Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 13 maja 2010r., sygn. akt VI SA/Wa 2141/09, oddalił skargę "T." spółki z o.o. z siedzibą w Sz. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Z. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego orzekł o nałożeniu na spółkę T. z siedzibą w Sz. kary pieniężnej w łącznej wysokości 1.000 złotych z tytułu wykonywania transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie wystawienia kierowcy zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą (kara 500 zł) oraz z tytułu wykonywania transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne (kara 500 zł).
Wskazane naruszenia zostały ujawnione podczas kontroli drogowej pojazdu marki D. o nr rej. [...] wraz z naczepą marki K. o nr rej. [...], przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2009 r. w Sz. na drodze krajowej nr [...]. Zatrzymanym zespołem pojazdów kierował J. Sz. W toku przeprowadzonej kontroli dokonano przesłuchania w charakterze świadka J. Sz. - kierowcę pojazdu, który zeznał, iż osobiście wykonuje od 2003 r. usługi kierowania na rzecz spółki T. sp. z o.o. z siedzibą w Sz., za które wystawia tej firmie faktury. Kierowca potwierdził w toku przesłuchania, iż nie posiada zaświadczenia o spełnianiu wymagań określonych ustawą o transporcie drogowym, ponieważ przedsiębiorca, w imieniu którego wykonuje kontrolowany transport, nie wyposażył go w wymagane zaświadczenia.
Ponadto kierowca zeznał, iż w okresie pięciu lat od daty wystawienia zaświadczenia kwalifikacji, tj. od [...] lutego 2003 r., nie poddał się badaniu psychologicznemu i nie został skierowany na takie badania przez ww. firmę.
Na skutek odwołania spółki T. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że strona dopuściła się naruszenia w postaci wykonywania transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne.
Oddalając skargę na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2009 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Z. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2009 r., nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego wskazanych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, jak również unormowań kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zasądzając karę pieniężną w wysokości 1.000 złotych organy Inspekcji Transportu Drogowego obu instancji prawidłowo przyjęły, że w chwili kontroli spełnione zostały wszelkie przesłanki dla uznania, że doszło do naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym.
W ocenie Sądu organy zasadnie wskazały, iż analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim materiał zgromadzony w toku kontroli na drodze z dnia [...] kwietnia 2009 r., jak i wyjaśnienia samej strony skarżącej, bezspornie wskazują, że skarżąca spółka dopuściła się ewidentnych naruszeń polegających na wykonywaniu transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie wystawienia kierowcy zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą (kara w wysokości 500 (pięćset) zł) oraz wykonywaniu transportu drogowego z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne (kara w wysokości 500 (pięćset) zł).
Sąd przypomniał, że w kwestii istoty odpowiedzialności przedsiębiorcy na podstawie ustawy o transporcie drogowym wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt SK 75/06. W powyższym orzeczeniu Trybunał wskazał wyraźnie, że sankcje administracyjne - stosowane automatycznie, z mocy ustawy - mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Proces wymierzania kar pieniężnych należy zatem postrzegać w kontekście stosowania instrumentów władztwa administracyjnego. Zdaniem Trybunału kara ta nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej.
Trybunał stwierdził, iż kara pieniężna statuowana w art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym nie stanowi odpłaty za popełniony czyn, lecz ma charakter środka przymusu służącego zapewnieniu wykonywania transportu w sposób gwarantujący bezpieczeństwo na drogach, ochronę zdrowia i życia ludzkiego.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym nie uzależniają nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązujących w transporcie drogowym regulacji od ustalenia winy przedsiębiorcy. Regułą jest, że liczy się wyłącznie skutek polegający na obiektywnym fakcie naruszenia prawa. Konieczność zastosowania prawem przewidzianych dolegliwości wobec przedsiębiorców wykonujących transport drogowy bez dopełnienia stosownych obowiązków, które nakładają na nich przepisy wspólnotowe oraz przepisy ustawy o transporcie drogowym, jest konsekwencją samego faktu naruszenia obowiązującego prawa.
Odnosząc te zasady do okoliczności sprawy, Sąd pierwszej instancji zauważył, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, iż zatrzymany przez inspektorów kierowca na dzień kontroli nie posiadał ważnych badań psychologicznych, a także nie został skierowany na badanie psychologiczne. Zgodnie z art. 39a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorca lub inny podmiot wykonujący przewóz drogowy może zatrudnić kierowcę, jeżeli osoba ta nie ma przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Zgodnie z przepisem art. 39k ust. 1 cyt. ustawy, kierowca wykonujący przewóz drogowy podlega badaniom psychologicznym przeprowadzanym w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy.
Z kolei, jak stanowi przepis art. 39l ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca lub inny podmiot wykonujący przewóz drogowy jest obowiązany do kierowania kierowców m.in. na badania lekarskie i psychologiczne, a także do przechowywania przez cały okres zatrudnienia kierowcy kopii orzeczeń lekarskich i psychologicznych oraz prowadzenia dokumentacji dotyczącej badań lekarskich i psychologicznych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z lp. 1.8.1 załącznika do ww. ustawy, wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie kierowania kierowcy na badania lekarskie lub psychologiczne podlega karze pieniężnej w wysokości 500 (pięćset) zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie ulega żadnej wątpliwości, iż kara nałożona na stronę z tytułu powyższego naruszenia przepisów prawa została nałożona zgodnie z prawem, zaś późniejsze uzyskanie przez kierowcę stosownego orzeczenia psychologicznego nie może wyłączać odpowiedzialności strony skarżącej.
Z kolei jeśli chodzi o drugie ze stwierdzonych w toku zatrzymania naruszeń, Sąd pierwszej instancji wskazał, że z materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż kontrolowany kierowca nie okazał do kontroli zaświadczenia potwierdzającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą. Kontrolowany kierowca przesłuchany w charakterze świadka pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, zeznał, iż przedsiębiorca w imieniu którego wykonuje kontrolowany transport nie wyposażył go w wymagane zaświadczenia. Również sama strona potwierdziła fakt nieposiadania przez kierowcę wspomnianego dokumentu. Zgodnie z lp. 1.8.3. załącznika do ustawy o transporcie drogowym, naruszenie polegające na wykonywaniu transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy w zakresie: wystawiania kierowcy zaświadczenia poświadczającego jego zatrudnienie oraz spełnienie wszystkich wymagań określonych ustawą, ustawodawca usankcjonował karą pieniężną w wysokości 500 (pięćset) złotych.
W związku z powyższym w ocenie Sądu pierwszej instancji nie ulega żadnej wątpliwości, iż organ prawidłowo nałożył na stronę skarżącą karę z tytułu powyższego naruszenia przepisów cyt. ustawy. Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej w zakresie braku podstaw do ukarania za naruszenie określone w lp 1.8.3. załącznika do ustawy o transporcie drogowym z uwagi na fakt, iż kierowca kontrolowanego pojazdu nie jest zatrudniony w skarżącej spółce, Sąd uznał, że argument strony nie jest uzasadniony. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2006 r. Nr 235, poz. 1701), kierowcy, o których mowa w art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 1, do czasu uzyskania wpisu do prawa jazdy potwierdzającego odbycie szkolenia okresowego, obowiązani są mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu wydane przez przewoźnika drogowego zaświadczenie potwierdzające zatrudnienie i spełnienie wymagań określonych w niniejszej ustawie.
Sąd zauważył, że art. 5 ust. 2 tej ustawy stanowi z kolei, iż przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do przewoźnika drogowego wykonującego osobiście przewozy oraz do niezatrudnionego przez przewoźnika drogowego kierowcy wykonującego przewozy na jego rzecz. W tej sytuacji zdaniem Sądu pierwszej instancji przyjąć należy, że okoliczność, iż kontrolowany kierowca nie jest zatrudniony przez stronę, nie ma jakiegokolwiek wpływu na obowiązek posiadania przez niego stosownego zaświadczenia.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną wniosła spółka T. i zaskarżając wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i rozpoznanie skargi lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu orzeczeniu wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj.:
- a. art. 2 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i zastosowanie skutkujące przyjęciem, że na przewozniku drogowym, na podstawie art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 listopada 2006 roku o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U z roku 2006 nr 235 poz. 1701), ciąży obowiązek wystawienia i wyposażenia kierowcy - niepozostającego z przewoźnikiem w stosunku pracy – w świadectwo o zatrudnieniu, podczas gdy za poświadczenie nieprawdy w dokumencie przepisy kodeksu karnego przewidują sankcję - art. 271 § 1 k.k. oraz art. 273 k.k.,
- b. art. 39l ust. 1 pkt 1 lit a i b w zw. z art. 39m ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym - poprzez ich błędną wykładnię,
- 2. naruszenie przepisów postępowania - art. 7, 8, 11, 77, 80 i 105 § 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji, co zdaniem autora skargi kasacyjnej miało być wynikiem błędnej wykładni i zastosowania art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 listopada 2006 roku o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U z roku 2006 nr 235 poz. 1701), w efekcie czego Sąd pierwszej instancji przyjął, że na przewoźniku drogowym ciąży obowiązek wystawienia i wyposażenia kierowcy w świadectwo o zatrudnieniu, chociaż kierowca nie pozostaje z przewoźnikiem w stosunku pracy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 cyt. ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym, będąc przepisem niejasnym, niejednoznacznym i sprzecznym z innymi przepisami, narusza art. 2 Konstytucji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tez ta jest błędna. Zauważyć należy, że zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 cyt. ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym, kierowcy, o których mowa w art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 1 tej ustawy, do czasu uzyskania wpisu do prawa jazdy potwierdzającego odbycie szkolenia okresowego, obowiązani są mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu wydane przez przewoźnika drogowego zaświadczenie potwierdzające zatrudnienie i spełnienie wymagań określonych w niniejszej ustawie. Regulacja ta znajduje odpowiednie zastosowanie do przewoźnika drogowego wykonującego osobiście przewozy oraz do niezatrudnionego przez przewoźnika drogowego kierowcy wykonującego przewozy na jego rzecz (art. 5 ust. 2 tej ustawy). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 27 października 2010 r. (II GSK 654/09), że okoliczność, iż kierowca pojazdu wykonujący na rzecz określonego podmiotu – przewoźnika transport drogowy nie jest związany z nim stosunkiem pracy (umową o pracę), nie zwalnia tego ostatniego od wystawienia stosownego zaświadczenia, jeżeli kierowca nie uzyskał wymaganego w ust. 1 wpisu w karcie prawa jazdy.
W tym orzeczeniu NSA wyjaśnił, że świetle cyt. przepisu warunkiem wydania przez przewoźnika zaświadczenia dla kierowcy nie jest istnienie pomiędzy tymi podmiotami węzła obligacyjnego w postaci umowy o pracę lub innej umowy cywilnoprawnej kreującej stosunek pracy. Podzielając ten pogląd zauważy należy, że zarzuty skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 2 Konstytucji są całkowicie błędne także z tego powodu, iż pomijają istotną modyfikację obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 cyt. ustawy, a dotyczącego przewoźnika, który nie jest pracodawcą kierowcy. Wynika ona z treści ustępu drugiego tego artykułu, który w takiej sytuacji nakazuje odpowiednio – nie zaś wprost – stosować przepis ustępu 1 art.
5. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy uznać należy, że ów obowiązek mógł i powinien zrealizować się poprzez wydanie przez spółkę T. zaświadczenia o spełnianiu przez kierowcę wymagań określonych w ustawie, bądź przez wyegzekwowanie obowiązku posiadania i okazania takiego zaświadczenia przez kierowcę. Odpowiednie stosowanie art. 5 ust. 1 tej ustawy nie rodziło obowiązku poświadczenia zatrudnienia tego kierowcy przez spółkę T. skoro to zatrudnienie nie miało miejsca.
W świetle powyższego całkowicie chybione są pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.
Nie budzi wątpliwości, że odpowiednie stosowanie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym nie łączy się z obowiązkiem kierowania kierowcy, który nie jest zatrudniony przez przewoźnika, na badania lekarskie, bowiem – jak wyżej wskazano – obowiązek określony w tym przepisie może być zrealizowany w inny sposób.
Zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8, 11, 77, 80 i 105 § 1 k.p.a. nie są także trafne. W ramach tych zarzutów autor skargi kasacyjnej podjął próbę wykazania, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił istotnych okoliczności sprawy w zakresie wzajemnych relacji pomiędzy spółką T. oraz J. Sz. - kierowcą pojazdu, w tym charakteru więzi prawnej pomiędzy tymi osobami i możliwości oddziaływania przez tę spółkę na J. Sz. w celu realizacji obowiązku z art. 5 ust. 1 cyt. ustawy. Mając na uwadze szczegółowo wyżej omówione zasady i granice odpowiedzialności spółki T. za naruszenie obowiązku określonego w art. 5 ust. 2 tej ustawy, nie budzi wątpliwości brak konieczności czynienia ustaleń faktycznych wskazanych przez autora skargi kasacyjnej, co przesądza o bezzasadności w tym zakresie zarzutów skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.