Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 maja 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 463/12, oddalił skargę Z. K. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwienia startu młodym rolnikom".
Referując stan faktyczny sprawy, Sąd I instancji podał, że Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu [...] stycznia 2011 r. decyzję nr [...], w której przyznał Z. K. pomoc finansową w wysokości 75.000 zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków w ciągu 180 dni od dnia odebrania decyzji, w tym:
- 1) nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, tj. 10,15 ha,
- 2) uzyskania wpisu do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,
- 3) przedłożenia w oddziale regionalnym Agencji: dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa w formie aktu notarialnego.
Decyzja ta została doręczona stronie [...] stycznia 2011 r. Następnie organ odwoławczy podał, że [...] czerwca 2011 r. do M. Oddziału Regionalnego Agencji wpłynęło pismo skarżącego z prośbą o przedłużenie terminu doręczenia dowodu nabycia gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na pismo organ poinformował skarżącego o braku możliwości przedłużenia terminu 180 dni.
Skarżący [...] lipca 2011 r. złożył wniosek o płatność, do którego dołączył wypis z rejestru gruntów, oświadczenie o posiadanych działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, umowę dzierżawy z dnia [...] lipca 2011r., na okres 10 lat w odniesieniu do działek rolnych nr [...], [....], o łącznej powierzchni 4,54 ha.
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR pismem z [...] sierpnia 2011 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych stwierdzonych we wniosku.
Skarżący w odpowiedzi z [...] sierpnia 2011 r. złożył korektę wniosku, informację o posiadanych działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz oświadczenie.
Wobec powyższego, Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] sierpnia 2011 r. wydał decyzję nr [...], w której stwierdził wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy.
Organ odwoławczy uznając prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia podkreślił, że w sprawie znajduje zastosowanie § 16 ust. 1 oraz § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1443 ze zm.).
Tym samym pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" może być wypłacona jedynie po uprzednim złożeniu przez stronę wniosku o płatność i spełnieniu warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy w okresie 180 dni od dnia otrzymania decyzji o przyznaniu pomocy. Niedopełnienie wyżej wymienionych powinności skutkuje wydaniem decyzji o wygaśnięciu decyzji o przyznaniu pomocy.
W przypadku osób fizycznych, które nabyły gospodarstwo w drodze spadku, a do wniosku o przyznanie pomocy dołączyły postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do gospodarstwa jest umowa zawarta pomiędzy spadkobiercami w formie aktu notarialnego lub prawomocne orzeczenie sądu o dziale spadku.
W przypadku Z. K. ostateczny termin na złożenie wniosku o płatność upłynął w dniu [...] lipca 2011 r. Skarżący nie spełnił w terminie 180 dni, od daty doręczenia decyzji z [...] stycznia 2011 r., warunków dotyczących nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, tj. 10,15 ha.
Skarżący na dzień upływu 180 dni był dzierżawcą powierzchni 4,54 ha i współwłaścicielem 14,74 ha. Umowa dzierżawy, której przedmiotem były działki rolne [....] i [...] o łącznej powierzchni 4,54 ha, zawarta w dniu [...] lipca 2011 r., spełnia warunki § 3 ust 5 rozporządzenia, natomiast w przypadku współwłasności gospodarstwa rolnego, skarżący był jedynie współwłaścicielem w części [...] i dopiero w dniu [...] sierpnia 2011 r., tj. z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt: I Ns 153/11, stał się właścicielem gruntów rolnych. Fakt ten (nabycie własności) doszedł do skutku po upływie 180 dni, zatem nie został spełniony warunek nabycia gospodarstwa, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a/ tiret pierwsze i tiret trzecie, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.).
Sąd I instancji podał, że z prawidłowych ustaleń organu odwoławczego wynika, że na dzień upływu 180-dniowego terminu skarżący był dzierżawcą nieruchomości rolnej o powierzchni 4,54 ha i ta nieruchomość uznana została za spełniającą warunki określone w § 3 ust. 5 rozporządzenia. Jeśli chodzi natomiast o pozostałe nieruchomości zadeklarowane przez skarżącego, to miały one powierzchnię 14,74 ha zaś skarżący był ich współwłaścicielem (nie zaś właścicielem) w 3/20 częściach. Tytuł prawny do takiej części nieruchomości uzyskał on dopiero w dniu [...] sierpnia 2011 r., tj. wtedy, kiedy uprawomocniło się postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku obejmującego tą nieruchomość.
Tym samym skarżący nie uzyskał wymaganego przepisami rozporządzenia tytułu prawnego na tą nieruchomość, a takim tytułem byłoby np. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (na rzecz skarżącego) obejmującego całość tejże nieruchomości, postanowienie o dziale spadku bądź zniesieniu współwłasności obejmujące tą nieruchomość, w wyniku którego uzyskałby on wyłączną własność jej części o powierzchni minimum 5,61 ha (10,15 – 4,54 = 5,61). Zdarzenia prawne, o których wyżej mowa, musiałaby jednak zaistnieć w terminie określonym w § 16 ust. 1 rozporządzenia, tzn. w terminie 180 dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji o przyznaniu pomocy, a te zgodnie z ustaleniami organu nie nastąpiły w wymaganym wskazanym terminie.
W ocenie sądu nie było potrzeby dokonywania dodatkowych ustaleń dot. np. posiadania nieruchomości przez skarżącego, albowiem posiadanie takie nawet gdyby obejmowało okres wskazany przez skarżącego nie miało znaczenia w sprawie, gdyż nie było ono wymienione w § 3 ust. 5 ani też w § 16 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2007-2013.
Z. K. złożył skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy oraz uwzględnienie skargi na decyzję Nr [...] Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] grudnia 2011 r.; względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Skargą kasacyjną zarzucono naruszenie:
- I. Prawa materialnego:
- 1) niezastosowanie art. 18 ust 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427),
- 2) niewłaściwe zastosowanie § 3 ust 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 z dnia 17 października 2007 r. (Dz. U. Nr 200, poz. 1443). poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy w decyzji nr [....] z dnia [...] stycznia 2011 r. Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa brak jest wymogu wykazania się tytułem własności do gospodarstwa rolnego,
- 3) błędne zastosowanie § 15 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 z dnia 17 października 2007r. (Dz. U. Nr 200, poz. 1443) poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w nin. sprawie, w sytuacji gdy w decyzji nr [....] z dnia [...] stycznia 2011 r. Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa brak jest wymogu wykazania się tytułem własności do gospodarstwa rolnego,
- 4) błędne zastosowanie § 16 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 z dnia 17 października 2007 r. (Dz. U. Nr 200, poz. 1443) poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w nin. sprawie, w sytuacji gdy w decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa brak jest wymogu wykazania się tytułem własności do gospodarstwa rolnego.
- II. Przepisów postępowania:
- - art. 134 § 1 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 21 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), poprzez niedokonanie kontroli prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez Prezesa Agencji Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację dotyczącą przedstawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga ta została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Z uwagi na podstawy, na których oparto rozpoznawaną skargę kasacyjną, jak i wobec sposobu ich uzasadnienia konieczne jest łączne rozpoznanie zarówno zarzutów dotyczących prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego.
Trafność zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego uzależniona jest bowiem od tego, czy Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, a mianowicie czy posiadanie przez skarżącego gospodarstwa rolnego było wystarczającym warunkiem do przyznania mu pomocy finansowej.
Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji nie naruszył art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich (...), gdyż przepis ten nie miał w sprawie zastosowania. Skarżący miał bowiem przyznaną pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a pomoc ta nie jest przyznawana do powierzchni gruntów. Zgodnie zaś z art. 18 ust. 2 omawianej ustawy, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę.
Nie można też mówić o błędnym zastosowaniu przez Sąd I instancji § 3 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" (...), skoro w przepisie tym dla potrzeb ustalenia spełnienia warunku posiadania minimalnej powierzchni użytków rolnych przewidziano zamknięty katalog tytułów prawnych do takich użytków (własność, użytkowanie wieczyste, dzierżawa z Zasobów Własności Rolnej Skarbu Państwa lub dzierżawa od innych podmiotów, jeżeli umowa dzierżawy została zawarta w formie aktu notarialnego i na okres co najmniej 10 lat), a skarżący przed upływem 180 dni od daty doręczenia mu decyzji o przyznanie pomocy finansowej nie przedstawił takiego tytułu prawnego do spornych nieruchomości. Tak więc skarżący nie musiał być właścicielem tych nieruchomości lecz również posiadaczem, lecz posiadaczem mającym tytuł prawny do takiego posiadania przewidziany w § 3 ust. 5 omawianego rozporządzenia.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia § 15 ust. 3 pkt 1 i § 16 ust. 3 pkt 1 omawianego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi sprowadzają się do twierdzenia, iż w decyzji z dnia 14 stycznia 2011 r. o przyznaniu pomocy finansowej nie zawarto wymogu przedłożenia tytułu własności do gospodarstwa rolnego ani też obowiązku przedłożenia dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do nieruchomości. Otóż, w tej ostatniej decyzji skarżący – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - został poinformowany o tym, jakie użytki rolne mogą wchodzić w skład gospodarstwa rolnego (pkt 3 pouczenia), jakie warunki musi spełniać nabywane gospodarstwo rolne (pkt 1 decyzji oraz pkt 4 lit. b/ pouczenia) oraz że określone dokumenty należy przedłożyć w Oddziale Regionalnym Agencji.
Poza tym skarżącemu znane były warunki przyznania płatności, skoro w piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r. zwrócił się do Agencji "o przedłużenie terminu doręczenia dowodu nabycia gospodarstwa rolnego".
Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.