Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1267/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [A] spółki z o.o. w K. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie wstrzymania działalności.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca spółka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna - jako niedopuszczalna - podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2022.329 ze zm. dalej: p.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny odrzuci skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Natomiast stosownie do treści art. 180 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuci skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.
Tak więc ostatecznej kontroli, co do istnienia przesłanek odrzucenia skargi kasacyjnej, dokonuje Naczelny Sąd Administracyjny. Nie ulega przy tym kwestii, że obowiązek badania tych przesłanek spoczywa na Naczelnym Sądzie Administracyjnym na każdym etapie postępowania, zatem nieodrzucenie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym nie stoi na przeszkodzie odrzucenia jej przez Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie (por. post. NSA z 23 grudnia 2004 r., OSK 991/04).
Rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego zależy natomiast od rodzaju uchybień, których dopuścił się wojewódzki sąd administracyjny. Jeżeli skarga kasacyjna zawiera braki uniemożliwiające nadanie jej prawidłowego biegu, to zostanie przekazana wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu w celu podjęcia czynności zmierzających do ich usunięcia i ewentualnego odrzucenia skargi, gdyby te braki nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny wyda zaś postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, jeżeli została ona wniesiona z uchybieniem terminu lub jest z innych przyczyn niedopuszczalna.
Oceniając dopuszczalność skargi kasacyjnej należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 183 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany - zachodzi nieważność postępowania.
Z powyższego wywieść należy, że istnienie organu powołanego do reprezentowania strony postępowania sądowoadministracyjnego jest warunkiem niezbędnym przeprowadzenia ważnego i skutecznego postępowania, stąd brak organu osoby prawnej należy oceniać jako przeszkodę do skutecznego wniesienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego środka zaskarżenia, skutkującą uznaniem jej za niedopuszczalna i w konsekwencji jej odrzuceniem.
W myśl art. 26 § 1 p.p.s.a. zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art.
25. Podkreślenia wymaga jednak, że stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu.
Ponieważ w rozpoznawanej sprawie stroną skarżącą kasacyjnie jest spółka z o.o. wskazać należy, że zgodnie z art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. 2022, poz. 1467 ze zm., dalej: k.s.h.) zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę, a według art. 204 § 1 k.s.h. prawo członka zarządu do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki.
Zasadna jest zatem teza, że konsekwencją braków w składzie organu zarządczego spółki kapitałowej (a tym samym braku tego organu, bo tak należałoby to ocenić) jest to, że pozbawiona jest ona możliwości skutecznego działania w obrocie prawnym.
Zgodnie z teorią organów – wywodzą z treści art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2022, poz. 1360, dalej: k.c.) w myśl którego osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie - osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową, a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania czy też prokurenta (por. postanowienie NSA z dnia 7 września 2021 r. II FSK 672/21 i powołane tam orzeczenia: wyrok SN z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane; postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2017r., sygn. akt I FSK 1187/16, z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt II FZ 355/20; z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1534/20, wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2020r., sygn. akt II FSK 441/20).
Rozpoznającemu niniejszą sprawę składowi orzekającemu NSA z urzędu - z akt sprawy II GSK 1377/20, rozpoznawanej na rozprawie tego samego dnia - znany jest fakt, że prawomocnym postanowieniem z [...] maja 2018 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie VI Wydział Gospodarczy oddalił apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie Wydział V Gospodarczy Sekcja ds. Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych z dnia [...] stycznia 2017 r. sygn. akt [...] którym orzeczono wobec M.C. pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności spółki handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu przez 5 lat – wydanego na podstawie art. 373 p.u. Pomimo prawomocności powyższego orzeczenia – M.C. pozostał wpisany w KRS jako Prezes jednoosobowego zarządu spółki do dnia 28 sierpnia 2019 r. (wykreślenie nastąpiło z urzędu.).
Ponadto z akt sprawy II GSK 1377/20 wynika, że w dniu 4 września 2019 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników skarżącej spółki podjęło uchwałę nr [...] w sprawie powołania składu zarządu spółki w osobie T.S., powierzając jej funkcję członka zarządu, którą odwołano z powierzonej funkcji na mocy uchwały nr [...] z dnia 30 września 2019 r. Uchwałą nr [...] r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników skarżącej spółki powołało do składu jej jednoosobowego zarządu i powierzyło funkcję prezesa A.M.
Według pełnego odpisu KRS, dostępnego na stronie internetowej (ekrs.ms.gov.pl.) nowy jednoosobowy zarząd – w osobie A.M. był wpisany do rejestru w okresie 14 listopada 2019 r. – 17 marca 2020 r., w dniu 17 marca 2020 r. funkcję Prezesa zarządu objęła T.S.
Znaczy to, że w dacie wniesienia w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej (3 sierpnia 2018 r. – data stempla pocztowego) [A] w K. nie posiadało organu uprawionego do jej wniesienia.
W całej rozciągłości podzielić należy pogląd - wyrażony w motywach wyroku w sprawie II GSK 1377/20 – że teoria organów prowadzi do wniosku o istnieniu ścisłego funkcjonalnego powiązania możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z istnieniem (posiadaniem przez tę osobę prawną) organu uprawnionego do działania utożsamianego z jej działaniem. Usprawiedliwioną przesłanką wnioskowania o braku istnienia organu uprawnionego do działania utożsamianego z działaniem osoby prawnej o statusie spółki kapitałowej, a tym samym o braku możliwości korzystania przez nią z atrybutu zdolności procesowej, jest zaś z całą pewnością prawomocne orzeczenie sądu, o którym mowa w art. 373 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedno. Dz.U. 2019, poz. 498, obecnie Dz.U. 2022, poz. 807 dalej: p.u.,).– które ma charakter konstytutywny i skutki którego następują ex lege.
Dotyczy to zwłaszcza w sytuacji, gdy zakaz pełnienia funkcji reprezentanta spółki handlowej – a więc innymi słowy pozbawienie prawa pełnienia tej funkcji – jest adresowany do osoby (osób) już pełniących tę funkcję w organie zarządczym spółki kapitałowej, co w związku z monokratyczną strukturą zarządu spółki (zarząd jednoosobowy), zaś w odniesieniu do zarządu wieloosobowego, w związku z liczbą członków zarządu w relacji do zasad reprezentacji oraz podmiotowego zakresu orzeczonego zakazu, prowadzi do następczej utraty organu uprawnionego do działania w jej imieniu.
Wraz z orzeczeniem omawianego zakazu dochodzi do utraty przez osobę fizyczną zdolności pełnienia funkcji członka organu zarządczego spółki kapitałowej, a tym samym możliwości wykonywania obowiązków (członka) tego organu, a co za tym idzie możliwości traktowania działania takiej osoby fizycznej, jako działania spółki, którą miałaby ona reprezentować, i za którą miałaby działać, jako prawidłowo umocowany jej organ. W ślad za orzeczeniem omawianego zakazu idzie bowiem brak możliwości (a ściślej rzecz ujmując brak podstaw prawnych) wykonywania kompetencji przysługujących temu organowi zgodnie z prawem.
Zasadny jest przy tym wywód - na tle art. 17 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o krajowym rejestrze sądowym (tekst jedn. Dz.U. 2022 poz. 984 ze zm.) - że wpis do KRS oraz jego wykreślenie ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Jeżeli przy tym, domniemanie prawne wynikające z przywołanego przepisu prawa – jakkolwiek wiążące – może być jednak obalone, albowiem ustawa tego nie wyłącza, to za nie mniej uzasadniony trzeba uznać wniosek, że odpis z rejestru KRS jest środkiem dowodowym odnośnie do określonego stanu, który nie zawsze koresponduje ze stanem rzeczywistym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r., II CSK 328/11; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2003 r., I CZ 17/2003), a w konsekwencji, że w sporze odnośnie do legalności oraz skuteczności czynności organu zarządczego spółki kapitałowej, miarodajnej podstawy ustaleń oraz ocen w tym zakresie nie stanowi wpis do KRS, lecz akty (uchwały) organów spółki kapitałowej przewidzianych w ustawie, umowie albo statucie oraz prawomocne orzeczenia sądu, o których mowa w art. 18 ust. 2 k.s.h. oraz art. 373 p.u., albowiem to wymienione akty (uchwały) oraz orzeczenia – nie zaś wpis do KRS, co trzeba podkreślić – stanowią podstawę wnioskowania o istnieniu umocowania i legitymacji do działania w charakterze organu zarządczego spółki (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r. II GSK 1377/20 i powołane tam postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2003 r., I CZ 17/2003). W tej mierze bowiem, zawsze jest miarodajny stan rzeczywisty (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2010 r., I CSK 272/09).
Z uwagi na treść art. 177 p.p.s.a. - określającego termin do wniesienia skargi kasacyjnej - nie powinno ulegać wątpliwości, że z punktu widzenia dopuszczalności skargi kasacyjnej istotne czy wnosząca środek zaskarżenia spółka z o.o. miała organ powołany do jej reprezentowania w dacie jego wniesienia. Brak w tym zakresie ma zatem charakter nieusuwalny.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1. w sentencji postanowienia.
O zwrocie wpisu (pkt 2. postanowienia) orzeczono na podstawie art. 232 § 1 p.p.s.a.