyjnej, polegający na braku wyjaśnienia, czy skarżący jest zdolny do poniesienia kary administracyjnej z powodu stanu zdrowia psychicznego, jest nieusprawiedliwiony.
Należy na wstępie zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której żadna przesłanka w niniejszej sprawie nie została spełniona.
Powyższy zarzut braku podstawy do odpowiedzialności karnoadministracyjnej skarżącego R. B. z powodu jego stanu zdrowia psychicznego został podniesiony przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym – odwoławczym, jak również w skardze do Sądu, i zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd I Instancji do tego zarzutu odnieśli się w sposób wszechstronny.
Organ odwoławczy ustalił, że skarżący prowadził samodzielnie jako podmiot gospodarczy od 1995 roku szeroką działalność gospodarczą (kilka sklepów) i nie zgłaszał przeszkód do jej prowadzenia z powodu stanu zdrowia psychicznego. Poza zaświadczeniem lekarskim o chorobie afektywnej dwubiegunowej nie przedstawił żadnych innych dowodów świadczących, że nie miał zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych w rozumieniu art. 30 § 1 k.p.a. Ponadto skarżący składał w postępowaniu administracyjnym szczegółowe wyjaśnienia, z których nie wynikało, aby kwalifikował się do ubezwłasnowolnienia, nawet częściowego, w myśl przepisów kodeksu cywilnego.
Organ rozpoznając odwołanie skarżącego i ustosunkowując się do omawianego zarzutu naruszenia przepisów postepowania dowodowego poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry w celu ustalenia przesłanek z art. 30 k.p.a. oraz art. 82 k.c., był uprawniony, w ramach swobodnej oceny dowodów i biorąc pod uwagę wyjaśnienia skarżącego oraz całokształt okoliczności sprawy, dojść do przekonania, że w świetle przedstawionych zaświadczeń lekarskich nie zachodzi konieczność dopuszczenia dowodu z opinii biegłego psychiatry w celu ustalenia stanu poczytalności i świadomości skarżącego, odnośnie wydzierżawienia przez niego powierzchni na umieszczenie w jego sklepie automatu do gier hazardowych i zakazu urządzania gier hazardowych na automatach poza kasynem.
Stwierdzenie, że skarżący od kilku lat leczy się na chorobę psychiczną afektywną dwubiegunową, która miałaby spowodować brak świadomości bezprawności umieszczenia automatu do gier hazardowych w jego sklepie i zawarcia stosownej umowy cywilnej dotyczącej tego automatu, czy też przekonanie, że nie był to automat do gier zręcznościowych, w sytuacji gdy jednocześnie od wielu lat nieprzerwanie prowadzi samodzielnie szeroką działalność gospodarczą (handlową) i niewątpliwie zawierał szereg ważnych umów cywilnoprawnych handlowych, nie podważa jego zdolności do czynności prawnych w takim stopniu, aby nie ponosił odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych.
Brak jest podstaw do przypisania Sądowi I Instancji naruszenia przepisów art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt. 3 p.p.s.a. poprzez odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji wydanej bez wyjaśnienia, czy skarżący jest zdolny do poniesienia kary pieniężnej, gdyż Sąd I Instancji wydał zaskarżony wyrok na podstawie akt sprawy i rozstrzygnął w granicach danej sprawy - stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a, omawiając szczegółowo stan faktyczny sprawy oraz stan prawny i odnosząc się do zarzutów skargi.
Nie można zgodzić się z zarzutami skarżącego, że Sąd I Instancji nie rozważył dostatecznie, że z uwagi na stan zdrowia psychicznego skarżący mógł działać naiwnie co do przeznaczenia przedmiotowego automatu i traktować go jako automat do gier zręcznościowych, skoro ten automat był zainstalowany u skarżącego przez odpowiednio pewien czas, aby zorientować się na czym polegało jego funkcjonowanie. Twierdzenie o braku rozeznania co do zgody na umieszczenie w sklepie przedmiotowego urządzenia jest gołosłowne i niewiarygodne, i tak też zostało ocenione przez organ odwoławczy i Sąd I Instancji.
Domniemanie pełnej zdolności do czynności prawnych w przypadku skarżącego było całkowicie uzasadnione i nie mogło podważyć go jedynie zaświadczenie lekarskie o leczeniu na chorobę afektywną dwubiegunową.
Zatem organ nie naruszył przepisów art. 180 § 1 i art. 188 o.p. nie uwzględniając wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność, czy skarżący posiadał rozeznanie co do zawartej umowy cywilnej w świetle art. 82 k.c., i czy z powodu choroby psychicznej znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenia woli. Organ w tym postępowaniu nie był obowiązany do badania ważności przedmiotowej umowy dzierżawy, gdyż było bezsporne, że skarżący był posiadaczem zależnym lokalu, w który zainstalowano - za zgodą i akceptacją skarżącego - przedmiotowy automat do gier hazardowych. Natomiast, czy skarżący miał podstawy do uznania, że jest to automat do gier zręcznościowych bez sprawdzenia funkcji tego automatu, to zostało wyjaśnione w toku badania automatu i ta okoliczność nie budzi wątpliwości.
Należy w tym miejscu przypomnieć skarżącemu, że odpowiedzialność za naruszenie zakazów administracyjnych ma charakter obiektywny i niezależna jest od stopnia nasilenia złej woli osoby naruszającej ten zakaz. Natomiast według generalnej zasady, że nieznajomość prawa szkodzi, to powoływanie się skarżącego, że nie miał rozeznania, że urządzanie tego rodzaju gier jest zakazane, nie miało zasadniczego wpływu na odpowiedzialność skarżącego w niniejszej sprawie.
Nie było również żadnych przesłanek do zarzucenia organom obu instancji naruszenia pozostałych przepisów postępowania administracyjnego, a w szczyglości art. 120, 121,122 i 123 o.p., gdyż - jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - wszystkie zasady postępowania były przestrzegane w niniejszej sprawie. Przede wszystkim zaś organ odwoławczy odpowiedział na jedyny w zasadzie zarzut skarżącego, dotyczący braku zdolności do ponoszenia kary z uwagi na chorobę psychiczną, a Sąd I Instancji ten stan faktyczny zaakceptował, odnosząc się należycie do tego zarzutu, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej.
Skoro okazało się, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieusprawiedliwione, to Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.