Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 115/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), oddalił skargę J. F. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwanego Prezesem ARiMR) z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej.
Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu ustalenia faktyczne i stanowisko Prezesa ARiMR. Organ ten stwierdził, że Józef Fikus na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] otrzymał płatność z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej (w zakresie składowania nawozów naturalnych) w łącznej wysokości [...] zł, przy czym pierwsza rata płatności (w wysokości [...] zł) została przekazana na jego rachunek bankowy. Ostateczny termin na dostosowanie gospodarstwa upłynął z dniem 31 lipca 2008 r. J. F. nie złożył jednak oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia w wyznaczonym przepisami prawa terminie i nie zrealizował przedsięwzięcia mającego na celu dostosowanie gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych.
Wobec tego Prezes ARiMR uznał, że beneficjent ma obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa do standardów Unii Europejskiej w wysokości [...] zł wraz z odsetkami naliczonymi od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, przy czym podstawę prawną takiego żądania organu stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) oraz § 10 ust. 1 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 17, poz. 142 ze zm.; dalej zwane "rozporządzeniem RM z 18 stycznia 2005 r.").
Jednocześnie organ administracji uznał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. okoliczności, w których pierwsza rata nie podlega zwrotowi, w szczególności długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego. Prezes ARiMR stwierdził, że J. F. nie dysponuje orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS lub ZUS o długotrwałej niezdolności do pracy. Organ uznał, że długotrwała niezdolność do pracy strony nie stanowi argumentu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, bowiem J. F. przebywał w szpitalu i był chory w 2009 r., natomiast termin zakończenia dostosowania gospodarstwa do standardów UE był wyznaczony na 31 lipca 2008 r. Ponadto ostatnie zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy obejmowało okres od 18 października do 16 listopada 2009 r., natomiast dokumentacja w sprawie przebytej choroby została przedłożona przez stronę dopiero w dniu 28 maja 2010 r., czyli z uchybieniem 14-dniowego terminu na złożenie takiego dokumentu, określonego w § 10 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.
W ocenie Sądu, warunkiem zaniechania dochodzenia zwrotu płatności jest nie tylko zaistnienie jednej z czterech przesłanek wymienionych w § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r., ale i jednoczesne wystąpienie dwóch przesłanek wymienionych w § 10 ust. 2 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia. W związku z tym, jeśli skarżący powołał się na niemożliwość realizacji przedsięwzięcia w terminie z powodu długotrwałej niezdolności do pracy, to winien złożyć oświadczenie w tej kwestii w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym okoliczności te ustąpiły. Z akt sprawy wynika natomiast, że ostatnie zaświadczenie lekarskie dotyczące skarżącego obejmowało okres 18 października - 16 listopada 2009 r., a zatem termin 14 dni rozpoczął bieg 17 listopada 2009 r. Skoro skarżący przedstawił dokumentację dotyczącą choroby dopiero 28 maja 2010 r., to z pewnością termin, o którym mowa nie został przez niego zachowany.
Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że dokumentacja dotycząca niezdolności do pracy obejmowała część roku 2009, podczas gdy inwestycja powinna zostać zrealizowana do 31 lipca 2008 r. Ewentualne niezdolność skarżącego do pracy nie przypadała zatem na okres realizacji inwestycji.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył J. F. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie wydanych w sprawie decyzji Prezesa ARiMR), a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, to jest § 10 ust. 2 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. poprzez uznanie, że w tej sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w tym przepisie.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż skarżący nie zachował 14-dniowego terminu na złożenie oświadczenia o wystąpieniu okoliczności uzasadniających brak obowiązku zwrotu płatności, bowiem przedstawił dokumentację lekarską za okres 18 października - 16 listopada 2009 r. dopiero w dniu 28 maja 2010 r. Tymczasem J. F. w okresie tym wielokrotnie informował Biuro Powiatowe ARiMR o okoliczności dalszej niezdolności do pracy i niemożliwości złożenia stosownych dokumentów w tym okresie.
W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, nietrafne jest również ustalenie Sądu pierwszej instancji, że dokumentacja dotycząca niezdolności do pracy obejmowała tylko część roku 2009, a przez to nie miała znaczenia w sprawie, skoro niezdolność do pracy nie przypadała na okres realizacji inwestycji. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący złożył stosowne oświadczenie, załączając dokumentację medyczną, stwierdzającą jego długotrwałą niezdolność do pracy.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, powyższe okoliczności świadczą o tym, że istniały przesłanki określone w § 10 ust. 2 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r., a pierwsza rata płatności nie powinna podlegać zwrotowi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ARiMR wniósł o oddalenie środka odwoławczego złożonego przez J. F. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny autor skargi kasacyjnej wyznaczył zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, to jest § 10 ust. 2 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. poprzez uznanie, że w tej sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w tym przepisie.
Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego. Brak zarzutów dotyczących naruszenie prawa procesowego oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny za wiarygodną musi uznać faktyczną podstawę rozstrzygnięcia przyjętą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wobec powyższego przyjąć należało, że J. F.: 1) nie złożył oświadczenia o zrealizowaniu przedsięwzięcia w wyznaczonym przepisami prawa terminie i nie zrealizował przedsięwzięcia mającego na celu dostosowanie gospodarstwa rolnego do wymagań w zakresie przechowywania nawozów naturalnych, 2) nie złożył w terminie określonym w § 10 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. oświadczenia o niemożności realizacji przedsięwzięcia w terminie z powodu długotrwałej niezdolności do pracy.
Na gruncie stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji, przyjętego przez Sąd pierwszej instancji i niezakwestionowanego skutecznie w skardze kasacyjnej - podniesiony w rozpoznawanym środku odwoławczym zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną w przedmiotowej sprawie nie doszło bowiem do naruszenia § 10 ust. 2 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. Zgodnie z tym przepisem pierwsza rata płatności nie podlega zwrotowi, jeżeli:
- 1) realizacja przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania była niemożliwa ze względu na:
- a) długotrwałą niezdolność do pracy producenta rolnego lub
- b) wystąpienie klęski żywiołowej, lub
- c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, lub
- d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego;
- 2) producent rolny:
- a) złożył oświadczenie o zaistnieniu okoliczności wymienionych w pkt 1 zamiast oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. b, w terminie 14 dni od dnia, w którym okoliczności te ustąpiły,
- b) zrealizował przedsięwzięcie określone w planie dostosowania w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia oświadczenia, o którym mowa w lit. a.
Z zawartego w skardze kasacyjnej uzasadnienia postawionego zarzutu wynika, że strona zarzuciła naruszenie § 10 ust. 2 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. wyłącznie w zakresie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wyłączenia obowiązku zwrotu pierwszej raty płatności, to jest długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego. Mając to na uwadze, wskazać należy, że obowiązek zwrotu pierwszej raty płatności w tego rodzaju przypadku będzie wyłączony, jeśli wystąpią łącznie trzy okoliczności: 1) producent rolny ze względu na jego długotrwałą niezdolność do pracy nie mógł w terminie zrealizować przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania (§ 10 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia), 2) producent rolny złożył oświadczenie o wystąpieniu wspomnianej przesłanki, tj. długotrwałej niezdolności do pracy, w terminie 14 dni od jej ustania (§ 10 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia), 3) producent rolny zrealizował przedsięwzięcie określone w planie dostosowania w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wspomnianego oświadczenia o wystąpieniu jego długotrwałej niezdolności do pracy (§ 10 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia).
Stwierdzić należy, że w świetle ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji – w sprawie brak było podstaw do zastosowania § 10 ust. 2 rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r., bowiem J. F. nie złożył we właściwym terminie oświadczenia o wystąpieniu w jego przypadku długotrwałej niezdolności do pracy, uniemożliwiającej terminowe wykonanie przedsięwzięcia określonego w planie dostosowania. Odmienne stanowisko autora skargi kasacyjnej w tym zakresie opiera na ustaleniach faktycznych sprzecznych z tymi, które zostały przyjęte jako prawidłowe przez Sąd pierwszej instancji i których wnoszący skargę kasacyjną nie zakwestionował odpowiednim zarzutem naruszenia przepisów postępowania.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
PG