Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 3039/12, oddalił skargę B. Z. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".
Sąd I instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu, że zaskarżona decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] czerwca 2011 r. B. Z. (dalej: skarżący) złożył do W. Oddziału Regionalnego ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 określonym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm. dalej: "rozporządzeniem").
Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z [...] września 2011 r. przyznał skarżącemu pomoc finansową w wysokości 75.000 zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Na podstawie tej decyzji skarżący zobowiązał się nabyć w ciągu 180 dni od dnia doręczenia decyzji gospodarstwo o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w kraju tj. 10,23 ha.
Skarżący [...] marca 2012 r. złożył wniosek o płatność wraz m.in. z umową dzierżawy gruntów rolnych z [...] marca 2012 r. i z oświadczeniem o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W dniu [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Dyrektor Oddziału podniósł, iż w terminie 180 dni od daty doręczenia decyzji z dnia [...] września 2011 r. skarżący nie nabył gospodarstwa wskazanego w biznesplanie.
Na powyższą decyzję skarżący złożył odwołanie.
W dniu [...] lipca 2012 r. Prezes ARiMR wydał postanowienie, w którym stwierdził niedopuszczalność odwołania z uwagi na fakt, iż decyzja nie została skierowana do pełnomocnika strony.
W dniu [...] sierpnia 2012 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł, iż strona nie dopełniła jednego z warunków tj. w terminie 180 dni od daty doręczenia decyzji nr [...] z dnia [...] września 2011 r. nie przejęła gospodarstwa wskazanego w biznesplanie.
Skarżący na powyższą decyzję wniósł odwołanie.
Prezes ARiMR zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z [...] października 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] września 2011 r. została doręczona stronie w dniu [...] września 2011 r., a ostateczny termin wynikający z upływu 180 dni od dnia doręczenia przedmiotowej decyzji na złożenie wniosku o płatność upłynął w dniu [...] marca 2012 r. Natomiast skarżący złożył wniosek o płatność w dniu [...] marca 2012 r., zatem nie odbyło się to we wskazanym terminie 180 dni od daty doręczenia decyzji. W odpowiedzi na argument skarżącego dotyczący uchybienia terminowi na złożenie wniosku o płatność z powodu kłopotów zdrowotnych ojca (reprezentującego stronę), co skutkowało pobytem w szpitalu we wskazanych przez skarżącego terminach organ uznał, że nie są to okoliczności stanowiące uzasadnienie braku złożenia w terminie wniosku o płatność.
Odnosząc się do argumentów błędnego przyjęcia, iż skarżący nie dochował terminu do złożenia wniosku o płatność § 17 ust. 2 rozporządzenia oraz błędnego przyjęcia, iż nie spełnił warunków z zastrzeżeniem których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, organ odwoławczy wskazał, że argumentacja skarżącego nie stanowi uzasadnienia dotyczącego braku złożenia wniosku o płatność w terminie. Organ podkreślił, że skarżący we "Wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania ułatwianie startu młodym rolnikom" oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty pomocy, co potwierdził własnoręcznym podpisem, a jednocześnie skarżący został poinformowany w uzasadnieniu do decyzji z dnia [...] września 2011 o konieczności złożenia wniosku o płatność w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpatrzeniu skargi B. Z. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że argumenty skarżącego uznać należy za bezzasadne, gdyż decyzję z dnia [...] września 2011 r. skarżący otrzymał w dniu [...] września 2011 r. Przyznała mu ona pomoc finansową z zastrzeżeniem dopełnienia wskazanych w niej warunków w terminie nie dłuższym niż 180 dni od dnia jej doręczenia, tym samym jej termin upłynął w dniu [...] marca 2012 r. Wskazać również należy, że termin ten jest terminem materialnym, tym samym jest on nieprzekraczalny i niemożliwy do przywrócenia, stanowi on przesłankę przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a przekroczenie go sprowadza się do wydania przez organ decyzji wymienionej w § 17 ust. 17 ust. 2 lub 3 rozporządzenia.
Zgodnie z § 16 ust. 1 rozporządzenia pomoc wypłaca się na wniosek o płatność, który składa się w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Zgodnie zaś § 17 ust. 2 w przypadku niedopełnienia przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, dyrektor oddziału regionalnego Agencji, w drodze decyzji, stwierdza wygaśnięcie tej decyzji. W przypadku zaś niezłożenia wniosku o płatność w terminie określonym w § 16 ust. 1, dyrektor oddziału regionalnego Agencji, w drodze decyzji, stwierdza wygaśnięcie, jako bezprzedmiotowej, decyzji o przyznaniu pomocy (§ 17 ust. 3). Sąd I instancji podzielił pogląd organów obu instancji, że zarówno termin do spełnienia warunków, jak i termin do złożenia wniosku o płatność są terminami materialno prawnymi.
WSA rozpoznając skargę zauważył, że nie polegają na prawdzie twierdzenia skarżącego, że w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu płatności skarżący spełnił wymagania określone w decyzji, a tylko wniosek o płatność został złożony z uchybieniem powyższego terminu. Sąd podał, że po pierwsze skarżący nie nabył gospodarstwa zadeklarowanego w biznesplanie, gdyż tylko część nabyta umową dożywocia od rodziców w dniu [...] lutego 2012 r. odpowiada działkom zadeklarowanym we wniosku (łączna powierzchnia [...] ha). Działki nabyte umową dzierżawy z [...] marca 2012 r. nie odpowiadają działkom wymienionym w biznesplanie, gdzie skarżący zadeklarował zakup działek położonych w R. gm. G..
Dalej, Sąd I instancji zauważył, że skarżący do dnia [...] marca 2012 nie uzyskał wpisu ewidencji producentów rolnych a zgodnie z dokumentacją uzyskał taki wpis dopiero w dniu [...] marca 2012 r. na wniosek złożony także w tym dniu.
B. Z. złożył skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wnosząc o uchylenie przedmiotowego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skargą kasacyjną skarżący zarzucił naruszenie:
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. prawa materialnego:
- - błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 16 ust. 1 i § 17 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 30 października 2007 r. dalej: rozporządzeniem) w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 dalej: ustawa) poprzez błędne przyjęcie, że termin 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy na złożenie wniosku o płatność jest terminem prawa materialnego, podczas gdy jest on terminem prawa procesowego i w konsekwencji naruszenie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o płatność, pomimo istnienia okoliczności to uzasadniających, w szczególności udokumentowanej choroby pełnomocnika skarżącego A. Z.;
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania:
- - art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 11 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, nie uwzględniając faktu, że organ odwoławczy nie podjął wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w konsekwencji realizacji zasady dążenia do prawdy obiektywnej, jak również rozstrzygnął wszelkie wątpliwości wyłącznie na niekorzyść strony, a także nie zgromadził i rozpatrzył w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego i dokonał jego arbitralnej oceny sprzecznej z zasadą swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez błędne przyjęcie, że organ I instancji słusznie ustalił, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania przedmiotowej pomocy i w rezultacie wydał decyzję w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy pomimo, że skarżący spełnił warunki przyznania pomocy w przepisanym terminie, a jedynie złożył wniosek o płatność wraz z dokumentacją potwierdzającą spełnienie przedmiotowych warunków po upływie wyznaczonego dla tej czynności terminu wynikającego z § 16 ust. 1 rozporządzenia, który to termin podlegał jednakże z uwagi na okoliczności sprawy przywróceniu, a także nie wskazania w sposób wystarczający przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję,
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.
Organ nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt. 1 i pkt. 2 p.p.s.a.
Przedstawione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty sprowadzają się w istocie rzeczy do twierdzenia, że kasator spełnił wszystkie warunki określone w decyzji o przyznaniu pomocy warunkujące jej przyznanie a także, że wniosek z pełną dokumentacją wskazującą na spełnienie określonych warunków mimo, iż został złożony po upływie ustawowego terminu, to z uwagi na to, że termin do złożenia wniosku ma charakter procesowy winien on zostać przywrócony na ogólnych zasadach.
W związku z powyższym przypomnieć należy, że z treści § 15 ust. 3 pkt 1 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 wynika, że decyzję o przyznaniu pomocy wydaje się z zastrzeżeniem spełnienia przez beneficjenta, w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji, między innymi warunków w postaci nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa rolnego wskazanego w biznesplanie spełniające warunki określone w § 2 ust. 1 pkt 1 lit.a tiret pierwszy i tiret trzeci rozporządzenia, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2 oraz uzyskania wpisu do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów. Beneficjent dla spełnienia wskazanych warunków, określonych także w decyzji o przyznaniu pomocy, winien w dokumentacji składanej do organu (biznesplanie) wskazać jaki tytuł prawny uzyska i do jakiego gospodarstwa rolnego, ze szczególnym uwzględnieniem jego powierzchni.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że w złożonym biznesplanie beneficjent wskazał, iż dokona zakupu gruntów o powierzchni [...] hektara. Oznacza to, że beneficjent zobowiązał się do uzyskania tytułu prawnego w postaci prawa własności do gruntów o powierzchni [...] hektara. Tym samym warunek, o którym mowa w § 15 ust. 3 pkt 1 w/w rozporządzenia, został określony (doprecyzowany) przez samego zainteresowanego w ten sposób, iż zobowiązał się do zakupu (uzyskania tytułu własności) gruntu o powierzchni [...] hektara. Natomiast, jak słusznie podkreśla Sąd I instancji, ze złożonej dokumentacji wynika, iż kasator uzyskał tytuł własności do gruntu o powierzchni [....] hektara (umowa o dożywocie), a grunty o powierzchni [...] hektara posiada w oparciu o umowę dzierżawy.
Podkreślić należy, że tytuł prawny, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie prawa odnosi się nie do jakiegokolwiek gospodarstwa ale do gospodarstwa wskazanego w biznesplanie i spełniającego wymogi, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwszy i tiret trzeci rozporządzenia, z zastrzeżeniem § 5 ust.
2. Zauważyć także należy, że ustawodawca posługuje się alternatywą rozłączną w postaci słowa "lub", co wskazuje, że ów tytuł prawny będzie sprowadzał się do "nabycia" lub "posiadania" gospodarstwa rolnego. W rozporządzeniu wyraźnie więc rozróżnia się między "nabyciem" a "posiadaniem". Przedstawioną argumentację wzmacnia także treść § 11 ust. 1 pkt 6 w/w rozporządzenia, z którego wynika, że wnioskodawca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobligowany jest do wskazania w tym wniosku sposobu nabycia gospodarstwa rolnego i jego powierzchni.
Ponadto, jak trafnie wskazuje Sąd I instancji, z akt sprawy wynika, że w terminie, o którym mowa w § 15 ust. 3 w/w rozporządzenia, kasator nie zrealizował warunku określonego w decyzji o przyznaniu pomocy i w treści § 15 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia, a więc nie uzyskał w tym terminie wpisu do ewidencji producentów, stanowiącego część krajowego systemu ewidencji producentów.
Oznacza to, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej w terminie wskazanym w rozporządzeniu, do którego odwołuje się także decyzja o przyznaniu pomocy, strona wnosząca skargę kasacyjną nie wykonała nałożonych na nią obowiązków warunkujących przyznanie tej pomocy. Brak jest więc podstaw do uznania, iż Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania, o których mowa w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest także podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi kasacyjnej odnoszącego się do naruszenia prawa materialnego, a szczegółowo opisanego w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Termin określony w § 16 ust. 1 rozporządzenia biegnie od daty doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, a więc początek jego biegu jest tożsamy z początkiem biegu terminu do spełnienia przez beneficjenta warunków określonych w decyzji o przyznaniu pomocy - § 15 ust.
3. W istocie jest to taki sam termin co do jego długości i początkowej daty od której rozpoczyna swój bieg. Poza sporem pozostaje okoliczność, że wypłata pomocy nastąpi jeżeli beneficjent złoży we właściwym terminie wniosek o płatność i dołączy do niego dokumenty potwierdzające spełnienie warunków, z zastrzeżeniem których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy. Oznacza to, że dla uzyskania pomocy przyznanej decyzją wydaną z zastrzeżeniem spełnienia określonych w tej decyzji warunków konieczne jest nie tylko samo ich spełnienie w wyznaczonym 180 dniowym terminie ale także złożenie w tym terminie (180 dni od daty doręczenia decyzji) wniosku o płatność wraz z załącznikami. Trafnie więc Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organu, iż 180 dniowy termin, o którym mowa w § 16 ust. 1 rozporządzenia jest terminem materialnoprawnym, co powoduje, że termin taki nie podlega przywróceniu na ogólnych zasadach i stosownie do treści § 17 ust. 3 rozporządzenia skutkuje wydaniem decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.