Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1552/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. w O., uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] marca 2021 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a także zasądził zwrot kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, wnosząc o jego zmianę i utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Organ zrzekł się rozprawy.
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej "k.p.a.") w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.; dalej "ustawa o świadczeniach") poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że wydając decyzję, organ nie wykonał obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego rozpoznania postępowania, nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz że dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, które to uchybienia mogły doprowadzić organ do przyjęcia błędnego ustalenia, zgodnie z którym skarżący zawarł z zainteresowaną umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, które doprowadziło go do wniosku, że umowy zawarte przez G.J. (uczestniczkę postępowania) z A. o redakcję monografii były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia, a nie umowami o dzieło.
Powołane w petitum skargi kasacyjnej przepisy postępowania dotyczą zasad rządzących postępowaniem dowodowym. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast z art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację miał Sąd pierwszej instancji, uznając, że organ nie ustalił wystarczająco istotnych okoliczności sprawy świadczących o charakterze umów łączących skarżącą z uczestniczką postępowania. Organ przyjął niejako a priori, że redagowanie monografii nie może być dziełem, ponieważ jest nierozerwalnie złączone z redagowanym tekstem, redakcja nie może ingerować zbyt głęboko w dzieło. Wobec tego organ wywiódł, że redagowanie przez uczestniczkę postępowania monografii to zespół czynności starannego działania niezmierzających do osiągnięcia samodzielnego rezultatu.
Słusznie jednak zauważył Sąd pierwszej instancji, że organ, dokonując powyższych ustaleń, nie ustalił w sposób prawidłowy całokształtu okoliczności sprawy.
Niewątpliwie z punktu widzenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach dla ustalenia, czy istniał obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, istotna jest ocena prawnego charakteru umów zawartych pomiędzy skarżącym a uczestniczką postępowania, która wymaga precyzyjnej wykładni jej postanowień. Sąd pierwszej instancji słusznie zakwestionował ocenę organu, że rezultat powyższych umów nie był znany w momencie ich zawarcia, co jest charakterystyczne dla umów starannego działania. Sąd, dokonując analizy umowy, stanął natomiast na stanowisku, że jej wykonanie miało charakter jednorazowy, jej rezultat – samoistny, obiektywnie osiągalny i pewny – został z góry określny, a termin wypłaty wynagrodzenia uzależniony od protokolarnego odbioru dzieła. Wskazane wyżej postanowienia umowy wskazują, w ocenie Sądu pierwszej instancji, na rozwiązania typowe dla umowy o dzieło.
Zgodzić należy się też z poglądem WSA, że organ pominął w swoich rozważaniach analizę czynności wykonywanych przez uczestniczkę postępowania w ramach spornej umowy (redakcyjnego opracowania tekstów konkretnych monografii za wynagrodzeniem). W aktach sprawy znajduje się materiał źródłowy w postaci ostatecznych tekstów będących przedmiotem opracowań redakcyjnych, który umożliwiał zbadanie charakteru wkładu redakcyjnego uczestniczki. Nie znajduje akceptacji Naczelnego Sądu Administracyjnego takie procedowanie organu, który w sposób arbitralny przyjął, że czynności wykonywane przez uczestniczkę postępowania ograniczały się wyłącznie do zespołu czynności starannego działania. Aby rozstrzygnąć o charakterze prawnym umowy zawartej pomiędzy skarżącą a uczestniczką postępowania, czyli o istotnej okoliczności rozpoznawanej sprawy, potrzebna jest ocena zebranych w sprawie dowodów.
Skoro organ nie ocenił, jak zostały wykonane umowy, a mianowicie – w jakim zakresie uczestniczka postępowania miała wpływ na końcowy tekst monografii, czy jej udział ograniczał się do korekty językowej, czy też ingerowała od strony merytorycznej w monografię, to w pełni uzasadnione jest stwierdzenie, że organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedwczesna była konkluzja organu, że uczestniczka postępowania podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów na mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Dopiero pełne ustalenie obowiązków uczestniczki postępowania w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania pozwoli na dokonanie oceny, czy obowiązki wykonywane w ramach spornych umów skutkowały uznaniem ich za umowy o świadczenie usług czy za umowy o dzieło. To zaś będzie podstawą ewentualnego stwierdzenia objęcia uczestniczki postępowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik A., który występował przed Sądem pierwszej instancji, wniósł w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną.