Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 lutego 2013 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2259/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] października 2009 r. wpisała A. K. na listę aplikantów adwokackich, a w dniu [...] stycznia 2010 r. złożył on ślubowanie.
Uchwałą z dnia 30 lipca 2010 r. Okręgowa Rada Adwokacka w K. stwierdziła nieprzydatność aplikanta adw. A. K. do wykonywania zawodu adwokata oraz skreśliła go z listy aplikantów. Przed wydaniem tej uchwały wobec skarżącego zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne, w którym zarzucono mu m.in. nieprzestrzeganie zasad uprzejmości wobec patrona, podawanie się za patrona w kontaktach z klientami, umieszczenie w dzienniku [...] ogłoszenia dotyczącego świadczenia przez niego porad prawnych. W trakcie postępowania dyscyplinarnego dopuszczony został dowód z opinii biegłych psychiatrów oraz biegłego psychologa klinicznego. Biegli ci stwierdzili u skarżącego osobowość chwiejną emocjonalnie z wyraźną tendencją do zachowań impulsywnych bez uwzględnienia konsekwencji, a także niestabilność emocjonalną, zawyżoną samoocenę i ograniczony krytycyzm. Powyższe ustalenia zostały wykorzystane w postępowaniu o skreślenie skarżącego z listy aplikantów.
A. K. złożył od tej uchwały odwołanie.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] października 2010 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, odmówiło stwierdzenia nieważności uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej K. z dnia 30 lipca 2010 r., a także odmówiło wstrzymania wykonania zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu uchwały organ podał, że A. K. pokwitował odbiór odpisu zaskarżonej uchwały w dniu 24 sierpnia 2010 r., a odwołanie złożył w dniu 8 września 2010 r., a zatem uchybił 14-dniowemu terminowi określonemu w art. 129 § 2 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: k.p.a.). Ponadto organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały, o co wnosił skarżący w odwołaniu, powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
A. K. złożył skargę na powyższą uchwałę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2011 r. (sygn. akt VI SA/Wa 395/11) uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2010 r. i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Uzasadniając orzeczenie Sąd I instancji podkreślił, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, albowiem niedopuszczalne było połączenie trybu zwyczajnego weryfikacji decyzji z trybem nadzwyczajnym i wydanie rozstrzygnięcia stanowiącego jednocześnie rozstrzygnięcie w drugiej instancji w postępowaniu zwyczajnym (postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu) i rozstrzygnięcia w pierwszej instancji w postępowaniu nieważnościowym (uchwała o odmowie stwierdzenia nieważności uchwały). Poza tym Sąd uznał, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika jednoznacznie, w jakiej dacie skarżący odebrał uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 30 lipca 2010 r.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] października 2011 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę z dnia [...] lipca 2010 r. Okręgowej Rady Adwokackiej w K. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Prezydium ustaliło, że zaskarżona uchwała ORA w K. z dnia 30 lipca 2010 r. została doręczona adresatowi w dniu 25 sierpnia 2010 r., a zatem odwołanie złożone przez A. K. w dniu 8 września 2010 r. powinno zostać rozpoznane merytorycznie, albowiem skarżący nie uchybił 14-dniowemu terminowi określonemu w k.p.a. Zdaniem Prezydium wyrok WSA w Warszawie przywrócił skarżącemu status aplikanta adwokackiego. Od tej pory ma on prawo uczestniczyć w szkoleniach, brać udział w kolokwiach, występować przed Sądem itp. Z tych względów powinien być dopuszczony do kolokwium po I roku aplikacji. Poza tym skarżącemu powinien być przydzielony nowy patron. Konieczne jest również zaktualizowanie opinii na temat zachowania się A. K. wobec organów samorządu, kolegów, patrona, sędziów. Istotnym narzędziem weryfikacji jego przydatności do zawodu będzie wynik kolokwium rocznego. Należy także ustalić, z jakim wynikiem skończyło się dla skarżącego postępowanie dyscyplinarne, gdyż okoliczności związane z tym postępowaniem mogą być potraktowane jako część materiału dowodowego.
Na skutek uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej sprawa trafiła do ponownego rozpoznania przez ORA w K. W tym czasie skarżący kontynuował aplikację pod nadzorem nowego patrona adw. T. G. W październiku i listopadzie 2011 r. A. K. przystąpił do kolokwium rocznego aplikantów I roku. Otrzymał z niego ocenę niedostateczną. W grudniu 2011 r. odbyło się kolokwium poprawkowe zakończone dla skarżącego również wynikiem negatywnym. Pismem z dnia 21 grudnia 2011 r. adw. T. G. zwróciła się do Dziekana ORA w K. z prośbą o zwolnienie jej z obowiązków patrona aplikanta A. K. Motywowała to tym, iż skarżący nie dotrzymuje terminów wykonania zadanych mu prac, popełnia te same błędy, ignoruje nanoszone przez nią poprawki.
W dniu 21 maja 2012 r. ORA w K. po odebraniu ustnej opinii od biegłego psychologa, a także przesłuchaniu adw. T. G. i A. K. wydała uchwałę, na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.) w związku z § 9 uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. w sprawie regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej oraz art. 65 ust. 1 i art. 44 ust. 1 prawa o adwokaturze, stwierdzającą nieprzydatność A. K. do wykonywania zawodu adwokata i skreśliła go z listy aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu organ podał, że skarżący zgodnie z opiniami biegłych jest niestabilny emocjonalnie, ma tendencję do zachowań impulsywnych, nie posiada umiejętności zgodnego współżycia z otoczeniem.
Ponadto dopuścił się ciężkiego przewinienia dyscyplinarnego zamieszczając w prasie ogłoszenia o świadczonych przez siebie usługach prawnych, pozyskując sobie klientów w sposób sprzeczny z godnością zawodu, przy czym działania te prowadził bez zgłoszenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Bez zgody patrona i Dziekana ORA uczestniczył w rozprawach w charakterze pełnomocnika na podstawie stałego stosunku zlecenia. Zarówno pierwszy patron adwokat P. J., jak i następny adwokat T. G. wystawili mu negatywną opinię. Poza opisanymi cechami osobowości, uniemożliwiającymi wykonywanie zawodu adwokata, skarżący nie zaliczył kolokwium rocznego z zakresu prawa karnego.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpatrzeniu odwołania skarżącego uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymało w mocy uchwałę ORA w K. z dnia 21 maja 2012 r.
Organ odwoławczy wskazał, że wcześniejsze uchylenie przez WSA uchwały nastąpiło wyłączenie z przyczyn procesowych i nie zawierało żadnych ograniczeń co do charakteru i zakresu ponownie prowadzonego postępowania. ORA w K. obowiązana była rozpoznać sprawę na podstawie materiału dowodowego dotychczas zgromadzonego oraz zaktualizować dane na temat aplikanta na dzień rozstrzygnięcia zgodnie z wytycznymi organu odwoławczego.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podzieliło stanowiska skarżącego, że doszło do naruszenia art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze z uwagi na upływ 2 lat od chwili rozpoczęcia aplikacji przez A. K. Zdaniem organu istotny jest fakt, że uchwała podjęta po raz pierwszy zapadła przed upływem 2 lat od wpisania go na listę aplikantów, a zatem w ramach kolejnych rozstrzygnięć wydawanych w tym samym przedmiocie termin ten będzie dochowany.
Ponadto w ocenie organu nie miał racji skarżący twierdząc, że pozbawiony był prawa do osobistego udziału w czynnościach procesowych. W okresie niezdolności do pracy objętej zwolnieniem lekarskim skarżący brał udział w rozprawach sądowych i zajęciach szkoleniowych zaś badanie oczu wyznaczone na dzień 19 marca 2012 r. zostało odwołane.
Zdaniem organu, niezasadne są zarzuty skarżącego pod adresem sporządzonych w sprawie opinii biegłych psychiatrów i psychologów, którzy powołani zostali w postępowaniu dyscyplinarnym, natomiast w niniejszej sprawie byli przesłuchani przez Radę na okoliczności związane z treścią ich opinii, w których nakreślili psychikę i cechy osobowościowe skarżącego.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, że decydujące znaczenie w sprawie miała niekompetencja skarżącego, potwierdzona negatywnym wynikiem kolokwium rocznego oraz poziomem pism sporządzonych przez skarżącego i przedłożonych przez jego patronkę. Równoległą przyczyną uzasadniającą stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu stanowią cechy osobowości A. K., takie jak nieumiejętność współżycia z ludźmi, konfliktowość, impulsywność, brak samokrytycyzmu, problemy z kontrolą emocji.
Na powyższą uchwałę skargę złożył A. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały ORA w K. z dnia 21 maja 2012 r., ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wspomnianym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji po zacytowaniu treści przepisów ustawy Prawo o adwokaturze (art. 79 ust. 2, art. 65 pkt 1, art. 58 pkt 12 lit. b) oraz § 9 uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. w sprawie regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonej uchwały przeszedł do oceny zarzutów przedstawionych w skardze.
W ocenie Sądu I instancji w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
WSA w Warszawie wskazał, że organy oparły swoje rozstrzygnięcia na takich dowodach, jak m.in. opinie biegłych wydane w postępowaniu dyscyplinarnym, ustne wyjaśnienia biegłych, ustne opinie patronów skarżącego, informacje z sądów o udziale skarżącego w rozprawach. Oceniając poziom wiedzy aplikanta organy posłużyły się wynikami, które osiągnął z kolokwium z prawa karnego, a także zapoznały się z projektami pism procesowych, które skarżący przygotował w czasie aplikacji. Dowodem sprzecznego z etyką zawodu postępowania skarżącego były też ogłoszenia w prasie, mające na celu pozyskanie klientów. Materiał dowodowy, jakim dysponowały organy pozwalał zatem, zdaniem Sądu I instancji, na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata, co skutkowało skreśleniem go z listy aplikantów adwokackich. Organy samorządu adwokackiego nie naruszyły przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Ponadto zdaniem WSA art. 75 k.p.a. uprawniał organy do przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych sporządzonych na potrzeby postępowania dyscyplinarnego.
Okoliczność, iż postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone wobec skarżącego nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania o stwierdzenie nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Są to dwa różne postępowania i brak jest między nimi jakiejkolwiek zależności.
Ponadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przeprowadzenie posiedzenia ORA w K. w dniu 19 marca 2012 r. pod nieobecność skarżącego nie naruszało jego praw procesowych. Wprawdzie skarżący przebywał w tym czasie na zwolnieniu lekarskim, ale jednocześnie uczestniczył w zajęciach seminaryjnych oraz był obecny na rozprawie przed Sądem Okręgowym w K. Z tego powodu nie było przeszkód, aby skarżący był obecny na posiedzeniu, tym bardziej, że badania okulistyczne wyznaczone na dzień 19 marca 2012 r. zostały odwołane.
Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organów, iż w sprawie nie miał zastosowania art. 4c prawa o adwokaturze. Niniejsze postępowanie prowadzone było w celu ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki uznania skarżącego za nieprzydatnego do wykonywania zawodu. Natomiast art. 4c prawa o adwokaturze dotyczy orzekania w sprawie trwałej niezdolności do pracy adwokata spowodowanej jego chorobą. Tylko w takim postępowaniu udział pełnomocnika adwokata jest obligatoryjny.
Zdaniem Sądu I instancji niezasadny jest również zarzut skarżącego, że orzeczenie o jego nieprzydatności do wykonywania zawodu zapadło po upływie dwóch lat aplikacji adwokackiej, przez co doszło do naruszenia art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. WSA stanął na stanowisku, że należy mieć na uwadze pierwsze orzeczenie w tej sprawie, a zatem uchwałę ORA w K. z dnia 30 lipca 2010 r. Zważywszy na to, że skarżący został wpisany na listę aplikantów w dniu 19 października 2009 r., natomiast ślubowanie złożył 4 stycznia 2010 r., niewątpliwą rzeczą jest, że termin z art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze został zachowany.
Sąd I instancji za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia przez organ art. 58 pkt 12 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze. Sąd wskazał, że skarżący utracił status aplikanta w dniu 5 października 2010 r. tj. w dniu wydania ostatecznej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Stąd też nie mógł on przystąpić do kolokwium rocznego, którego termin został wyznaczony na listopad 2010 r. Możliwość kontynuowania aplikacji oraz przystąpienia do kolokwium w następnym roku skarżący odzyskał w dniu 13 maja 2011 r., czyli w momencie uwzględnienia jego skargi przez WSA w Warszawie i wstrzymania przez ten Sąd wykonania zaskarżonej uchwały.
W ocenie Sądu I instancji skarżący błędnie zinterpretował skutki wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2011 r. Orzeczenie to nie zakończyło definitywnie sprawy lecz na skutek uchylenia zaskarżonej uchwały z powodu jej niezgodności z przepisami postępowania, sprawa wróciła do merytorycznego rozpoznania przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, które jako organ odwoławczy zobowiązane było ponownie rozpatrzyć odwołanie skarżącego. Nie zachodziła więc bezprzedmiotowość dalszego procesowania w sprawie, zaś Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej było uprawnione do rozpoznania sprawy i do wydania jednego z rodzajów rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 i § 2 k.p.a.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył A. K. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.), w związku z art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, który daje fakultatywne upoważnienie dla okręgowych rad adwokackich do podjęcia uchwały o skreśleniu aplikanta adwokackiego w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli ORA stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Skarżący aplikant został przyjęty w poczet aplikantów adwokackich uchwałą Komisji Egzaminacyjnej przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia 19 września 2009 r., zaś ślubowanie zostało złożone przez skarżącego w dniu 5 stycznia 2010 r. Zatem upływ dwuletniego terminu zawitego do skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich przy ORA w K. upłynął w dniu 19 września 2011 r. Stąd też Sąd I Instancji błędnie ustalił upływ wspomnianego terminu, do obliczania którego mają zastosowanie przepisy prawa cywilnego, w szczególności art. 112 Kodeksu cywilnego. W związku z tym skarżący zarzucił niewłaściwe przyjęcie przez WSA w Warszawie, iż wynik "negatywny" otrzymany na egzaminie korporacyjnym w dniu 21 listopada 2011 r. i w terminie poprawkowym w dniu 16 grudnia 2011 r. stanowi dostateczną przesłankę, aby stwierdzić nieprzydatność skarżącego do wykonywania zawodu adwokata w przyszłości, pomimo że od chwili wpisania skarżącego na listę aplikantów adwokackich upłynęło ponad 30 miesięcy.
2) naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a., w zw. z art. 58 pkt. 12 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze poprzez przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że regulamin aplikacji adwokackiej może swym zakresem regulować skreślenie aplikanta adwokackiego z listy aplikantów, w związku z naruszeniem § 18 ust. 1 i 2, § 19 ust. 1 i 9 oraz § 20 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej przy założeniu przez WSA, że kolokwium przeprowadzone w dniu 21 listopada 2011 r. przez ORA było kolokwium rocznym, gdy tymczasem organ I Instancji uchwalił w dniu 30 czerwca 2010 r., iż termin kolokwium rocznego dla skarżącego aplikanta odbędzie się w dniu 8 listopada 2010 r. (egzamin pisemny) oraz w dniach 25, 26, 27 listopada 2010 r. (egzamin ustny) i do tego egzaminu skarżący nie został dopuszczony.
Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b i lit. c, w związku z art. 83, w zw. z art. 151 i w zw. z art. 153 oraz w zw. z art. 170 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA w Warszawie skargi, gdy tymczasem Sąd ten i organ związany był z mocy prawa prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2011 r. (sygn. akt VI SA/Wa 395/11) oraz jego pisemnymi ustaleniami i wskazówkami, przez co na skutek dwukrotnego rozpatrywania tej samej sprawy przez organ administracyjny została naruszona zasada dwuinstancyjności, która stanowi, że co do zasady sprawa w danej instancji winna być rozstrzygana jednokrotnie, gdy zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem art. 7 k.p.a., w związku z art. 10 k.p.a., w zw. z art. 77 § 1 i § 4 k.p.a., w zw. z art. 80 k.p.a., w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., w zw. z 138 k.p.a. w zw. 156 § 1 pkt 1 oraz pkt 7 k.p.a. uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku ze względu na istotne naruszenie przepisów, polegające na ich błędnej interpretacji w świetle obowiązującego stanu faktycznego.
W obszernym uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej przedstawił argumenty świadczące o zasadności powołanych zarzutów kasacyjnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skarga kasacyjna w niniejszej sprawie podlegała rozpoznaniu w granicach przytoczonej w niej podstawy.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady jako pierwsze podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż weryfikacja prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego, dokonanej przez Sąd I instancji, jest możliwa jedynie w przypadku stwierdzenia braku uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
W ramach tej podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący wskazał na naruszenie art. 151 w związku z art. 153 w związku z art. 170 p.p.s.a. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji z uwagi na związanie wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2011 r. nie mógł oddalić skargi.
Zarzut ten nie jest usprawiedliwiony.
Należy przypomnieć, że WSA w Warszawie wspomnianym wyrokiem uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 5 października 2010 r. stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia odwołania oraz odmawiającą stwierdzenia nieważności uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej. Powodem uchylenia zaskarżonej uchwały były uchybienia proceduralne (przede wszystkim błędnie obliczony termin do wniesienia odwołania). Orzeczenie to nie przesądzało kwestii związanych z zasadnością skreślenia skarżącego z listy aplikantów, a ograniczało się wyłącznie do kwestii procesowych.
Zatem jedynie w tym zakresie WSA w Warszawie był związany swoim wcześniejszym orzeczeniem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok z dnia 13 maja 2011 r. został prawidłowo wykonany przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Organ po uchyleniu uchwały stwierdzającej uchybienie terminu do wniesienia odwołania, poczynił ponowne ustalenia, w wyniku których uznał, że odwołanie zostało wniesione w terminie i rozpoznał je merytorycznie po raz pierwszy. W związku z tym nie naruszył art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z wyżej przytoczonych powodów nie mógł zostać również naruszony art. 153 p.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Jak wspomniano, ocena prawna wyrażona w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2011 r., nie dotyczyła okoliczności stanowiących podstawę do skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich, a jedynie kwestii formalnych związanych ze sposobem załatwienia odwołania.
Wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną nie została naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zasada ta wyraża regułę, że wszystkie decyzje nieostateczne mogą być na wniosek osoby uprawnionej zaskarżone do organu administracji publicznej wyższego stopnia nad organem, który wydał zaskarżoną decyzję. W niniejszej sprawie skarżący miał możliwość zaskarżenia uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej do organu wyższego stopnia i z tego prawa skorzystał. Ponowne rozpoznanie sprawy przez organ w wyniku uchylenia wcześniej wydanego aktu przez sąd administracyjny nie stoi w sprzeczności ze wspomnianą zasadą.
Nieuzasadnione są także zarzuty naruszania prawa materialnego.
Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, który stanowi, że okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem skarżącego możliwość skreślenia aplikanta z listy aplikantów ograniczona jest dwuletnim terminem (dwa lata kalendarzowe), który rozpoczyna swój bieg w momencie przyjęcia na aplikację. W jego ocenie termin ten upłynął w dniu 19 września 2011 r., a zaskarżona uchwała została wydana w dniu 8 sierpnia 2012 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego proponowana przez skarżącego wykładnia art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze jest błędna.
Wspomniany przepis został umiejscowiony w Dziale VII ustawy Prawo o adwokaturze zatytułowanym "Aplikacja adwokacka". Dział ten zawiera szczegółowe uregulowania dotyczące naboru na aplikację, jej przebiegu oraz egzaminu adwokackiego. Interpretując ten przepis nie można abstrahować od pozostałych regulacji ustawowych dotyczących przebiegu aplikacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na art. 76 ust. 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym aplikacja adwokacka rozpoczyna się dnia 1 stycznia każdego roku i trwa 3 lata. Z kolei art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi, że okręgowa rada adwokacka skreśla aplikanta adwokackiego z listy w wypadku niezakończenia przez niego, bez usprawiedliwionej przyczyny, aplikacji adwokackiej w terminie, o którym mowa w art. 76 ust.
1. Zestawienie tych przepisów prowadzi do wniosku, że użyte w art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze określenie "w okresie dwóch pierwszych lat aplikacji" należy rozumieć, jako lata szkoleniowe, a nie kalendarzowe. Ustawodawca uzależnił możliwości kształtowania sytuacji aplikanta przez organ samorządu zawodowego od etapu szkolenia na jakim się znajduje. Odnosi się to również do możliwości skreślenia z listy aplikantów. Za takim rozumieniem wspomnianego przepisu przemawia nie tylko wykładnia systemowa, ale również celowościowa. Aplikacja adwokacka służy przygotowaniu aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, w szczególności polega na wykształceniu umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów i opinii oraz na przyswojeniu zasad wykonywania zawodu. Należy podkreślić, że celem przepisu art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze jest umożliwienie organom samorządu adwokackiego weryfikacji listy aplikantów - w aspekcie postępów edukacyjnych aplikantów w nabywaniu umiejętności zawodowych - w okresie dwóch pierwszych lat szkolenia. Zakończenie drugiego roku szkolenia jest ostatnim momentem, w którym organ może władczo przesądzić, że dana osoba źle rokuje na przyszłość w zawodzie adwokata. Pogląd odmienny powodowałby niemożliwą do zaakceptowania sytuację, że aplikant, który po powtórzeniu roku szkoleniowego ponownie nie zaliczył kolokwium, nie mógłby być skreślony listy aplikantów z powodu upływu okresu 2 lat od rozpoczęcia aplikacji, a jednocześnie nie mógłby już ani powtórzyć roku szkolenia (bo powtórzenie możliwe jest jednokrotnie), ani otrzymać zaliczenia roku szkoleniowego, ani po upływie trzech lat od rozpoczęcia aplikacji, otrzymać zaświadczenia o odbyciu aplikacji z uwagi na niezaliczenie roku szkoleniowego (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1351/13).
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie ukończył pierwszego roku aplikacji, a zatem termin określony w art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie mógł stanowić przeszkody do skreślenia go z lisy aplikantów.
Naczelny Sąd Administracyjny za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw uznał także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 58 pkt 12 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze, w myśl którego Naczelna Rada Adwokacka uchwala regulamin zawierający zasady odbywania aplikacji adwokackiej. Omawiany Regulamin zawarty w uchwale NRA nr 55/2011 z dnia 19 listopada 2011 r. zawiera kompletne uregulowanie problematyki związanej z przebiegiem aplikacji. Odnosząc się do twierdzenia wnoszącego skargę kasacyjną, że Regulamin nie może być podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich, NSA stwierdził, iż pogląd ten oparty jest na błędnej wykładni prawa. Wspomniana uchwała w sprawie regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej została wydana na podstawie delegacji ustawowej. Akt ten nie został zaskarżony przez Ministra Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego, zatem jego zgodność z prawem nie została zakwestionowana.
Może on zatem stanowić podstawę prawną uchwał w sprawach dotyczących aplikacji i aplikantów. Poza tym należy zauważyć, że w niniejszej sprawie podstawą prawną zaskarżonej uchwały, poza koniecznym odniesieniem się do okoliczności regulowanych przepisami Regulaminu, były przede wszystkim przepisy ustawy Prawo o adwokaturze (art. 79 ust. 2). Wskazane przez skarżącego przepisy Regulaminu regulują kwestie związane z obowiązkiem uczestniczenia w zajęciach i możliwości usprawiedliwiania nieobecności (§ 18) oraz kolokwium rocznym (§ 19 i § 20). Nierzetelne wykonywanie obowiązków aplikanta oraz negatywne wyniki kolokwiów sprawdzających jego wiedzę, mogą stanowić przesłanki do uznania nieprzydatności aplikanta do zawodu. Naruszenie przez aplikanta wspomnianych przepisów Regulaminu upoważnia Okręgową Radę Adwokacką do wszczęcia postępowania na podstawie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze i w konsekwencji do skreślenia go z listy aplikantów adwokackich.
Za niezrozumiałe należy uznać argumenty skarżącego, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż kolokwium przeprowadzone przez ORA w K. w listopadzie 2011 r. miało charakter kolokwium rocznego, gdyż pierwotnie skarżący miał przystąpić do niego w listopadzie 2010 r. Jak słusznie wskazał organ termin kolokwium został skarżącemu wyznaczony na listopad 2011 r., gdyż rok wcześniej, na skutek ostatecznej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, utracił on status aplikanta. Odzyskał go na skutek wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 maja 2011 r. Zatem kolokwium z prawa karnego, do którego skarżący przystąpił w listopadzie 2011 r. miało charakter kolokwium rocznego.
Należy zauważyć ponadto, że wynik kolokwium nie był jedynym i wyłącznym powodem skreślenia skarżącego z listy aplikantów. Stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata zostało uzasadnione ponadto takimi argumentami jak: negatywne opinie patronów (zarówno co do sfery merytorycznej jak też osobistej aplikanta), informacje z sądów, przed którymi występował skarżący, czy też szereg wykroczeń przeciwko zasadom etyki adwokackiej.
Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).
- - ---------------------- 9 8