Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 stycznia 2016 r. (sygn. akt II SA/Go 6/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA) uwzględnił skargę Spółki A (dalej: skarżąca), uchylając zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie (dalej: Dyrektor IC) z [...] lipca 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Gorzowie Wielkopolskim z [...] maja 2014 r. o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Ponadto WSA zasądził od Dyrektora IC na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
WSA orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu [...] lipca 2012 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Gorzowie Wielkopolskim przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: ugh) w lokalu Bar "[...]" w Gorzowie Wielkopolskim. W wyniku kontroli stwierdzono eksploatowanie we wskazanym lokalu automatu do gier [...], będącego w dyspozycji skarżącej. Kontrolujący stwierdzili, że budowa automatu i sposób jego działania, w tym możliwość bezpośredniej realizacji wygranych pieniężnych, dają podstawy do twierdzenia, że jest to automat do gry w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh.
Decyzją z [...] maja 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Gorzowie Wielkopolskim wymierzył skarżącej karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na wspomnianym automacie bez wymaganego zezwolenia.
Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.
Decyzją z [...] lipca 2014 r. Dyrektor IC, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 91 ugh, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego. Zdaniem Dyrektora IC, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazywał, że gry urządzane na przedmiotowym urządzeniu są grami w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh. Potwierdza to również opinia biegłego sądowego z zakresu informatyki przy Sądzie Okręgowym w [...] mgr inż. W. K., z której wynika, że gra zawiera element losowości. Wobec tego Dyrektor IC uznał, że w sprawie ziściła się hipoteza normy art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.
Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IC.
WSA uwzględnił skargę, ale z przyczyn innych niż w niej wskazane.
WSA stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły, iż gra na przedmiotowym urządzeniu ma charakter losowy w rozumieniu art. 2 ust. 5 ugh. Jednoznacznie wynika to m.in. z dokumentacji kontroli i z opinii biegłego.
Zdaniem WSA, organy administracji prawidłowo też stwierdziły, że skarżąca urządzała gry na automatach, o jakich mowa w art. 2 ust. 5 ugh, mimo że nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna, ani zezwolenia, o jakim mowa w art. 129 ust. 1 ugh. Skarżąca działała zatem w sposób naruszający prawo.
WSA uznał jednak, że mimo prawidłowości powyższych ustaleń, nałożenie na skarżącą kary pieniężnej nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z zaskarżonej decyzji wynika, że kara została wymierzona na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh, podczas gdy - zdaniem WSA - podstawę prawną wymierzenia kary pieniężnej powinien stanowić art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh, który przewiduje karę wynoszącą 100% przychodu uzyskanego z urządzanej nielegalnie gry, jeśli dany podmiot nie legitymuje się ani stosownym zezwoleniem, ani koncesją.
Natomiast kara za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, dotyczy urządzającego te gry legalnie, lecz z naruszeniem warunków prowadzenia działalności w tym zakresie. Za konstatacją taką przemawia także ustalenie w art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh kary za delikt opisany w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w wysokości 12 000 zł od każdego automatu, która umożliwia podmiotowi urządzającemu grę na automacie poza kasynem gry zachowanie przychodu z tej gry ponad kwotę kary.
Poza kwestią dokonania przez organy błędnej kwalifikacji materialnoprawnej, za istotny dla rozstrzygnięcia sprawy WSA uznał brak przeprowadzenia postępowania dotyczącego wysokości osiągniętego przez skarżącą przychodu z kontrolowanych automatów i takie postępowanie WSA polecił organowi przeprowadzić.
Dyrektor IC złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi Dyrektor IC zarzucił naruszenie:
- 1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: ppsa) przez uchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że w sprawie nie doszło do naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa uzasadniających takie rozstrzygnięcie,
- b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ppsa w związku z art. 181 oraz 191 Ordynacji podatkowej, polegające na uznaniu, że organ winien w niniejszej sprawie dokonać ustaleń jaki przychód skarżąca uzyskała z urządzanej gry na danym automacie,
- c) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 134 § 2 ppsa, polegające na naruszeniu zasady reformationis in peius, przez uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z powodu niewłaściwego zastosowania art. 89 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, z jednoczesnym zaleceniem rozpatrzenia sprawy według dyspozycji art. 89 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh, co będzie prowadzić do znacznego pogorszenia sytuacji skarżącej wskutek zwiększenia dotychczasowej kary pieniężnej do 100% przychodu uzyskanego z urządzania gry;
- 2. naruszenia przepisów prawa materialnego:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w związku z art. 89 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem w stanie faktycznym sprawy, tj. urządzaniem gry na automacie poza kasynem gry winien znaleźć zastosowanie art. 89 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przez błędną wykładnię i przyjęcie, że w przypadku braku u urządzającego gry hazardowe koncesji, zezwolenia, braku zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry, przepis ten nie znajdzie zastosowania i wskutek takiego przyjęcia niezastosowanie przywołanego przepisu przez WSA, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy, tj. urządzaniem gry na automacie poza kasynem gry przepis ten winien znaleźć zastosowanie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor IC przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum tego środka odwoławczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie.
Przede wszystkim za trafne należało uznać sformułowane w tej skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Zgodnie art. 89 ust. 1 pkt 1 ugh karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry. W takim przypadku - w myśl art. 89 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy - wysokość wymierzanej kary wynosi 100% przychodu uzyskanego z urządzanej gry. Z kolei stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Wysokość kary pieniężnej wymierzanej w takim przypadkach wynosi 12 000 zł od każdego automatu.
Treść przytoczonych uregulowań wskazuje, że przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh stanowią dwie odrębne i niezależne od siebie podstawy prawne do nałożenia kary pieniężnej w sytuacjach objętych hipotezami tych przepisów.
W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - wbrew wywodom WSA - powołanie przez organ art. 89 ust. 1 pkt 2, a w konsekwencji art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia było prawidłowe.
Powyższa kwestia - wobec niejednolitego orzecznictwa - była przedmiotem wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie w składzie siedmiu sędziów uchwały wyjaśniającej m.in. zagadnienie "czy urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez koncesji i wymaganej rejestracji automatu podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, czy też karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 tej ustawy".
Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 16 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt II GPS 1/16 w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę stanowiącą w punkcie 2, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh.
Uchwałą tą skład orzekający jest związany mocą art. 269 § 1 ppsa. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1518/14 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W konsekwencji przyjęcia, że w sprawie zastosowanie znajdował art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh stwierdzić trzeba, że WSA nie miał podstaw, by uznać, że w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia stosownych czynności dowodowych celem ustalenia wysokości kary odpowiadającej wysokości 100% przychodu uzyskanego z gry.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Poza sporem pozostaje bowiem, że skarżąca urządzała gry na automatach poza kasynami gry, co z kolei uzasadnia zastosowanie w sprawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ugh.
Należy mieć przy tym na względzie, że Naczelny Sąd Administracyjny powołaną wyżej uchwałą przesądził, że "Artykuł 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.Urz. UE L 1998.204.37 ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy, i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy".
W tym stanie rzeczy skarga wniesiona do WSA nie mogła zostać uwzględniona i podlegała oddaleniu.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 151 ppsa orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.
Postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego w omówionym zakresie (pkt 3 wyroku NSA) wydano na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa w zw. z art. 207 § 2 ppsa. Miarkując wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu Sąd kierował się dyspozycją art. 207 § 2 ppsa, zgodnie z którym Sąd może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Ustalając, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu ww. przepisu zbadać należy m.in., nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości sprawy. Zasądzając wynagrodzenie pełnomocnika Sąd wziął pod uwagę znany mu z urzędu fakt, że do Sądu wniesiono wiele analogicznej treści skarg kasacyjnych w tożsamych rodzajowo sprawach. Zarzuty oraz argumentacja wniesionych skarg kasacyjnych są zbieżne, co wynika z powtarzalności danego rodzaju spraw. Z uwagi na powtarzalność spraw sporządzenie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wymagało od pełnomocnika organu mniejszego niż normalnie nakładu pracy, co uzasadnia przyznanie wynagrodzenia w wysokości niższej od podstawowej.