Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 września 2017 r. sygn. II SA/Ol 633/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu [...] lutego 2013 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych w lokalu o nazwie "[...]" w Iławie. W lokalu tym znajdowały się trzy urządzenia do gier o nazwach: [...] - bez numeru, [...] - bez numeru i [...] - bez numeru. W wyniku eksperymentu procesowego stwierdzono, że gry zainstalowane na tych urządzeniach spełniają warunki do uznania ich za gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Ustalenie to potwierdziła opinia biegłego sądowego z [...] marca 2013 r.
Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Elblągu na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier na ww. automatach poza kasynem gry.
W uzasadnieniu decyzji, powołując się na wyniki oględzin i eksperymentu procesowego, jak również na opinię biegłego sądowego organ stwierdził, że gry realizowane na przedmiotowych automatach mają charakter komercyjny (wymagają wniesienia opłaty i umożliwiają bezpośrednio wypłatę wygranych monetami), są grami losowymi – o ich wyniku decyduje algorytm gry, nie gracz. Przesłuchani świadkowie potwierdzili, że automaty samodzielnie wypłacały pieniądze. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, iż automaty do gier będące przedmiotem postępowania wyczerpują dyspozycję art. 2 ust. 3 i 4 ustawy o grach hazardowych. Na podstawie zeznań świadków organ ustalił, że użytkownikiem lokalu i dysponentem automatów był skarżący. Organ przyjął, że skarżący urządzał gry na ujawnionych w lokalu automatach poza kasynem gry, bez koncesji oraz bez rejestracji automatów.
Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie decyzją z [...] czerwca 2017 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący nigdy nie uzyskał, a tym samym nie posiadał, zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w formie kasyna gry i w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, a automaty nie posiadały poświadczenia rejestracji. Zaznaczył, że do czasu kontroli strona nie podejmowała działań zmierzających do legalizacji prowadzenia gier na kontrolowanych automatach, czy też do potwierdzenia, że pomimo wykazywania oczywistych cech gier na automatach, prowadzona przez nią działalność jest w istocie innym legalnym przedsięwzięciem, nieobjętym przepisami ustawy o grach hazardowych. W dalszej części uzasadnienia organ dokonał wykładni przepisów art. 2 ust. 3 i 5 tej ustawy, w których określono cechy gier na automatach, z uwzględnieniem okoliczności tej sprawy. Podkreślił, że prawidłowość ustaleń co do charakteru automatów potwierdziła opinia biegłego sądowego, włączona jako dowód do postępowania. Tym samym okoliczność, że sporne automaty są automatami do gier zgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych została udowodniona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Sąd ten stwierdził, że dla zastosowania art. art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wystarczające jest stwierdzenie zaistnienia po pierwsze, że urządzana gra jest grą w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych, tj. jest grą na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Po drugie, że gra jest urządzana poza kasynem gry. Po trzecie warunkiem nałożenia kary pieniężnej określonej w tym przepisie jest spełnienie przesłanki podmiotowej. W rozpoznawanej sprawie organy wykazały, że przesłanki te zostały spełnione, co wynika z materiałów dokumentujących przebieg kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych (w tym eksperymentu procesowego), opinii biegłego sądowego dotyczącej przedmiotowych automatów oraz zeznań świadków.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy celne prawidłowo uznały, że skarżący urządzał gry na automatach w przedmiotowym lokalu. Nie ulega ponadto wątpliwości fakt eksploatowania automatów do gry poza kasynem gry. Nie wzbudziło też zastrzeżeń WSA twierdzenie organów obu instancji, że ujawnione w lokalu urządzenia są automatami do gier hazardowych w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 ustawy o grach hazardowych, gdyż cechuje je cel komercyjny, gry mają charakter losowy, a automaty umożliwiają bezpośrednią wypłatę wygranych. Z tych względów Sąd uznał, że stan faktyczny sprawy odpowiada wprost dyspozycji art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł M. L. zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono:
- naruszenie prawa materialnego, mianowicie:
- art. 2 ust. 3, ust. 5 ustawy o grach hazardowych w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., t.j nieuwzględnienie skargi przez Sąd pierwszej instancji pomimo naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ, które to naruszenie polegało na błędnym zastosowaniu obu przepisów i przyjęciu, że gry udostępniane na automatach [...] bez numeru, [...] bez numeru i [...] bez numeru toczą się o wygrane pieniężne lub rzeczowe, a zarazem nie ma możliwości uzyskania na nich wygranych tego rodzaju, co skutkowałoby zastosowaniem przepisów, których przesłanki wzajemnie się wykluczają.
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie:
- art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a sprowadzające się do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granicę, mimo że w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności Sąd pierwszej instancji uznał, że art. 2 ust. 3, ust. 5 ustawy o grach hazardowych mają zastosowanie i nie zauważył naruszenia prawa materialnego przez organ I i II instancji polegającego na błędnej subsumcji stanu faktycznego do stanu prawnego, tj. uznania, że automaty do gry, które realizują zarówno wygrane pieniężne lub wygrane rzeczowe spełniają przesłanki z art. 2 ust. 3, ust. 5 ustawy o grach hazardowych podczas, gdy automaty wyczerpywały przesłanki wskazane wart. 129 tej ustawy.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 188 p.p.s.a., a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strony wyraziły zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568, 695 i 875).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Według Sądu pierwszej instancji, przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne - wobec ich prawidłowości - uzasadniały przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie i zaakceptowanie dokonanej przez organ oceny, że stanowiące przedmiot kontroli automaty do gier [...], [...] i [...] bez numerów służyły do urządzania na nich gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. Skarga kasacyjna natomiast zmierza do podważenia prawnej kwalifikacji gier urządzanych na spornych automatach.
Zarzuty skargi kasacyjnej - których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznano je łącznie - nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. Wbrew tym zarzutom i prezentowanej w ich uzasadnieniu argumentacji nie ma podstaw, aby za wadliwe uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji co do uznania spornych urządzeń za automaty do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.
W orzecznictwie sądowym na tle art. 2 ust. 1 ustawy o grach hazardowych pojęcie "losowości" użyte w kontekście gier hazardowych, wiązane jest z zależnością wyniku gry w szczególności od przypadku rozumianego jako zdarzenie lub zjawisko, których nie da się przewidzieć. Przyjmuje się, że wystąpienie "przypadku" oznacza, iż wynik gry jest nieprzewidywalny z punktu widzenia grającego i nie zależy wyłącznie od jego możliwości czy umiejętności. Losowość gier jest rozumiana, jako niemożliwość przewidzenia rezultatu gry w normalnych warunkach. Do zakwalifikowania gry do gier losowych wystarczy stwierdzenie wystąpienia w grze elementu losowości wpływającego bezpośrednio na wynik gry (por. np. wyroki NSA: z 17 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 119/18; z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4234/17; z 4 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 1202/14; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyjmuje się, że całkowita lub częściowa losowość jest zasadniczą cechą charakterystyczną dla gier hazardowych, a pojęcia "losowości" nie należy utożsamiać tylko z przypadkiem, gra ma bowiem charakter losowy, gdy dla gracza jej wynik jest nieprzewidywalny, a więc nie jest możliwy do przewidzenia i nie istnieje strategia umożliwiająca polepszenie wyniku bez złamania zasad gry; nieprzewidywalność tę należy oceniać przez pryzmat warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych, atypowych (zob. wyrok SN z 7 maja 2012 r., sygn. akt V KK 420/11). Przepis art. 2 ust. 1 zd. pierwsze ustawy o grach hazardowych należy tak wykładać, że w sytuacji, gdy wynik jakiegokolwiek etapu przedsięwzięcia jest przypadkowy, a więc niezależny od woli (wiedzy, zręczności) uczestnika gry, to należy przyjąć, że etap ten ma wpływ na ostateczny wynik gry, co przesądza o jej losowym charakterze (por. wyrok NSA z 15 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 3754/15).
Przedstawiony sposób interpretacji – przy założeniu konsekwentnego stosowania terminologii w ramach tego samego aktu prawnego przez racjonalnego ustawodawcę – odnieść trzeba do pojęć użytych w art. 2 ust. 3 i 5 ustawy o grach hazardowych, z tym zastrzeżeniem, że dla kwalifikacji gry jako "gry na automatach" w rozumieniu art. 2 ust. 3 powołanej ustawy nie jest konieczne, by gra była "grą losową", czy miała "charakter losowy". Wystarczy bowiem, że gra "zawiera element losowości". Ze względu na wysokie ryzyko i łatwość uzależnień omawiana regulacja ustawy o grach hazardowych ustanawia podwyższony poziom ochrony, który dla kwalifikacji gry i służącego do jej prowadzenia urządzenia nie wymaga wyjaśnienia relacji pomiędzy występowaniem w grze elementu losowości a wynikiem gry.
W świetle wykładni art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych przyjętej w zaskarżonym wyroku i niezakwestionowanej skutecznie w skardze kasacyjnej, ustalenie w toku postępowania administracyjnego, że gry na ujawnionych automatach zawierały element losowości i ten element był decydujący dla ich wyniku, a wynik był w normalnych warunkach nieprzewidywalny oraz były urządzane o wygrane pieniężne lub rzeczowe, wystarczało do zakwalifikowania ich, jako gier na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. To ustalenie skutkowało wymierzeniem skarżącemu kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, jako podmiotowi urządzającemu gry na automacie poza kasynem gry, który nie posiadał koncesji na prowadzenie kasyna gry, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, jak też zezwolenia, o którym mowa w art. 129 ust. 1 ustawy o grach hazardowych.
Przywołany przepis art. 89 ustawy o grach hazardowych zawiera w swej treści normę nakazującą właściwym organom wymierzenie decyzją kary pieniężnej w każdym przypadku ustalenia urządzenia gry bez koncesji lub zezwolenia albo gry na automacie poza kasynem gry. Jedyną przesłanką wymierzenia kary pieniężnej na podstawie tego przepisu jest ustalenie faktu urządzenia gry hazardowej bez koncesji lub zezwolenia lub gry na automacie poza kasynem gry.
Skoro więc z niekwestionowanych ustaleń stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynika, że sporne automaty służyły urządzaniu gier zawierających element losowości (art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych) i umożliwiały uzyskanie wygranych pieniężnych, bez znaczenia dla wymiaru kary na podstawie art. 89 tej ustawy pozostaje okoliczność, czy spełniały one również przesłanki z art. 2 ust. 4 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. związku z art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568, 695 i 875) oddalił skargę kasacyjną (pkt 1 sentencji).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Naczelny Sąd Administracyjny, zasądzając na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 2700 zł, uwzględnił to, że profesjonalny pełnomocnik organu, który nie prowadził wcześniej sprawy, sporządził w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną.