Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 8 stycznia 2016 roku oddalił skargę [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 26 sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. orzekł o wymierzeniu Markowi Centowi – dalej: skarżący - kary pieniężnej w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gry poza kasynem, na automatach [...] bez numeru. Decyzja ta została doręczona stronie w dniu 19 maja 2015 r., w trybie zastępczym, na podstawie art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.; dalej: o.p.).
[...] wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2015 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji.
W uzasadnieniu podniósł, że w nie mógł podjąć adresowanej do niego przesyłki bowiem w tym okresie przebywał poza terytorium kraju. Na początku maja 2015 r. wyjechał wraz córką do N. w celu uczestniczenia w uroczystości rodzinnej, która odbyła się w dniu 31 maja 2015 r. Na dowód powyższego przedstawił kopię zaproszenia oraz kopię okolicznościowej fotografii z uroczystości. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż wyrokiem Sądu Rejonowego [...] został ukarany karą grzywny w wysokości 13 stawek dziennych po 55 zł każda. W związku z powyższym był przekonany, że sprawa z automatami została zakończona. Podniesione okoliczności w ocenie skarżącego uprawdopodobniają, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia 28 kwietnia 2015 r. było niezawinione. Oświadczył także, że o wydaniu decyzji organu I instancji, jak i o treści tej decyzji dowiedział się w dniu 3 sierpnia 2015 r.
Dyrektor Izby Celnej w Ł. postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu organ celny wskazał, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 o.p. w związku z art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych).
W ocenie organu skarżący uchybił 14 dniowemu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia 28 kwietnia 2015 r. W/w decyzja została doręczona stronie w dniu 19 maja 2015 r. w trybie zastępczym, określonym w art. 150 § 2 o.p. Natomiast odwołanie od decyzji zostało wniesione w dniu 7 sierpnia 2015 r. Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Kryterium braku winy, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p., jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu uzasadniają zatem wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie.
W ocenie organu powołane przez stronę okoliczności przebywania poza granicami kraju, jak również przekonanie skarżącego, co do zakończenia sprawy związanej z automatami nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu. Odnosząc się do argumentacji strony organ celny stwierdził, iż nie wykazał aby wyjazd do Niemiec był zdarzeniem nagłym, niespodziewanym, a tym samym uniemożliwiającym podjęcie czynności procesowych. Wręcz przeciwnie, wyjazd ten był wyjazdem planowanym przez stronę i nie można mu przypisać charakteru losowego. Planując dłuższy wyjazd poza granice kraju skarżący winien ustanowić pełnomocnika do spraw doręczeń. Zaniechanie powyższego świadczy, że strona nie zadbała właściwie o swoje interesy.
Natomiast, co do przekonania skarżącego, że sprawa automatów została zakończona, z uwagi na wydanie przez sąd karny wyroku z dnia 25 marca 2014 r., [...] organ celny wskazał, że strona miała pełną świadomość o toczącym się w stosunku do jej osoby postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na automatach poza kasynem gry. O powyższym świadczy to, że strona osobiście odbierała korespondencje w sprawie, w tym postanowienie o wszczęciu postępowania oraz postanowienie o wyznaczeniu 7 dniowego terminu do zapoznania się i wypowiedzenia, przed wydaniem decyzji, co do zgromadzonego materiału dowodowego. Tym samym w ocenie organu strona mogła się spodziewać wydania w najbliższym czasie decyzji kończącej to postępowanie.
Uzasadniając oddalenie skargi na powyższe postanowienie WSA podniósł, że spełnione zostały trzy, spośród czterech przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania określonych w art. 162 § 1 o.p. Skarżący uchybił 14 dniowemu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II z dnia 28 kwietnia 2015 r., w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia o przywrócenie uchybionego terminu oraz dokonał uchybionej czynności, tj. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Skarżący nie spełnił natomiast czwartej przesłanki, tj. nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie przez zainteresowanego, że uchybienie nastąpiło bez jego winy stanowi zasadniczą przesłankę przywrócenia uchybionego terminu. Oceniając brak winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można oczekiwać od osoby należycie dbającej o własne interesy; o braku winy można mówić jedynie wówczas, gdy dopełnieniu obowiązku stanęła na przeszkodzie okoliczność nie do przezwyciężenia eliminująca nie tylko możliwość złożenia pisma procesowego w terminie, ale wykluczająca w ogóle normalne działanie.
Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu, czy inną nagłą i obłożną chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej lub posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w zakreślonym terminie. Przyjmuje się, że brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu.
W ocenie Sądu I instancji przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodobniały braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 28 kwietnia 2015 r. Za okoliczność taką nie mogła być uznana podniesiona argumentacja, co do konieczności wyjazdu poza granice kraju w związku z uczestnictwem w uroczystościach rodzinnych. Jak słusznie wskazał organ administracji rozpatrujący przedmiotowy wniosek, wyjazd ten nie był wyjazdem nagłym. Wyjazd ten był wyjazdem planowanym, na co wskazuje załączone do wniosku zaproszenie, jak również fakt, że skarżący wraz z córką wyjechał do Niemiec, już na początku maja, w sytuacji gdy uroczystości rodzinne odbywały się w dniu 31 maja 2015 r. Planując wyjazd skarżący, mając świadomość toczącego się postępowania podatkowego, winien w celu prawidłowego zabezpieczenia własnych interesów, ustanowić pełnomocnika do doręczeń.
WSA podał, że również podniesiona przez skarżącego okoliczność pozostawania w błędnym przekonaniu zakończenia postępowania w "sprawie automatów" również nie stanowi okoliczność uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenia doręczenia postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia 24 marca 2015 r., o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, jak również z dnia 14 kwietnia 2015 r. o zakreśleniu 7 dniowego terminu do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, których to postanowienia zostały doręczone skarżącemu osobiście, świadczą w ocenie Sądu, że skarżący był świadomy toczącego się w tej sprawie postępowania.
[...] zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
- - naruszenie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 162 § 1 o.p. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ administracji w sposób prawidłowy przyjął, iż nie było podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia przez Skarżącego odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia 28 kwietnia 2015 r, nr [...], co skutkowało błędnym przyjęciem, że Skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego nieuchylenia decyzji organu II instancji i oddalenia skargi w całości.
W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną przedstawił argumenty przemawiające – jego zdaniem – za trafnością zarzutów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Sytuacja opisana w dyspozycji tego przepisu wystąpiła w przypadku przedmiotowej skargi kasacyjnej, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał ten środek odwoławczy na posiedzeniu niejawnym.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przywołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Wskazać także należy, że ustalenia faktyczne dokonane przez organ, Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, albowiem nie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zauważyć także należy, że uchybienie przez Stronę terminowi do wniesienia odwołania nie jest sporne. W skardze kasacyjnej skarżący kwestionuje rozstrzygnięcie organu w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Organ podatkowy jest bowiem w pierwszej kolejności, z mocy art. 223 § 2 pkt 1 O.p. zobowiązany stwierdzić, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Okoliczność ta stanowi kategorię obiektywną i jest zależna od uznania organu. Stwierdzenie bowiem wniesienia odwołania z przekroczeniem terminu, zobowiązuje organ do wydania postanowienia w trybie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. W konsekwencji organ nie rozpoznaje sprawy merytorycznie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z akt sprawy wynika w sposób niewątpliwy, czego nie kwestionuje również skarżący, że odwołanie wniesione zostało z uchybieniem określonego w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. terminu. Zaskarżona decyzji doręczona bowiem została skarżącemu w dniu 19 maja 2015 r. Natomiast z daty widniejącej na stemplu pocztowym wynika, że odwołanie wniesione zostało w dniu 7 sierpnia 2015 r. W konsekwencji organ dokonując sprawdzenia spełnienia warunków formalnych i zachowania terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 O.p., zobowiązany był orzec jak w sentencji zaskarżonego postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Rozstrzygnięcie to powinno być poprzedzone ustaleniem, w sposób nie budzący wątpliwości, zarówno daty doręczenia decyzji jak też daty wniesienia odwołania, co też organ uczynił.
Odnosząc się do kwestii odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania stwierdzić należy, że zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Z treści powołanego przepisu wynikają cztery przesłanki, które muszą wystąpić łącznie (kumulatywnie): (1) dochowanie terminu (nieprzywracalnego) do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, (2) wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu, (3) uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy, (4) dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, za Sądem I instancji, że w sprawie zostały spełnione przesłanki pierwsza, druga i czwarta, to jednak Strona nie uprawdopodobniła braku winy. Podkreślić należy, że to strona powinna uprawdopodobnić brak winy (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 stycznia 2016 r., I SA/Op 623/15, LEX nr 1998634). Uprawdopodobnienie oznacza, iż uwiarygodnienie okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Uprawdopodobnienie stanowi bowiem złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie.
Z uwagi na fakt, iż art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji.
Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (wyrok WSA w Opolu z dnia 25 kwietnia 2016 r., II SA/Op 462/15).
Przy ocenie przesłanki braku winy należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę lub jej pełnomocnika zalicza się przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, nieprawidłowe doręczenie pisma. Tylko w takich warunkach można przyjąć brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 lutego 2016 r., III SA/Łd 1274/15, LEX nr 2012488, por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 stycznia 2016 r., I SA/Go 509/15, LEX nr 1987486).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2011 r. sygn. akt I FSK 2000/09, wyrok z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 647/08, wyrok z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Kr 500/11, wyrok z dnia 3 czerwca 20011 r. sygn. akt III SA/GI 2284/10, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2016 r., I SA/Kr 1549/15, LEX nr 1995615), podkreśla się, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, iż dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 328-329; B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wrocław 2008, s. 674-678, P. Pietrasz, Komentarz do art. 162 ustawy - Ordynacja podatkowa, LEX nr 145249).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt tej sprawy wskazać należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił wskazaną przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu argumentację. Doprowadziło to do trafnej konkluzji, że [...] nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Powołane we wniosku okoliczności: brak informacji od domowników o wpływie listu z uwagi na przedświąteczne zamieszanie i późniejsze przekazanie przesyłki, nie stanowią bowiem przesłanki do przywrócenia terminu. Od Strony postępowania należy bowiem oczekiwać i wymagać należytej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw i w tym też kontekście przesłanka braku winy w uchybieniu terminu nie została uprawdopodobniona.
Po pierwsze: wyjazd za granicę był wyjazdem planowanym, na co wskazuje załączone do wniosku zaproszenie, jak również fakt, że skarżący wraz z córką wyjechał do Niemiec, już na początku maja, w sytuacji gdy uroczystości rodzinne odbywały się w dniu 31 maja 2015 r. Planując wyjazd skarżący, mając świadomość toczącego się postępowania podatkowego, winien w celu prawidłowego zabezpieczenia własnych interesów, ustanowić pełnomocnika do doręczeń.
Po drugie: zwrócić należy uwagę, że Strona wiedziała o toczącym się wobec niej postępowaniu w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, które zostało wszczęte z urzędu postanowieniem znak (...) z dnia (...) r. Tym samym Skarżący stał się stroną postępowania, w związku z czym powinien liczyć się z otrzymywaniem korespondencji zawierającej urzędowe dokumenty jak również z koniecznością dokonywania czynności w tym postępowaniu, dla których przepisy przewidują określone wymogi prawne, w tym dotyczące terminów ich dokonywania i podjąć takie działania, które umożliwiłyby wypełnienie obowiązków procesowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.